Katalog Hansard

ruang untuk dapatan diteliti, penjelasan diberikan dan tindakan susulan dipantau secara terbuka.

BAHAWA Dewan yang mulia ini menyeru semua kementerian, jabatan, agensi dan entiti berkaitan supaya meneliti dapatan dan syor dalam LKAN 2/2026 secara objektif serta melaksanakan tindakan pembetulan dan penambahbaikan yang sewajarnya demi memperkukuh tatakelola dan pengurusan wang awam.” Tuan Yang di-Pertua, saya bangun pada hari ini untuk mencadangkan usul berhubung Laporan Ketua Audit Negara 2/2026. Saya ingin memulakan dengan satu prinsip yang mudah tetapi sangat penting, wang awam ialah wang rakyat.

Sebab itulah, setiap ringgit yang dibelanjakan oleh kerajaan mesti dapat dipertanggungjawabkan, bagaimana ia dibelanjakan, untuk tujuan apa, apakah hasilnya dan sekiranya berlaku kelemahan, apakah tindakan yang telah diambil.

Pengauditan wang awam bukan sekadar proses pentadbiran atau prosedur kewangan, ia mempunyai asas perlembagaan di bawah Perkara 105, 106, 107 dan merupakan sebahagian daripada sistem semak dan imbang negara. Kebebasan profesional Ketua Audit Negara pula memastikan penilaian terhadap penggunaan wang awam dilakukan secara objektif, berintegriti dan berasaskan bukti.

Tuan Yang di-Pertua dan Ahli-ahli Yang Berhormat, hari ini merupakan hasil – hari ini merupakan kali kelapan Laporan Ketua Audit Negara dibentangkan dan dibahaskan di Dewan ini. Sebelum tahun 2023, LKAN lazimnya dibentangkan untuk perhatian Ahli-ahli Parlimen sebelum dirujuk kepada Jawatankuasa Kira-kira Wang Negara.

Tetapi sejak 6 Jun 2023, Kerajaan MADANI telah mengambil pendekatan yang berbeza. LKAN dibawa untuk dibahaskan secara terbuka di Dewan Rakyat.

Mengapa? Kerana, akauntabiliti tidak sepatutnya berhenti apabila laporan audit dibentangkan.

Audit mesti membawa kepada tindakan, teguran mesti membawa kepada pembetulan, kelemahan mesti membawa kepada penambahbaikan dan apabila wang rakyat terlibat, rakyat berhak mengetahui apa yang berlaku lepas sesuatu kelemahan dikenal pasti.

Sebab itulah, perbahasan di Dewan ini penting. Ahli-ahli Yang Berhormat bukan sahaja meneliti laporan bagi pihak Parlimen, kita membawa suara rakyat dalam memastikan kerajaan bertanggungjawab terhadap setiap wang awam yang dibelanjakan.

Tuan Yang di-Pertua, LKAN 2/2026 yang dibentangkan pada 5 Oktober mengandungi dua naskhah utama melibatkan Penyata Kewangan Kerajaan Persekutuan Tahun 2025 serta pengauditan prestasi terhadap empat program atau aktiviti kementerian, jabatan dan agensi. Sebanyak 38 syor telah dikemukakan dan bagi saya, selepas laporan ini dibentangkan empat soalan mesti dijawab.

(i) siapa yang bertanggungjawab?;

(ii) apakah tindakan pembetulan?;

(iii) bilakah tindakan itu akan diselesaikan?; dan

(iv) bagaimana kemajuannya akan dipantau?

Ahli-ahli Yang Berhormat, masalah sekarang ini ialah usul Yang Berhormat Menteri di Jabatan Perdana Menteri ini terbuka untuk dibahas. Namun, sebelum usul ini dibahaskan saya ingin menyampaikan hasrat Yang di-Pertua Dewan Rakyat mengenai perbahasan Laporan Ketua Audit Negara di Dewan yang kini telah memasuki tahun keempat.

Perbahasan ini merupakan komitmen berterusan kerajaan melalui usul Yang Berhormat Menteri ini dalam sistem Demokrasi Berparlimen bagi memastikan pengurusan wang dan sumber awam sentiasa tertakluk kepada penelitian, semak dan imbang serta akauntabiliti.

Pindaan kepada Akta Audit 1957 yang diluluskan oleh Dewan ini pada tahun 2024 telah memperkukuhkan lagi peranan dan mandat institusi audit negara agar Ketua Audit Negara mempunyai kebebasan untuk melaksanakan pengauditan, membuat pertimbangan profesional serta mengemukakan dapatan, teguran dan syor berdasarkan fakta dan bukti audit berlandaskan piawaian pengauditan antarabangsa yang berkaitan.

Kesediaan Laporan Audit Negara dibawa ke Dewan ini untuk dibahaskan secara terbuka mencerminkan keterbukaan kerajaan termasuk Jabatan Audit Negara terhadap penelitian serta komitmen untuk memperkukuh akauntabiliti dan tatakelola pengurusan wang awam. Ahli-ahli Yang Berhormat, sebelum saya mengumumkan senarai ahli Dewan yang akan berbahas, saya menyeru agar perbahasan ini bertumpu kepada isu-isu yang telah dikemukakan dalam Laporan Ketua Audit Negara 2/2026 yang telah dibentangkan di atas meja Ahli-ahli Yang Berhormat selaras dengan Peraturan Mesyuarat 38(i). Dengan itu, saya akan membacakan senarai pembahas.

Saya tengok di sini senarainya ada 31 pembahas. Setiap pembahas akan diberikan lima minit melainkan budi bicara saya untuk memanjangkan, memberi masa tambahan. Pertamanya, Yang Berhormat Kota Belud, Yang Berhormat Tanah Merah, Yang Berhormat Kampar, Yang Berhormat Kuala Terengganu, Yang Berhormat Putatan, Yang Berhormat Lumut, Yang Berhormat Semporna, Yang Berhormat Parit, Yang Berhormat Pasir Gudang, Yang Berhormat Kota Bharu, Yang Berhormat Betong, Yang Berhormat Kuala Krau, Yang Berhormat Rasah, Yang Berhormat Kuala Nerus, Yang Berhormat Sri Gading, Yang Berhormat Rantau Panjang, Yang Berhormat Tampin, Yang Berhormat Batu Pahat, Yang Berhormat Jerlun, Yang Berhormat Bentong, Yang Berhormat Tuaran, Yang Berhormat Tumpat, Yang Berhormat Shah Alam, Yang Berhormat Bakri, Yang Berhormat Jerantut, Yang

Berhormat Tebrau, Yang Berhormat Sipitang, Yang Berhormat Arau, Yang Berhormat Jelutong, Yang Berhormat Tanjong Karang dan yang terakhir Yang Berhormat Beaufort.

Dengan itu, saya menjemput Yang Berhormat Kota Belud untuk memulakan perbahasan. Lima minit, Yang Berhormat.

perancangan projek melibatkan penyediaan tapak projek, kelemahan pelaksanaan projek di bawah PDP, kelemahan pelaksanaan oleh kontraktor perunding, perubahan reka bentuk dan pengalihan utiliti.” Sekarang kita sudah baca dan kita sudah dengar bukan sahaja penamatan PDP tiada dalam kategori punca utama, malah dalam senarai punca kelewatan yang disebutkan oleh Ketua Audit pun tidak disebut. Malah, PDP yang dibangga-bangga konon yang terbaik itu disenaraikan pula sebagai punca. Saya mahu cakap satu sahaja. Kalau selepas ini ada lagi yang bercakap pembatalan PDP itu adalah punca kelewatan, bagus kamu pergilah. Pergilah tengok, pergi lawat itu audit.

Tuan Yang di-Pertua, kenapa saya tekankan mengenai isu penamatan PDP ini, Tuan Yang di-Pertua? Kerana kerajaan— Tidak kisahlah kau Kerajaan Federal kah, kerajaan negeri kah, apabila ditanya, cari dulu salah kerajaan yang dahulu.

Itulah yang diutamakan berbanding cari jalan penyelesaian.

Kenapa saya cakap begitu? Di perenggan yang sama dalam laporan, disebut masalah yang sama masih berlaku untuk Fasa 1B. Masih lagi berlaku kelewatan, masih lagi isu pengambilan dan penilaian tanah dan kerja pengalihan utiliti. Haih, sama saja dari dulu.

dikasi biar begitu lama sampailah tahun lalu, bulan Disember sahaja barulah 12 firma jurunilai swasta dilantik. Macam baru kena masuk malaikat kita.

Tuan Yang di-Pertua, inilah perkara yang saya berulang-ulang kali, bertahun- tahun saya sebutkan dalam Dewan ini. Kalau kita sudah tahu projek itu besar dan akan dilaksanakan di Sabah, jangan bah kasi jadi alasan pegawai penilai tidak cukuplah, jurutera tidak cukuplah. Kalau sudah tahu dari awal, kita kasi selesai bah, kita cari jalan penyelesaian. Bukan kita pun baru kerja, berpuluh tahun sudah kan.

Yang di pusat pun sama, ada atau tidak teguran diberikan kepada kerajaan negeri?

Duit daripada kamu, kenapa dikasi biar begitu lama?

Kedua, pengalihan utiliti bawah tanah...

Inilah ini masalah utama yang dilaporkan oleh audit, muka surat 11, carta dua memperlihatkan isu ini menjadi punca utama kelewatan Pan Borneo yang mana total 24 EOT yang diberikan melibatkan 7,994 hari.

Dua isu ini Tuan Yang di-Pertua, pengurusan tanah dan pengalihan utiliti ini adalah di bawah bidang kuasa negeri yang diperakui gagal sejak daripada awal.

Walaupun maklum balas telah diberikan KKR dan JKR Sabah, audit di muka surat 13 masih berpendapat kelemahan ketara dari sudut perancangan dan pelaksanaan telah mengakibatkan kos dan kelewatan projek.

Budget speech kita minta peruntukan untuk kawasan Tuan Yang di-Pertua. Beginilah Tuan Yang di-Pertua, since saya tidak dibenarkan untuk meneruskan. Tak apa, nanti saya carilah medium lain macam mana saya mahu terangkan.

Satu sahaja saya mahu bagi tahu, kita put aside dulu lah semua politik ini.

Okey, semua juga guna itu Pan Borneo. Bukan satu parti sahaja dan ini pun kita tidak pandai untuk belajar. Kita kasi beza ini warna-warna politik, dapatkah selesai kita punya masalahkah? Tidak kan.

Jadi untuk saya landing, untuk saya landing. Lebuhraya Pan Borneo bukanlah satu kemurahan hati. Bukan satu sumbangan, apatah lagi ihsan politik. Ia adalah tanggungjawab yang paling penting dijanjikan kepada kami rakyat Sabah. Ini adalah hak yang dinafikan setelah sekian lama. Rakyat tidak peduli siapa yang mula, siapa yang ganti. Apa yang rakyat Sabah mahu tahu jalan dia orang siap, tayar dia orang tidak lagi pecah, perjalanan dia orang selamat dan ekonomi Sabah berkembang hasil daripada jaringan jalan raya yang baik.

[Tepuk] Itu sahaja Tuan Yang di-Pertua, terima kasih.

Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Semoga Tuan Yang di-Pertua sejahtera lah. Saya tengok terhincut- hincut berjalan tadi. Tuan Yang di-Pertua, *bismillahirrahmanirrahim.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh,* salam sejahtera.

Tuan Yang di-Pertua, laporan terkini Ketua Audit Negara bertarikh 5 Oktober menyentuh status pembinaan Kapal Tempur Pesisir (LCS) untuk Tentera Laut Diraja Malaysia sebenarnya tidak mengejutkan kita semua dan saya sendiri. Saya sendiri di Dewan yang mulia ini dah banyak kali membangkitkan persoalan mengenai rasional garis masa dan keupayaan syarikat LUNAS untuk menyiapkan projek ini mengikut tempoh yang dijanjikan. Dari satu tarikh ke satu tarikh baru. Laporan Ketua Audit sekali lagi mengesahkan akan berlakunya pengalihan tiang gol, penyerahan fizikal kapal pertama LCS 1 yang dijamin oleh Yang Berhormat MENHAN di Dewan

ini pada Januari lalu. Menurut MENHAN, akan siap Disember 2026, kini berganjak lagi hingga April 2027, tahun depan.

Soalan saya ringkas dan tegas kepada Kementerian Pertahanan yang wajib menjaga kepentingan TLDM dan pembayar cukai, bukan menjaga hati dan kepentingan kontraktor berbunyi. Apakah MINDEF akan mengenakan ganti rugi ditetapkan secara muktamad kepada LUNAS atau masih mahu memberi muka?

Tuan Yang di-Pertua, masalah ini tidak sepatutnya berlarutan jika punca sebenar kelewatan diputus dan selesaikan secara bijaksana oleh kerajaan pada hari ini. Saya nak tanya Dewan yang mulia ini, kerajaan manakah yang meluluskan peruntukan tambahan kepada LUNAS dalam tahun 2023 hingga kos projek melonjak daripada 9.12 bilion kepada 11.2 bilion sedangkan jumlah kapal dikurangkan daripada enam buah kepada lima buah sahaja?

Kerajaan manakah yang telah memeterai perjanjian bersama Kongsberg Defence & Aerospace, Norway semasa LIMA 2025 untuk pembekalan peluru berpandu Naval Strike Missile (NSM) bagi Kelas Kedah? Kemudian, dikejutkan dengan berita bahawa permit eksport senjata ini tidak diluluskan oleh Kerajaan Norway kurang dari setahun kemudian. Apakah tidak ada due diligencece yang dilakukan oleh MINDEF sebelum membuat keputusan sebesar ini?

Saya sebut perkara ini kerana saya bimbang LUNAS akan menggunakan isu sekatan lesen eksport peluru berpandu NCM dari Norway sebagai kambing hitam atau alasan terbaru mereka, kegagalan mereka menyiapkan LCS 1 mengikut jadual.

Padahal Laporan Ketua Audit Negara dengan jelas menyatakan kelewatan berpunca daripada kegagalan pengurusan vendor di bawah LUNAS sendiri. Contohnya, salah satu masalah yang melambatkan penyediaan kapal adalah berkaitan dengan pembekalan rigid-hulled inflatable boat (RHIB) yang gagal memenuhi spesifikasi piawaian kontrak.

Capability Management Board TLDM sendiri pada 18 Jun 2026 secara rasmi menolak RHIB ini kerana ia akan meletakkan anggota TLDM dalam risiko bahaya atau kehilangan nyawa. Isu ketelitian dan profesionalisme vendor ini telah berlarutan sejak tahun 2019 tanpa penyelesaian yang tuntas oleh LUNAS, mahupun pihak kerajaan sendiri.

Tuan Yang di-Pertua, rakyat difahamkan bahawa pada tahun 2023, kerajaan mengambil alih penuh Boustead Naval Shipyard di bawah Kementerian Kewangan menerusi syarikat SPV, Ocean Sunshine Sdn Bhd dengan janji bahawa kawal selia dan kecekapan projek akan dapat ditingkatkan secara mendadak. Namun, Laporan

Ketua Audit Negara minggu ini membuktikan tiada perubahan nyata dari segi kecekapan mahupun keberkesanan pemantauan oleh Ocean Sunshine Sdn Bhd.

Malah apabila melihat visual ujian percubaan laut, sea trial KD Maharaja Lela di perairan Lumut baru-baru ini amat menyedihkan melihat kemasan badan kapal yang tidak rapi dan kesan karat yang jelas kelihatan pada sebuah kapal yang baru.

Jangan beri alasan bahawa masalah ini mampu diselesaikan dengan mudah, dengan cat baru sedangkan pembuat kapal lain di seluruh dunia tidak menyediakan kapal dalam keadaan usang dan berkarat untuk pelaksanaan sea trial mereka. Never happened in any part of the world except Malaysia, dengan izin.

Justeru, saya kemukakan dua syor tegas di Dewan ini. Minta tambahan sikit, ini nak landing dah. Pertama, dua syor tegas saya, kerajaan hendaklah beri ingatan dan amaran keras mengenakan surcaj di bawah seksyen 18 Akta Prosedur Kewangan 1957 ke atas PMC, Jawatankuasa Pemantau Projek termasuklah— maaf, Ketua KSP, Panglima PTL, KSU atas kegagalan fungsi penguasaan mereka hingga melibatkan kerugian wang awam, wang rakyat.

Dahulu, Ahli-ahli Dewan diberi jaminan sewaktu kerajaan mengumumkan kenaikan ceiling budget daripada 9.3 bilion kepada 11.2 bilion melalui jaminan pelaksanaan PMC yang ketat. Kapal LSC ini bakal siap mengikut on time, tetapi nyata ini tidak benar belaka.

Saya cadangkan surcaj mereka ini dikenakan kepada semua yang telah gagal melaksanakan tugas yang diamanahkan terutama seluruh anggota PMC. Pada masa yang sama, denda LAD wajib dikuatkuasa terhadap LUNAS tanpa kompromi.

Kedua, ini akhir sekali. Hadkan, hadkan pembinaan LCS dari kepada tiga buah sahaja. LCS 1 hingga 3, tak perlulah lagi buat LCS keempat, kelima. Batalkan pembinaan LCS keempat dan kelima.

Sehingga kini, kerajaan telah bayar RM8.3 bilion kepada LUNAS. Namun, belum ada satu kapal pun yang diserah secara rasmi untuk pentauliah TLDM.

Okey, terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Sehingga kini, kerajaan dah bayar RM8.3 bilion kepada LUNAS. Namun, belum ada satu kapal yang diserahkan secara rasmi untuk pentauliah. Baki penjimatan daripada siling RM11.2 bilion ini hendaklah dialihkan terus untuk menambah perolehan bilangan Kapal Misi Pesisir ataupun LMS, Batch 2 Ada-class yang sedang dibina oleh syarikat STM di Turkiye.

Memandangkan perolehan NSM berdepan isu lesen eksport dan MINDEF terpaksa beralih kepada Exocet MM40 Block 3c adalah lebih rasional dan ekonomik untuk TLDM menumpukan aset tempur permukaan menerusi Corvette LMS Ada- class yang terbukti keupayaan dibina mengikut jadual.

Jangan jadikan keperluan mendesak TLDM sebagai perisai bagi kerajaan untuk terus memanjakan LUNAS. Cukuplah tiga buah LCS dan alihkan baki dana untuk aset yang benar-benar boleh disiapkan dan diserahkan tepat pada waktunya demi kedaulatan perairan negara. Tuan Yang di-Pertua, saya mohon mencadang.

Terima kasih.

Saya ingin apa ni membawa satu isu yang dekat dengan rakyat Terengganu, iaitu lah Projek Pengawalan Hakisan Pantai Kuala Nerus. Saya bangkitkan perkara ini di atas dasar keselamatan orang ramai. Projek ini bernilai sekitar RM70 juta dan melibatkan pembinaan struktur pemecah ombak serta kerja penambakan pantai.

Namun, Laporan Ketua Audit Negara mendapati projek ini mengalami kelewatan 144 hari. Kelewatan ini melibatkan breakwater nombor tujuh dan nombor lapan. Kedua-dua struktur ini berkait dengan perlindungan jalan yang menghubungkan Mengabang Telipot – Batu Rakit. Jalan tersebut sebelum ini telah rosak akibat hakisan dan memerlukan kerja pembaikan.

Di Terengganu ini setiap tahun apabila timbul musim monsun, kita berdepan dengan hakisan pantai yang teruk. Sebarang kegagalan di dalam melaksanakan projek mengikut jadual yang ditentukan akan mengakibatkan perlindungan itu tidak sempat disediakan. Menurut laporan, selagi struktur perlindungan itu belum siap, jalan yang telah dibaiki, belum sempat dibuat perlindungan, rosak lagi.

Tuan Yang di-Pertua, ini bukan sekadar soal projek yang lewat. Ini soal pengurusan risiko dan keselamatan orang ramai. Kalau jalan sudah rosak kerana hakisan, kemudian kita baiki jalan tersebut, tapi perlindungan pantai masih belum siap, maka ia membazir. Ia akan menyebabkan ia berulang-ulang.

Kita semakin menghampiri Monsun Timur Laut, sekiranya berlaku hakisan yang lebih serius, kita bukan sahaja berdepan risiko, kerosakan infrastruktur, tetapi juga gangguan kepada perhubungan dan keselamatan pengguna jalan raya. Soalan saya, bila kedua-duanya dijangka siap dan dapat memberi perlindungan yang diperlukan? Dan jika tidak dapat disiapkan sepenuhnya sebelum musim monsun,

apakah langkah sementara yang telah disediakan untuk melindungi jalan dan keselamatan pengguna?

Tuan Yang di-Pertua, saya pun mahu tumpang sekaki juga berkaitan dengan isu LCS ini. Saya tengok gambar konon-kononnya kapal ini dah siap. Saya dulu pernah terlibat di dalam bidang pembinaan kapal.

Saya tengok kapal yang dah disiapkan ini, saya tengok dindingnya, plating dia, bahagian tepi. Kalau kapal baru, dia lurus saja. Ini macam kapal dah baru balik perang, berkedut-kedut dia punya tepi itu. Jadi, selain daripada soal penyiapan, soal kualiti, pemantauan kualiti itu perlu diperhatikan. Isu ini tidak boleh dilihat sebagai projek yang lewat saja. Ini adalah projek pertahanan negara yang melibatkan peruntukan awam yang besar. Berulang-ulang kali, bertahun-tahun kita bercakap perkara yang sama.

Tuan-tuan, kita kena bezakan dua perkara. Kapal yang siap untuk diserahkan dan kapal yang siap untuk digunakan. Dua perkara yang berbeza. Bagaimana cara penjadualan progress ini? Adakah ia mengikut soal keperluan supaya ia boleh digunakan ataupun semata-mata kontraktor mengejar tahap progress payment itu?

Itu adalah satu perkara yang perlu diperhatikan.

LKAN mengenal pasti masalah berkaitan beberapa kontrak pelengkap termasuk sokongan logistik, sistem peluru berpandu, peluru meriam dan sistem pertahanan bagi kontrak Integrated Logistics Support and Trial Aids (ILS-TA).

Nilainya melebihi RM500 juta. Pada tarikh audit, kontrak tersebut masih boleh dimuktamadkan dan kemajuan fizikalnya sekitar 30 peratus berbanding sasaran sekitar 37 peratus.

Saya ambil maklum bahawa terdapat perkembangan selepas tarikh audit dan kontrak tersebut telah ditandatangani pada Ogos 2026. Jadi soalan saya, apakah status terkini semua kontrak pelengkap yang berkaitan dan apakah yang masih diperlukan sebelum LCS 1 boleh beroperasi sepertimana yang ditetapkan?

Tuan Yang di-Pertua, Laporan Ketua Audit Negara itu menunjukkan bahawa kesiapsiagaan penuh projek ini bergantung kepada kontrak pelengkap yang berdasarkan dapatan audit diunjurkan hanya dapat diselesaikan pada Disember 2035, sedangkan kontrak utama berakhir pada April 2030. Kalau jurang ini berlaku, ia bukan lagi sekadar isu projek yang lewat. Ia menunjukkan terdapat persoalan yang

besar dari sudut penyelarasan keseluruhan projek ini. Sebab itu saya menyokong syor Jabatan Audit Negara supaya Kementerian menyediakan pelan pemulihan yang realistik dan memastikan kerja-kerja penting di bawah kontrak utama dan kontrak pelengkap diselaraskan dengan jadual penyerahan kapal.

Tanah Merah, Tanah Merah boleh tambah sikit tak Tanah Merah? Tahun 2013 itu dulu, kerajaan yang ada pada masa itu kerajaan memerintah di peringkat pusat masa itu kerajaan DAP, kerajaan DAP. 2013 itu kerajaan DAP. Dia jadi kerajaan pada masa itu. Terima kasih.

Saya akan selesaikan terus. Ia melibatkan orang ramai, jumlah yang besar dan persoalan bertahun-tahun dibangkitkan. Orang tertanya-tanya apa dia. Maka kerana itu, saya bersetuju. Kita perlu adakan satu siasatan yang mendalam berhubung

Selamat datang. Bagi perbahasan ini, Putatan ingin membangkitkan berkenaan pengurusan projek Littoral Combat Ship ataupun singkatannya LCS.

Putatan ingin memulakan perbahasan dengan satu persoalan, apakah pertimbangan yang telah dibuat oleh kerajaan yang mendorong kepada penukaran surface-to-surface missile, singkatannya SSM, jenis Naval Strike Missile pada November 2017? Penukaran tersebut merupakan permulaan kepada episod-episod kecelaruan yang membelenggu projek LCS sehingga hari ini.

Bercakap tentang Naval Strike Missile, sudah tentu kita tidak boleh terlepas daripada mempersoalkan keputusan syarikat pembekal dari Norway. Keputusan mengejut yang dimaklumkan kepada Malaysia pada 4 Februari tahun ini telah membawa kepada pembatalan permit eksport secara kekal oleh Kerajaan Norway.

Pembatalan permit secara kekal tersebut telah mengundang implikasi domino kepada tahap kemajuan LCS 1.

Berdasarkan Jadual 3 berkenaan sasaran physical handover LCS.

Berdasarkan kontrak physical handover bagi LCS 1 yang telah ditetapkan pada 26 Ogos 2026 perlu dianjak ke Disember 2026 atas faktor kelewatan. Pembatalan permit eksport yang telah diputuskan secara muktamad pada April tahun ini sudah pasti akan memberi kesan kepada tempoh lanjutan untuk menyiapkan LCS 1. Krisis

tersebut telah mengakibatkan kelompongan dalam pembinaan LCS 1 memandangkan SSM atau Naval Strike Missile merupakan sistem persenjataan utama dalam pembinaan sesebuah kapal tempur.

Secara analoginya, ketiadaan naval strike missile dalam pembinaan LCS 1 umpama seperti ketiadaan penyerang dalam sebuah pasukan bola sepak. Mana mungkin sebuah kapal tempur TLDM yang tidak dilengkapi dengan Naval Strike Missile dapat melakukan serangan balas peluru terhadap pencerobohan daripada anasir luar.

Walaupun pahit untuk ditelan, Kementerian Pertahanan seharusnya sudah memulakan langkah proaktif untuk mencari pengganti kepada syarikat pembekal Norway. Pengganti tersebut mesti merupakan pembekal yang berkredibiliti tinggi dari mana-mana negara yang mempunyai hubungan diplomatik yang baik dengan Malaysia. Kemelut yang menyelubungi perjanjian pembekalan Naval Strike Missile tersebut perlu dijadikan pedoman kepada MINDEF.

Pedoman untuk memeterai satu-satu perjanjian berkaitan pembekalan peralatan ketenteraan dengan lebih cermat.

Daripada perspektif Putatan, pertelingkahan yang membabitkan MINDEF dan syarikat pembekal Norway tersebut merupakan satu tragedi hitam dalam sejarah diplomasi negara. Pertelingkahan kontrak tersebut telah menjerumuskan negara kepada kerugian kewangan, angka sebanyak EUR124.35 juta yang telah dibelanjakan oleh kerajaan tidak membawa apa-apa makna selepas Kerajaan Norway membatalkan permit eksport.

Lebih malang lagi tuntutan EUR214.66 juta yang telah dikemukakan kepada syarikat pembekal daripada Norway ditolak. Penolakan terhadap tuntutan tersebut merupakan satu gesture yang menggambarkan kebiadaban dan sikap sambil lewa mereka terhadap Malaysia sebagai klien mereka.

Jika tidak diselesaikan menerusi pejajaran diplomasi yang harmoni, isu pertelingkahan berkaitan tuntutan tersebut tidak akan mampu diselesaikan dalam tempoh yang diharapkan. Putatan berpandangan bahawa kemelut tersebut perlu diselesaikan atas semangat diplomasi menerusi pendekatan government-to- government. Wisma Putra perlu turut memainkan peranan sebagai jambatan pendamai yang boleh menemukan MINDEF dan Kerajaan Norway dalam satu meja rundingan.

Pertelingkahan berkaitan tuntutan tersebut perlu diselesaikan atas semangat

diplomasi keselamatan. Diplomasi yang perlu dijalin dengan matlamat untuk menyempurnakan pembinaan LCS 1 mengikut perancangan menerusi wang tuntutan yang dikembalikan.

Bagi mengakhiri perbahasan, Putatan ingin mengutarakan satu persoalan untuk renungan kita, Ahli-ahli Yang Berhormat. Siapakah suara ghaib yang telah membisik kepada Norway untuk menyekat eksport surface-to-surface missile ke Malaysia? Apakah agenda yang tersembunyi di sebalik plot tersebut? Tuan Yang di- Pertua, sekian perbahasan saya. Terima kasih.

Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Bismillahirrahmanirrahim. Saya ingin membahaskan Laporan Ketua Audit Negara mengenai pengurusan projek LCS. Saya bangun untuk membangkitkan satu persoalan yang bukan lagi sekadar persoalan mengenai pembinaan kapal. Isu LCS ialah isu kredibiliti perolehan pertahanan negara, wang rakyat dan kesiagaan Tentera Laut Diraja Malaysia.

Kita harus bertanya dengan terus terang, bagaimana projek yang sepatutnya memperkukuhkan armada TLDM boleh berdepan kelewatan, pertambahan kos dan perubahan dalam pelaksanaan sehingga menimbulkan persoalan besar kepada rakyat.

Tuan Yang di-Pertua, saya tidak mempertikaikan keperluan negara untuk memiliki kapal tempur moden. Sebaliknya, saya menyokong usaha memperkukuhkan TLDM di dalam pembangunan keupayaan TLDM yang mana Pelan Transformasi 15-to-5 dengan izin menetapkan 15 kelas kapal kepada lima kelas kapal termasuk 12 LCS berkeupayaan dalam peperangan empat dimensi.

Tetapi, sokongan kepada TLDM tidak bermaksud kita harus berdiam diri terhadap kelemahan pengurusan projek. Persoalan, pertama ialah kos. Rakyat mahu tahu apakah jumlah sebenar yang telah dibelanjakan? Berapa lagi diperlukan untuk menyiapkan keseluruhan kapal? Dan apakah jaminan bahawa projek ini tidak akan terus menjadi projek yang memerlukan tambahan peruntukan tanpa penghujung?

Kita tidak boleh membina kapal perang dengan pendekatan kos dahulu, akauntabiliti kemudian.

Tuan Yang di-Pertua, LCS sepatutnya menjadi tulang belakang armada TLDM. Tapi, setiap tahun kelewatan bermakna satu perkara. TLDM terus menunggu aset baharu, sedangkan ancaman keselamatan maritim tidak menunggu. Laut China Selatan tidak menunggu, Selat Melaka tidak menunggu. Pertikaian wilayah dan kepentingan ekonomi maritim Malaysia juga tidak menunggu. Jadi, saya ingin bertanya kepada kementerian, apakah tarikh sebenar siap LCS akan diserahkan kepada TLDM dan apakah mekanisme penalti atau tindakan sekiranya kontraktor sekali lagi gagal mencapai jadual yang ditetapkan?

Tuan Yang di-Pertua, kapal perang bukan sekadar badan kapal, yang menentukan nilai strategiknya ialah sistem tempur, radar, sensor, sistem peperangan, misil, pertahanan udara, sonar dan integrasi keseluruhan kapal. Kita tidak mahu memiliki kapal perang yang cantik tapi tidak memiliki keupayaan tempur yang sepadan dengan ancaman sebenar.

Satu perkara yang sangat penting ialah sistem persenjataan anti-kapal. Kapal LCS di bina dengan kapal tempur moden. Kita perlu memastikan ia mempunyai keupayaan serangan permukaan yang benar-benar credible. Saya ingin kerajaan menjawab secara jelas, apakah status tuntutan ganti rugi dalam pelanggaran kontrak ke atas firma Kongsberg Defence & Aerospace? Apakah status dan hala tuju perancangan dalam penggantian sistem anti-kapal yang baharu?

Berapa jumlah pertambahan kos bagi penggantian anti-kapal baharu dan kos kerja- kerja rework dan reintegration dengan izin? Kerana bagi saya kapal tempur tanpa persenjataan yang memenuhi konsep operasi adalah seperti memiliki pedang tetapi tidak mempunyai mata yang tajam.

Tuan Yang di-Pertua, TLDM memerlukan kapal-kapal— memerlukan jumlah kapal yang mencukupi untuk melaksanakan tugas rondaan, pengawasan pengiring, peperangan permukaan dan operasi di kawasan maritim. Jika LCS lewat maka jurang keupayaan itu perlu ditanggung oleh aset sedia ada. Persoalannya, apakah kesan kelewatan LCS terhadap tahap kesiagaan TLDM hari ini? Dan berapa lama lagi kapal-kapal sedia ada perlu dipanjangkan hayat operasinya bagi menampung kekosongan tersebut?

Tuan Yang di-Pertua, kita mesti melihat isu ini sebagai satu pengajaran besar dalam pengurusan perolehan pertahanan negara. Kita tidak boleh melihat— kita tidak boleh hanya mencari siapa yang salah selepas projek bermasalah. Kita mesti membina sistem pengurusan yang menghalang masalah itu daripada berlaku. Saya mencadangkan supaya Kementerian Pertahanan memperkukuhkan milestone-

based payments, audit teknikal dan kewangan secara berkala, pengawasan bebas terhadap kemajuan projek, penilaian risiko kontraktor, ketelusan terhadap perubahan spesifikasi, mekanisme penalti yang benar-benar berkesan dan laporan berkala kepada Parlimen mengenai kemajuan projek strategik pertahanan.

Rakyat mahu kapal yang benar-benar boleh berlayar, beroperasi atau berperang apabila negara memerlukannya. Jangan sampai kita mempunyai kapal yang mahal tetapi lambat siap, kapal yang siap tetapi tidak lengkap persenjataannya atau kapal yang lengkap tetapi tidak mempunyai keupayaan operasi yang diperlukan TLDM.

Akhir kata, saya mengesyorkan dan mendesak agar kerajaan menubuhkan Suruhanjaya Siasatan Diraja bagi menyiasat sedalam-dalamnya di mana Laporan PAC zaman kerajaan terdahulu telah mengesahkan terdapat ketirisan dan mengesyorkan agar pendakwaan dilaksanakan dengan segera.

Terima kasih, kepada Tuan Yang di-Pertua atas peluang yang diberikan kepada saya untuk turut serta dalam membahaskan Laporan Ketua Audit Negara Siri 2/2026 pada hari ini. Dan, saya ucapkan terima kasih kepada Kerajaan Malaysia MADANI pimpinan Yang Amat Berhormat PMX, ini sekali lagi bukit bahawa Kerajaan Malaysia MADANI mengotakan janji untuk reformasi institusi.

Kalau dulu Laporan Ketua Audit Negara setakat yang dikatakan, yang dibentangkan hanya letak di atas meja sahaja. Sekarang ini terbuka untuk dibahaskan termasuk untuk Ahli-ahli Yang Berhormat daripada kedua-dua pihak, sama ada memberikan pandangan, kritikan dan cadangan dan seterusnya perlu digulung, dijawab oleh pihak kerajaan.

Inilah reformasi institusi tulen yang kita harapkan supaya institusi negara kita dapat dielakkan daripada di sakau secara berterusan oleh pihak-pihak tertentu.

Saya nampak laporan kali ini ia banyak berkisar kepada dua kementerian.

Kementerian Kerja Raya dan Kementerian PETRA. Walaupun projek yang terlibat misalnya kalau KKR adalah Pan Borneo yang tak ada kaitan dengan kawasan saya.

Tetapi, saya mengambil maklum ataupun ambil serius berkenaan dengan syor daripada laporan audit tersebut iaitu tujuh syor audit di bawah muka surat 1/61, 1/62.

Berkaitan dengan lima cadangan daripada Laporan Ketua Audit Negara iaitu yang pertama isu penyediaan tapak dan peralihan utiliti yang mengambil masa yang lama, yang menyebabkan kelewatan terhadap projek ini.

Yang keduanya, semakan dokumen untuk memastikan pematuhan sebelum dimuktamadkan. Cadangan oleh Laporan Ketua Audit Negara adalah had kuasa yang jelas hendaklah diberikan kepada semua entiti supaya tidak berlaku mereka menjangkaui kuasa yang ada. 7.3, pelaksanaan pelan pemulihan mesti dipantau secara berterusan.

Dan yang kelima, 7.5― tambah baik prosedur operasi standard ataupun SOP yang sedia ada untuk mengelakkan implikasi kewangan ataupun perundangan kepada agensi kerajaan.

Saya ambil maklum lima-lima perkara ini adalah perkara general, perkara am untuk pelaksanaan projek. Sebab, di kawasan saya sedang berlaku ataupun sedang dilaksanakan projek menaik taraf Jalan Labu ke Persimpangan Gateway sepanjang 2.7 kilometer yang menelan belanja setengah bilion ataupun RM500 juta. Saya nampak ada kelewatan.

Mungkin Yang Berhormat Menteri yang― saya ucapkan terima kasih kepada Yang Berhormat Menteri yang hadir sendiri untuk dengar sendiri perbahasan dan boleh mengambil keputusan ataupun maklum balas selepas ini. Jadi, kenapa nampak ada berlaku kelewatan di lapangan? Saya tak pasti, mungkin ketika menjawab nanti Yang Berhormat Menteri boleh memberikan sedikit komen berkenaan dengan perkara ini.

Perkara kedua iaitu kementerian kedua yang terlibat adalah berkenaan dengan PETRA iaitu berkaitan dengan pengurusan Projek Pembangunan Lembangan Sungai Bersepadu (PLSB) Sungai Golok. Itu di Kelantan. Tetapi, kebetulan, di kawasan saya, di Parlimen Rasah ada juga Projek Pembangunan Lembangan Sungai Bersepadu (PLSB) Sungai Linggi Fasa 5 yang telah bermula sebelum ini dan dijangka akan berterusan. Berlaku kelewatan projek itu disebabkan oleh kerajaan sebelum ini gagal melaksanakannya. Ia hanya mula dilaksanakan di bawah Kerajaan Malaysia MADANI pimpinan PMX.

Saya nampak syor audit ada empat perkara iaitu di muka surat 3-29 dan 3- 30 berkenaan dengan beberapa isu yang perlu diambil berat oleh agensi berkenaan untuk mengelakkan kelewatan yang berterusan. Jadi, saya mohon kepada PETRA, apabila menggulung nanti memberikan status terkini berkenaan dengan projek PLSB Sungai Linggi Fasa 5 kepada saya sebagai Ahli Parlimen kawasan tersebut.

Untuk laporan audit ini, Tuan Yang di-Pertua, saya rasa Akta Audit kita membenarkan pihak Jabatan Audit Negara mengambil langkah yang lebih proaktif ke atas agensi-agensi ataupun badan-badan― bukan setakat agensi kerajaan tetapi badan-badan yang mengutip banyak yuran, fi ataupun royalti daripada umum.

Saya berikan tiga contoh pada tengah hari ini. Yang pertamanya, MyEG.

Yang Berhormat Menteri Pengangkutan baru saja umumkan dua hari dulu bagaimana MyEG gagal membayar kutipan yang patut dibayar kepada kerajaan.

Jadi, boleh tak Jabatan Audit Negara step in untuk ambil tindakan terhadap MyEG, membongkar siapa di sebaliknya, siapa dalang di sebaliknya. Yang pertama.

Kedua, Lembaga Kelayakan Profesion Undang-undang (LPQB) yang kita tahu mengendalikan peperiksaan CLP. Sudah disebut berulang kali, mana audit?

Sebab, mengutip berjuta setiap tahun. Jadi, apakah status? Saya difahamkan ada tetapi betulkah ada? Nanti mungkin kerajaan gulung itu boleh maklumkan.

Dan yang terakhir, tiga syarikat organisasi pengurusan kolektif (CMO) yang saya boleh sebutkan di sini MACP, PPM dan RPM yang mengutip fees, yuran dan juga royalti daripada banyak premis swasta. Di mana, MyIPO ya, Perbadanan Harta Intelek Malaysia (MyIPO) tidak mempunyai kuasa untuk memantau, satunya, formula kutipan. Saya baru saja ada libat urus dengan MyIPO petang semalam sebagai Pengerusi Jawatankuasa Pilihan. Tak ada kuasa.

Jadi, macam mana kita nak kawal tiga syarikat ini, tiga entiti ini? Jadi, bagi saya, boleh tak Jabatan Ketua Audit Negara step in? Satu, untuk mengetahui macam mana formula. Dan kedua, nak tahu berapakah kutipan yang telah dikutip dan bagaimana wang itu disalurkan kepada pihak-pihak yang layak seperti pencipta lagu, penyanyi, penulis lirik dan sebagainya.

Jadi, saya mohon kepada Jabatan Audit Negara supaya boleh melakukan yang terbaik untuk memastikan negara kita di mana dana awam dan dana yang menyentuh kepentingan rakyat sentiasa dipantau dalam keadaan yang terbaik untuk mengelakkan ketirisan dan juga aktiviti sakau daripada berterusan di negara kita.

Terima kasih kepada Dato' Yang di-Pertua.

Bismillahirrahmanirrahim.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh dan selamat tengah hari. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Saya mengucapkan ribuan terima kasih juga kepada Ketua Audit Negara dan seluruh pegawai Jabatan Audit Negara yang bertungkus- lumus menyiapkan laporan ini.

Izinkan saya memulakan perbahasan dengan menyebut berkenaan projek Program Perumahan Rakyat (PPR) iaitu 67 buah rumah di Kampung Selagon di Beaufort, Sabah. Rumah Program Perumahan Rakyat ini siap pada 2017 dan tempoh tanggungan kecacatan tamat pada tahun 2019. Sehingga Julai 2026 iaitu setelah sembilan tahun kemudian, tiada seorang pun yang mendiaminya kerana dikatakan tanah di bawahnya didakwa bergerak. Kontrak pembaikan RM2.72 juta juga ditamatkan pada Mac 2025 dengan kemajuan hanya 15 peratus.

Di sinilah letaknya persoalan hari ini. Penyata Kewangan 2025 mendapat pendapat audit tanpa teguran. Tetapi, Selagon, wang awam telah dibelanjakan dengan rakyat tidak mendapat manfaatnya. Pendapat tanpa teguran bermaksud angka dilaporkan dengan benar dan saksama. Ia tidak bermaksud perbelanjaan itu berhemah. Mohon pencerahan tentang isu ini.

Berkaitan dengan wang yang tidak dipulangkan. Akaun belum terima ialah RM102.032 bilion pada tahun 2025. Pada tahun 2025, RM1.22 bilion dihapus kira.

Tujuh puluh lima peratus daripadanya berusia lebih enam tahun. Tunggakan pinjaman boleh dituntut sebanyak RM8.084 bilion tetapi kutipan setahun hanya RM0.46 bilion iaitu hanya lima peratus sahaja. Enam puluh enam pinjaman bernilai RM4.637 bilion tidak pernah dibayar balik.

Indah Water berhutang RM3.338 bilion dan KTMB berhutang RM867.76 juta.

Manakala NFC, National Feedlot Corporation telah tidak membayar apa-apa sejak 2014. Penstrukturan semula pula berulang-ulang sehingga lima kali sedangkan garis panduan sepatutnya hanya membenarkan dua kali dalam tempoh lanjutan sehingga 40 tahun.

Tuan Yang di-Pertua, berkaitan dengan prinsip kesahan, Jabatan Laut telah membayar RM2.55 juta elaun daripada dua akaun amanah tanpa punca kuasa undang-undang. Elaun Pengerusi KWPPL dinaikkan daripada RM1,500 kepada RM5,611 sebulan iaitu jawatankuasa itu sendiri. Itu wang awam. Seharusnya tiada siapa boleh menentukan bayaran daripadanya tanpa kuasa yang sah.

Berkaitan dengan RMK12 dan LCS. Daripada 9,578 projek RMK12, hanya 32.6 peratus sahaja siap dan 2,208 projek masih di peringkat pra pelaksanaan walaupun rancangan itu telah pun tamat. Setahun lalu, LKAN melaporkan projek RM100 juta di Tawau sebagai sakit, setahun kemudian audit mendapati tiada kemajuan. Galeria Perdana Langkawi pula naik daripada RM20 juta kepada RM56 juta.

Projek LCS ini lebih serius. Sebagaimana kita sedia maklum, kontrak asal ialah RM9.128 bilion untuk enam kapal. Kini menjadi RM11.227 bilion hanya untuk lima kapal dan kos purata sebuah kapal naik hampir 48 peratus. RM8.557 bilion telah dibayar. Kemajuan lewat 7.55 peratus bersamaan kerja tertangguh kira-kira RM844 juta dan jurang itu membesar. Tarikh penyerahan LCS ini sepatutnya pada 26 Ogos 2026. Telah pun berlalu. Peluru berpandu yang telah dibayar sebanyak EUR124.35 juta tidak dapat dihantar kerana lesen eksportnya dikatakan digantung.

Dan satu perkara yang sangat mengejutkan, rupa-rupanya audit menganggarkan kapal yang berkeupayaan penuh hanya dapat diserahkan kepada kita pada Disember 2035. Siapa yang menanggung kesan kelewatan ini jika tidak kita sebagai pembayar-pembayar cukai.

Tuan Yang di-Pertua, angka yang kemas di atas kertas tidak sama nilainya dengan fungsinya. Rumah yang boleh didiami di Kampung Selagon, Beaufort atau kapal yang boleh digunakan untuk berperang, wang itu amanah dan amanah akan dipersoalkan sama ada di dunia ataupun di akhirat.

Terima kasih Tuan Yang di- Pertua. Assalamualaikum dan salam sejahtera. Saya ingin membahaskan satu isu yang sangat penting dalam Laporan Ketua Audit Negara Siri 2/2026. Iaitu berkenaan hutang Kerajaan Persekutuan.

Dalam laporan tersebut dicatatkan bahawa hutang Kerajaan Persekutuan telah naik sebanyak 5.9 peratus dalam tahun lepas. Dan hutang Kerajaan Persekutuan sekarang berjumlah RM1.321 trilion. Kita tak cakap bilion, sekarang dah trilion.

Tuan Yang di-Pertua, saya melihat kerajaan dulu-dulu hinggalah Kerajaan Persekutuan sekarang, dalam bab berhutang cukup pandai. Tetapi Kerajaan Persekutuan ini tak pandai kutip hutang. Untuk pungut hutang balik, tak pandai. Apa buktinya? Dalam Laporan Ketua Audit Negara itu, berbilion hutang banyak pihak kepada Kerajaan Persekutuan tidak dibayar.

Pada tahun lepas, dari jumlah RM9.273 bilion hutang kepada Kerajaan Persekutuan, Kementerian Kewangan hanya berjaya kutip lima peratus sahaja.

Berbilion masih belum dikutip, ada yang dah sampai 40 tahun, hutang tak habis- habis lagi. Jadi, Laporan Ketua Audit Negara ini mendedahkan sistem kutipan, collection hutang oleh Kerajaan Persekutuan gagal.

Dalam hal hutang yang besar, dalam masa yang sama, kutipan hutang begitu lemah. Saya minta kerajaan, janganlah bail out, janganlah selamatkan GLC, GLIC, syarikat-syarikat kerajaan yang rugi. Janganlah. Maknanya, kerana hutang kita terlalu tinggi. Dan dalam masa yang sama, seruan saya, saya minta kerajaan jangan gunakan duit cukai rakyat untuk bail out kalau ada syarikat-syarikat swasta, bukan syarikat kerajaan, ada syarikat swasta.

Misalnya, saya di bagi tahu, ada syarikat besar, syarikat kapal terbang negara kita dengan cogan kata “Semua Orang Boleh Terbang”. Saya tak nak sebut nama syarikat itu sepenuhnya. Hutang syarikat ini, hutang jangka pendeknya ialah sebanyak RM18.4 bilion dan syarikat ini mengalami rugi suku tahun telah mencecah RM830 juta.

Jadi, sekiranya, syarikat ini ketuk pintu Kementerian Kewangan, minta tolong kerajaan, saya harap kerajaan tolak. Sebab kerajaan berhutang. Walaupun syarikat ini penting, syarikat swasta ini penting tetapi saya dimaklumkan, tauke-taukenya, pemegang-pemegang sahamnya, harta dia berbilion. Jadi, selamatkanlah syarikat mereka sendiri, kerajaan ada urusan yang lain.

Dan akhir sekali, saya juga ingin menyebut tentang kapal tempur kita, LCS.

Saya— telah disebut oleh rakan-rakan tadi, saya pelik juga. Macam mana kerajaan ini boleh beroperasi seperti ini? Mula-mula, kontrak dengan LCS ini untuk enam buah kapal. Jumlahnya, RM9.128 bilion. Tapi akhirnya, ada supplementary contract ubah menjadi lima kapal, kurang. Jadi, lima kapal tapi jumlahnya meningkat RM11.227 bilion. Ini satu kebijaksanaan atau matematik macam mana itu ya? Dapat kurang kapal, hutang makin besar. Ini, Menteri Pertahanan eh, tengok.

Kemudian, akhir sekali ya, Tuan Yang di-Pertua, berkenaan isu LCS ini. Saya lihat isu ini besar. Macam juga isu Tabung Haji, FELDA dan 1MDB. Ada cadangan daripada beberapa Ahli Parlimen tadi, diadakan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI).

Tapi saya melihat RCI ini ada kelemahan dia, lambat, leceh. Saya lihat dalam isu kapal ini yang telah bermula 2013. LCS ini kita gunakan fast track, siasat terus.

SPRM, polis, Lembaga Hasil Dalam Negeri, siasat terus. Siasat daripada— dalam

13 tahun— daripada 2013 sehingga 2026, 13 tahun, sebanyak lima kali kerajaan telah bertukar dan sebanyak lima Menteri Pertahanan.

Dalam tempoh 13 tahun itu, saya tak tahu berapa ramai (KSU) Ketua Setiausaha yang terlibat dalam perolehan ini. Jadi akhirnya Tuan Yang di-Pertua, jangan jeneral-jeneral sahaja yang disiasat, diheret ke mahkamah, dituduh. Setakat ini, Panglima Tentera Darat diheret ke mahkamah, Panglima Angkatan Tentera diheret ke mahkamah. Dan saya lihat, lima Menteri Pertahanan dari dulu sampai sekarang dan KSU ini bukannya maksum, bukannya malaikat, siasat mereka.

[Tepuk] Siasat mereka, bawa mereka ke mahkamah, baru kita dapat tahu. RCI ini lambat, leceh.

Penting ada kalanya tapi tindakan yang segera— saya dah hilang sabar, Tuan Yang di-Pertua. Sekian, terima kasih.

Assalamualaikum. Salam sejahtera. Terima kasih Yang Berhormat Tuan Yang di-Pertua. Saya dapat membahaskan juga Laporan Ketua Audit Negara Siri 2/2026 ini.

Perkara pertama yang saya ingin menyentuh ialah mengenai pengauditan prestasi iaitu salah satu fungsi teras Jabatan Audit Negara yang diperkenalkan susulan pelaksanaan Program and Performance Budgeting System sehinggalah Akta Audit dipinda pada tahun 1978.

Yang Berhormat Tuan Yang di-Pertua, saya ingin membangkitkan dalam Laporan Ketua Audit Negara Siri 2/2026, saya dapati bilangan laporan pengauditan prestasi yang dibentangkan dalam Dewan ini agak semakin berkurangan, berbanding dengan tahun-tahun 2023 dan tahun-tahun sebelum daripada ini. Soalan saya, adakah berlaku perubahan terhadap KPI Juruaudit selepas 2023 sehingga pengauditan prestasi tidak lagi diberikan keutamaan atau sebenarnya pengauditan prestasi masih dilaksanakan tetapi tidak lagi dilaporkan di dalam Laporan Ketua Audit Negara ini?

Sekiranya benar terdapat pengurangan, apakah justifikasi JAN? Sedangkan pengauditan prestasi merupakan instrumen utama untuk menilai keberkesanan

perbelanjaan awam, khususnya ketika kerajaan memperuntukkan dana yang semakin besar setiap tahun.

Tuan Yang di-Pertua, perkara kedua yang ingin sentuh ialah mengenai pengauditan syarikat kerajaan dan juga sistem e-SelfAudit. Saya difahamkan bahawa pengauditan Jabatan Ketua Audit Negara di bawah seksyen 51(d), Akta Audit 1957 lebih tertumpu kepada aspek tadbir urus dan pengurusan syarikat kerajaan dan bukannya pengauditan penyata kewangan. Kerana penyata kewangan diaudit oleh juruaudit luar.

Persoalan yang saya ingin bangkitkan. Kenapakah laporan mengenai pengauditan syarikat ini, satunya, tidak lagi dibentangkan dalam Laporan Ketua Audit kali ini? Dan berapakah jumlah pengauditan syarikat kerajaan yang telah diselesaikan oleh Jabatan Audit Negara bagi tahun semasa? Dan daripada jumlah tersebut, berapa pula akhirnya dilaporkan kepada Dewan Rakyat ini?

Begitu juga saya ingin menyentuh mengenai— saya ingin mendapat penjelasan mengenai penggunaan sistem yang disebut e-SelfAudit. Apakah sebenarnya yang dimaksudkan apabila sebuah syarikat dikenakan ataupun dikatakan telah diaudit melalui sistem e-SelfAudit ini?

Adakah maklumat yang hanya diisi sendiri oleh syarikat dalam sistem tersebut tetapi boleh disahkan dan diverifikasi melalui pemeriksaan di lapangan juruaudit Jabatan Audit Negara boleh dianggap telah diaudit sepenuhnya? Inilah persoalan-persoalan yang saya rasa perlu dijelaskan oleh Jabatan Ketua Audit Negara apabila menggunakan sistem e-SelfAudit ini.

Seterusnya, saya ingin menyentuh mengenai pengauditan pejabat perwakilan Malaysia di luar negara dan juga pengauditan syarikat-syarikat kerajaan yang saya sebutkan tadi. Berdasarkan laporan skop pengauditan kepada pejabat perwakilan luar negara ini tertumpu kepada aspek tadbir urus dan pengurusan kewangan.

Namun apabila saya teliti dapatan audit, kebanyakan isu yang diketengahkan adalah hanya melibatkan perkara-perkara yang seperti kekosongan jawatan, kelewatan, penyaluran peruntukan, pemeriksaan mengejut yang tidak dilaksanakan, kelemahan penyelenggaraan kad daftar, stok dan beberapa kelemahan operasi yang pada hemat saya ia nya lebih bersifat pentadbiran harian sahaja. Persoalan saya ialah bukankah isu-isu seperti ini lazimnya berada dalam skop tindakan unit audit

dalaman di setiap kementerian atau agensi untuk dibetulkan, bukanlah di peringkat Jabatan Ketua Audit Negara yang perlu diberikan tumpuan kepada perkara ini?

Saya bukan mempertikaikan kepentingan isu tersebut tetapi saya ingin mendapat pandangan Jabatan Audit Negara sama ada laporan kepada Parlimen seharusnya lebih memfokuskan kepada isu yang mempunyai impak strategik dan nasional. Oleh sebab itulah, sudah tentulah harapan rakyat kita dan juga harapan Dewan ini supaya kupasan yang lebih signifikan misalnya diberikan— apa yang saya sebutkan tadi pengurusan syarikat-syarikat kerajaan yang strategik di peringkat negara seperti Khazanah Nasional, Permodalan Nasional Berhad (PNB), TEKUN Nasional, syarikat-syarikat berkaitan kerajaan yang menguruskan dana awam yang berskala besar perlu diberikan tumpuan oleh Jabatan Audit Negara.

Dan yang terakhirnya, saya ingin juga mendapatkan penjelasan daripada pihak Jabatan Ketua Audit Negara mengenai pengauditan Tabung Haji selepas proses penstrukturan aset yang dilaksanakan tahun 2008. Apakah penemuan audit berkaitan dengan Urusharta Jamaah Sdn. Bhd. (UJSB)? Ini akan diberikan tumpuan oleh Jabatan Audit Negara selepas pengauditan dibuat pada tahun 2017 dan selepas 2018.

Apakah skop pengauditan tersebut dan apakah— jika ada, apakah skop pengauditan yang hendak dibuat? Apakah dapatan utama yang hendak diperolehi dan apakah syor penambahbaikan yang telah dikemukakan setakat ini kepada pihak Tabung Haji? Apakah yang akan diteruskan di masa-masa yang akan datang? Jadi, saya mahu penjelasan mengenai perkara ini. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua.

Salam sejahtera dan terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Betong ingin mengambil bahagian dalam perbahasan Laporan Ketua Audit Negara 2/2026 dengan satu persoalan asas.

Adakah setiap Ringgit wang rakyat yang dibelanjakan benar-benar dapat dikesan, dipertanggungjawabkan dan memberi manfaat kepada rakyat?

Betong menghargai kedudukan fiskal kerajaan yang semakin baik. Hasil Kerajaan Persekutuan bagi tahun 2025 meningkat kepada RM336.069 bilion, manakala defisit menurun kepada RM75.288 bilion ataupun 3.7 peratus daripada

KDNK berbanding 4.1 peratus sebelumnya. Namun, pada saya disiplin fiskal mesti berjalan bersama disiplin tatakelola.

Soalan pertama Betong ialah mengenai pinjaman boleh dituntut. Pada akhir 2025, tunggakan bayaran balik berjumlah RM8.084 bilion. Daripada jumlah itu, terdapat 66 pinjaman bernilai RM4.637 bilion yang langsung tidak pernah dibayar balik sejak jadual pembayaran berkuat kuasa.

Lebih membimbangkan Tuan Yang di-Pertua, terdapat 39 pinjaman bernilai RM4.766 bilion yang telah tamat tempoh bayaran balik, malah sebahagiannya sehingga 42 tahun tetapi masih belum dikutip sepenuhnya. Jadi, Betong ingin bertanya kepada kerajaan mengapa perkara ini boleh berlarutan begitu lama?

Apakah sistem pemantauan dan penguatkuasaan yang digunakan?

Betong faham penstrukturan semula kadangkala perlu bagi membantu pinjaman. Tetapi apabila ada pinjaman yang distruktur semula sehingga lima kali dengan tempoh bayaran dilanjutkan sehingga 40 tahun, apakah ukuran yang digunakan untuk memastikan ia benar-benar langkah pemulihan dan bukan sekadar menangguhkan masalah?

Tuan Yang di-Pertua, soalan kedua ialah mengenai punca kuasa. Audit mendapati RM2.55 juta elaun dan kemudahan dibayar menggunakan Kumpulan Wang Dius Api dan Kumpulan Wang Pusat Perdagangan Laut tanpa punca kuasa yang sewajarnya. Persoalannya, bagaimana pembayaran boleh dibuat tanpa punca kuasa yang sewajarnya? Adakah kerajaan akan buat semakan terhadap akaun amanah dan kumpulan wang kerajaan yang lain supaya perkara sama tidak berulang? Bagi saya jumlah RM2.55 juta bukan isu utama tetapi prinsipnya yang penting. Dalam pengurusan wang awam, setiap pembayaran mesti mempunyai punca kuasa yang jelas.

Tuan Yang di-Pertua, soalan yang ketiga ialah mengenai wang pendahuluan kontraktor. Audit mendapati RM68.1 juta masih boleh dikutip dalam lima kementerian yang diperiksa. Daripada jumlah itu, RM59.63 juta ataupun 86.7 peratus telah berusia lebih 10 tahun. Betong ingin bertanya mengapa wang ini boleh tertunggak begitu lama? Adakah kerajaan mempunyai sistem amaran awal supaya masalah kutipan dikenal pasti lebih awal dan bukan hanya bertindak selepas hutang menjadi terlalu lama? Tuan Yang di-Pertua, pada saya pendekatan perlu berubah daripada hanya kutipan selepas berlaku masalah kepada amaran awal dan kutipan segera.

Tuan Yang di-Pertua, perkara yang sama perlu kita lihat dalam pelaksanaan projek pembangunan. Daripada 9,578 projek pembangunan RMK12, hanya 3,120

projek ataupun 32.6 peratus berada di peringkat pasca pelaksanaan setakat 31 Disember 2025. Betong tidak menyatakan semua projek yang belum selesai itu gagal tetapi persoalannya mudah. Apakah yang sebenarnya kita ukur? Berapa banyak wang yang telah dibelanjakan atau berapa banyak manfaat yang telah diterima oleh rakyat di luar sana? Jadi bagi rakyat, projek hanya berjaya apabila dia siap berfungsi dan boleh digunakan.

Ini sangat penting khusus bagi Sarawak sebab projek seperti Sabah– Sarawak Link Road Fasa 2, Lebuhraya Trans Borneo bukan sekadar angka dalam laporan, ia berkaitan dengan perhubungan, dengan keselamatan, perdagangan dan juga peluang ekonomi rakyat. Jadi, projek yang lewat bermakna rakyat menunggu lebih lama. Jalan yang lewat bermakna peluang ekonomi juga turut lewat.

Sebab itu, Betong ingin mencadangkan supaya setiap teguran audit selepas ini mempunyai tiga perkara yang jelas. Pertamanya, siapa yang bertanggungjawab?

Kedua, bila ia mesti diselesaikan? Ketiga, berapa banyak wang ataupun manfaat yang telah dipulihkan? Bolehkah kerajaan menyediakan laporan susulannya lebih jelas dan berkala kepada Parlimen supaya kita dapat melihat bukan sahaja teguran audit tetapi status tindakan terhadap teguran tersebut?

Tuan Yang di-Pertua, pada akhirnya Betong ingin mengemukakan satu persoalan besar. Adakah LKAN hanya menjadi rekod tentang kesilapan yang telah berlaku ataupun kita mahu menjadikan alat untuk kita mengelakkan kesilapan yang sama berulang? Pada saya, kejayaan audit bukan diukur berdasarkan panjangnya senarai teguran. Kejayaan audit perlu diukur berdasarkan berapa banyak teguran yang berjaya diselesaikan dan tidak lagi berulang sebab setiap ringgit wang rakyat mesti ada tujuan, mesti ada rekod, mesti ada pertanggungjawaban dan akhirnya menghasilkan manfaat kepada rakyat. Itulah makna sebenarnya tatakelola. Sekian, terima kasih.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Terima kasih Yang di-Pertua. Laporan Audit Negara mengenai Penyata Kewangan Kerajaan Persekutuan Tahun 2025 merekodkan satu pinjaman kerajaan kepada Warisan Jengka Holdings (M) Sdn. Bhd. Tujuan pinjaman dinyatakan untuk membiayai perbelanjaan mengurus susulan pengambilan penajaan Lembaga Kemajuan Wilayah Jengka oleh Warisan Jengka Holdings (M) Sdn. Bhd.

(WJHSB).

Tuan Yang di-Pertua, wilayah Jengka dahulunya dibangunkan oleh Lembaga Kemajuan Wilayah Jengka (LKWJ). Ia dibubarkan melalui Akta Lembaga Kemajuan Wilayah Jengka (Pembubaran) 1997 iaitu Akta 567 dan diluluskan oleh Dewan ini.

Namun daripada dapatan laporan ini bermakna syarikat yang mengambil alih lembaga ini perlu meminjam daripada kerajaan untuk menampung perbelanjaan mengurus. Sebelum tahun 2025, keseluruhan baki pinjaman RM5.05 juta telah tertunggak selama lapan tahun.

Pada tahun 2025, pinjaman ini distruktur semula buat kali kedua, kadar faedah diturunkan daripada empat peratus kepada dua peratus. Laporan turut merekodkan faedah Syarikat Jengka Sdn. Bhd. berjumlah RM10.20 juta dihapus kira selepas Amanah Saham Pahang mengambil alih baki pokok pinjaman sebanyak RM1.92 juta. Saya juga memahami sejak tahun 2010, Kerajaan Persekutuan telah mengamanahkan ECERDC melalui dana khas untuk membolehkan bekas kawasan DARA LKWJ ini. Namun perlu difahami bahawa ECERDC dibina untuk seluruh wilayah ekonomi Pantai Timur bukan lembaga yang khusus untuk satu wilayah.

Kerajaan Negeri Pahang sendiri pada Februari 2025 menyatakan tidak akan membiarkan kawasan yang ditinggalkan oleh kedua-dua agensi ini. Maknanya keperluan ini masih diakui sehingga hari ini. Jadi, saya ingin bertanya, berapakah jumlah keseluruhan pinjaman Kerajaan Persekutuan kepada Warisan Jengka

Holdings dan Syarikat Jengka sejak penswastaan dan berapakah yang telah dihapus kira? Adakah KKW bersedia menjalankan kajian untuk menilai keperluan sebuah lembaga bagi sebuah bekas wilayah Jengka ataupun setidaknya di Pahang?

Tuan Yang di-Pertua, Warisan Jengka bukan satu-satunya peminjam yang bermasalah. Sehingga akhir tahun 2025 lebih RM8 bilion pinjaman Kerajaan Persekutuan masih belum dibayar balik. Daripada tunggakan yang dibawa dari tahun sebelumnya hanya lima peratus berjaya dikutip sepanjang 2025. Ada pinjaman yang tidak pernah dibayar langsung sejak jadual bayarannya bermula pada tahun 1981.

Akan tetapi Yang di-Pertua, ada satu had yang tidak dipatuhi garis panduan pinjaman Kerajaan Persekutuan menetapkan sesuatu pinjaman hanya boleh di struktur semula paling banyak dua kali. Laporan audit di sini mendapati ada pinjaman yang telah distruktur sehingga lima kali.

Apabila had dua tahun boleh dijangkau sampai lima kali, ini menunjukkan masalah struktur yang cukup besar. Soalan saya, berapakah pinjaman yang telah di struktur semula melebihi had dua kali dan di peringkat manakah ia nya diluluskan?

Adakah Kementerian Kewangan akan memastikan keupayaan peminjam untuk membayar dinilai terlebih dahulu sebelum sesuatu pinjaman distruktur semula dan bermula bila?

Tuan Yang di-Pertua, Rancangan Malaysia yang Ke-12 (RMK12) sudah berakhir pada hujung 2025. Namun lebih 2,200 projek di bawahnya masih belum bermula. Saya bersetuju dari sudut perbelanjaan kerajaan telah membelanjakan sepenuhnya peruntukan RMK12 malah ada yang lebih. Akan tetapi wang yang telah dibelanjakan tidak bermakna projek sudah sampai kepada rakyat.

Bagi Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah (KKDW) 452 projek luar bandar masih belum bermula hampir satu daripada setiap empat projek kementerian itu. Kawasan seperti Kuala Krau termasuk bekas Wilayah Jengka bergantung kepada projek ini. Soalan saya— jadi, saya hendak bertanya daripada 452 projek KKDW ini, berapakah yang terletak di Pahang dan berapakah yang terdapat di Parlimen Kuala Krau dan adakah kesemuanya akan dibawa ke RMK13 dengan peruntukan yang dijamin ataupun tidak?

Tuan Yang di-Pertua, kedua saya ingin membangkitkan satu lagi perkara berkaitan pengurusan wang awam iaitu wang pendahuluan kontraktor. Laporan audit mendapati sehingga 31 Disember 2025 RM68.81 juta wang pendahuluan kontraktor bagi 24 projek masih belum dikutip dan yang lebih membimbangkan RM52.63 juta

atau 86 peratus telah tertunggak melebihi 10 tahun. Sebahagian besar tunggakan ini pula melibatkan syarikat yang telah digulung ataupun dibubarkan.

Kita selalu membincangkan projek yang lewat dan projek yang masih belum siap tetapi dalam isu ini projek mungkin telah bergerak, wang telah didahulukan tetapi wang kerajaan itu sendiri masih belum kembali selepas lebih sedekad. Sedikit lagi, Yang di-Pertua sedikit sahaja. Jadi, saya ingin bertanya kepada kerajaan, mengapa RM9.63 juta ini boleh tertunggak sehingga melebihi 10 tahun? Daripada RM68.81 juta tersebut, berapakah jumlah yang masih realistik untuk dikutip semula oleh kerajaan?

Apakah tindakan kerajaan yang telah diambil terhadap pegawai atau kementerian yang bertanggungjawab apabila tindakan susulan kutipan tidak dibuat dalam tempoh sewajarnya? Dan yang terakhir, adakah kerajaan mempunyai satu tempoh masa yang jelas selepas wang pendahuluan menjadi hutang yang perlu dikutip sebelum tindakan undang-undang wajib dimulakan? Sekian, terima kasih.

*Bismillahirrahmanirrahim.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh*, salam sejahtera. Alhamdulillah, terima kasih Timbalan Yang di-Pertua kerana memberi peluang kepada Kuala Nerus untuk menyertai perbahasan Laporan Audit Negara Bilangan 2 Tahun 2026.

Pertama, suka saya menyentuh tentang kebimbangan yang telah dibangkitkan oleh Yang Berhormat Kuala Terengganu pagi tadi berhubung kelewatan projek pengawalan hakisan pantai Kuala Nerus, khususnya keperluan mempercepatkan struktur perlindungan sebelum Monsun Timur Laut yang akan datang.

Namun saya melihat isu ini daripada sudut yang lebih luas. LKAN 2/2026 bukan sahaja merekodkan kelewatan projek di Kuala Nerus tetapi turut menunjukkan satu lagi projek pengawalan hakisan pantai di Marang telah pun ditamatkan. Ini menimbulkan persoalan, sama ada kita sedang berhadapan dengan isu yang lebih besar dalam perancangan, pemantauan dan pengurusan kontrak projek perlindungan pesisir pantai di Terengganu.

100 peratus. Walaupun telah diberikan pelanjutan masa selama 125 hari, sebelum kontrak yang akhirnya terpaksa ditamatkan pada 9 Julai 2024.

LKAN turut merekodkan LAD berjumlah RM155, 480,00,000 yang masih belum dikutip kerana perakuan akuan dan bayaran muktamad belum dimuktamadkan. Maka, saya ingin mendapatkan penjelasan PETRA dan JPS, apakah status terkini penyelesaian projek ini termasuk baki kerja perlindungan pantai yang belum disempurnakan serta kutipan LAD tersebut.

Puan Yang di-Pertua, keadaan di Kuala Nerus dan Marang perlu menjadi pengajaran bahawa projek perlindungan pesisir Pantai Timur ini tidak boleh diurus seperti projek pembinaan biasa. Tempoh kerja efektif sangat dipengaruhi Monsun Timur Laut, keadaan laut serta keupayaan mobilisasi bahan dan jentera.

Sebagaimana turut ditegaskan oleh Yang Amat Berhormat Menteri Besar Terengganu, faktor cuaca dan keupayaan agensi pelaksana perlu diambil kira dalam menilai serta merancang projek-projek pesisir di Pantai Timur. Justeru, apakah PETRA dan JPS bersedia menilai semula model perancangan, pemilihan kontraktor, jadual pelaksanaan dan pengurusan risiko bagi projek-projek pesisir di negeri-negeri Pantai Timur supaya masalah kelewatan ataupun penamatan kontrak tidak terus berulang.

Saya berharap Kerajaan Persekutuan tidak melihat Kuala Nerus dan Marang sebagai dua kes terpencil tetapi sebagai isyarat untuk memperkukuhkan keseluruhan tadbir urus Projek Perlindungan Pesisir Pantai. Bagi negeri Pantai Timur seperti Terengganu, kelewatan atau kegagalan projek tidak hanya angka kemajuan fizikal dan isu pentadbiran kontrak kerana setiap musim monsun yang berlalu tanpa perlindungan yang mencukupi bermakna rakyat, infrastruktur dan kawasan pesisir terus terdedah kepada risiko. Sebab itu tindakan pembetulan bukan sahaja perlu disegerakan, tetapi mesti memastikan kelemahan yang sama tidak berulang dalam projek-projek seterusnya.

Seterusnya Puan Yang di-Pertua, saya turut ingin menyentuh penemuan LKAN 2/2026 berhubung Akaun Belum Terima (ABT) Kementerian Kesihatan yang merekodkan RM281.08 juta atau 83.6 peratus daripada keseluruhan ABT hasil KKM melibatkan bil perubatan bukan warganegara. Dan lebih membimbangkan lagi, maklum balas daripada KKM dan laporan yang sama menyatakan bahawa lebih 80 peratus tunggakan dan ABT tertinggi melibatkan pesakit dalam kategori pendatang asing tanpa izin (PATI).

Perkara ini perlu diberikan perhatian yang serius kerana tunggakan hasil yang berpanjangan menimbulkan persoalan terhadap keberkesanan pengurusan kutipan dan pembiayaan perkhidmatan kesihatan awam. Isu ini tidak diseharusnya dilihat sebagai masalah kutipan bil hospital semata-mata, sebaliknya menuntut penyelesaian yang lebih menyeluruh terhadap pengurusan PATI di negara ini.

Saya mengambil perhatian terhadap Laporan Jawatankuasa Pilihan Khas Hak Asasi Manusia, Pilihan Raya dan Reformasi Institusi yang turut mengesyorkan mekanisme pengesahan identiti bagi membezakan pelarian, PATI dan imigran ekonomi, selain memperkukuhkan penguatkuasaan imigresen serta kawalan sempadan.

Persoalannya sekarang ialah sejauh manakah penyelarasan antara KKM, KDN dan agensi penguatkuasaan telah diperkukuhkan supaya masalah dokumentasi dan keberadaan PATI tidak terus menjejaskan keupayaan kerajaan mengurus hasil, contohnya kapasiti perkhidmatan kesihatan awam.

Justeru, saya mendesak Kerajaan Persekutuan mengambil tindakan yang lebih tegas, bersepadu dan tuntas, khususnya dalam membanteras kemasukan dan aktiviti PATI yang menyalahi undang-undang. Memperkukuh sistem pengesanan serta kutipan tunggakan rawatan dan menyediakan mekanisme pembiayaan kesihatan kepada warganegara yang lebih mampan.

Justeru, apakah mekanisme penyelarasan dan garis masa pelaksanaan yang ditetapkan oleh Kerajaan Persekutuan bagi memastikan syor-syor Jawatankuasa Pilihan Khas diterjemahkan kepada tindakan sebenar, khususnya dalam menangani tunggakan hasil rawatan PATI yang telah dikenal pasti oleh Ketua Audit Negara. Kita tidak mahu kelemahan pengurusan imigresen...

Sekejap. Dan kutipan hasil akhirnya menambah tekanan kepada sistem kesihatan awam yang perlu terus memenuhi keperluan rakyat tanpa mengabaikan tanggungjawab memberikan rawatan kecemasan atau pertimbangan kemanusiaan.

Sebagai penutup, saya ingin menegaskan bahawa penemuan Laporan Ketua Audit Negara bukan hanya untuk mendedahkan kelemahan pentadbiran, tetapi seharusnya menjadi asas kepada tindakan pembetulan yang lebih berkesan.

Penyelesaian kepada isu-isu yang dibangkitkan menutup kecekapan pengurusan, penyelarasan antara agensi dan ketegasan dalam pelaksanaan dasar.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Salam Malaysia MADANI. Terima kasih Tuan Speaker.

Pertama sekali Sri Gading mengucapkan tahniah kepada Ketua Audit Negara yang telah berjaya membuat laporan kewangan dan terima kasih juga kepada Kerajaan MADANI yang telah memberikan ruang kepada Ahli-ahli Parlimen berbahas dalam Parlimen sama ada positif atau negatif, ia nya memberikan ruang kepada rakyat mengetahui dasar dan juga apa yang telah dibelanjakan di setiap kementerian dalam negara kita.

Walaupun kita sedia maklum bahawa apa yang telah dinyatakan oleh Menteri dalam masa pembentangan awal tadi, Sri Gading menyokong penuh Laporan Ketua Audit Negara ini dibahaskan bukan sahaja dalam Parlimen. Kalau boleh, dibahaskan juga di dalam Dewan Undangan Negeri. Supaya Dewan Undangan Negeri, khususnya yang melibatkan negeri-negeri yang ada kaitan yang ditegur oleh laporan ini untuk diperbahaskan.

Kerana kita sedia maklum sebagaimana yang dinyatakan oleh beberapa rakan tadi tentang pungutan, tunggakan yang lambat diambil ataupun dipungut. Di mana di sini juga diberikan kepada kesan tanggungjawab Kerajaan Federal apabila pungutan daripada agensi ataupun mana-mana pihak, sama ada kerajaan negeri ataupun agensi GLC yang tidak dipungut dengan cekap, maka tanggungan itu jatuh kepada Kerajaan Federal. Maka kalau kita lihat di sini, sebagai contoh apa yang kita dapat melihat beberapa negeri yang ada tunggakan yang tidak pernah dibayar ataupun lambat dibayar, di mana terdapat sebagai contohnya LKAN merekodkan Kerajaan Negeri Kedah mempunyai 33 pinjaman tertentu yang tidak pernah dibuat bayaran balik.

Jadi, ini sebagai contoh. Maknanya apa yang berlaku kepada negeri-negeri bukan sahaja Kedah dan sebagainya, tapi ini satu contoh kalau ditunjukkan, maka perlulah dibuat pungutan supaya kalau tidak dibuat pungutan pun, maknanya penyelarasan kembali supaya dapat dibayar dan dipungut semula dan tidak membebankan kerajaan di peringkat Federal. Itu yang pertama.

Yang kedua, berkaitan dengan lambat. Kelambatan sesuatu projek sepertimana yang kalau kita bahaskan tadi, ramai daripada kalangan pembahas- pembahas daripada kiri ataupun kanan menyatakan tentang LCS.

Kalau dulu, perang dulu pakai keris, pakai pedang, pakai tombak sekarang ini sudah peluru berpandu balistik. Kalau katakan sampai 34 tahun baru hendak siap daripada 2011 sampai 2035, 24 tahun baru hendak siap, kita hendak pakai peluru yang mungkin dah out of date. Jadi, ini juga satu perkara yang sangat memalukan kepada kita dan perlu ketegasan dari peringkat kerajaan untuk melihat bagaimana perlu kita ambil.

Saya menyokong penuh ucapan daripada Pasir Gudang supaya jangan ada bailout kepada mana-mana syarikat swasta yang satu masa dahulu dia untung dan bila dia dah rugi, dia hendak minta bailout daripada kerajaan dan ini sangat-sangat memalukan kepada kerajaan lah. Dan saya Sri Gading, sangat bersetuju dan jangan sampai kita menjadi kata orang pembayar-pembayar menanggung hutang orang lain, sedangkan kita sendiri pun menanggung beban yang sangat berat.

Yang akhir sekali, Sri Gading ingin memberi makluman dalam Dewan Yang Mulia ini tentang Akaun Belum Terima Wang Pendahuluan Kontraktor di peringkat Kementerian Pendidikan. Di mana kalau kita lihat, akaun yang dipanggil pendahuluan kontraktor ini biasanya diberikan kepada syarikat-syarikat untuk pendahuluan untuk memastikan mereka boleh menjalankan projek.

Sepatutnya, kalau kita berikan sesuatu projek kepada mana-mana syarikat ataupun mereka yang telah dapat kontrak tender ini, mengapa tidak dilihat dari segi keboleh–– maknanya mereka dapat kontrak itu tentu mereka boleh buat, mereka ada kemampuan, mereka ada kebolehan. Tetapi kalau pendahuluan itu diberikan, akhirnya kerajaan tak boleh kutip pula. Tak boleh kutip, sedangkan tempoh sepatutnya pendahuluan kontraktor ini dalam tempoh 70 peratus mereka dah siap 75 peratus, pendahuluan itu telah habis dibayar.

Tetapi apa yang direkodkan dalam laporan kewangan ini, laporan audit ini, bahawa terdapat RM28.13 juta melibatkan 16 projek yang tidak dipungut lagi. Jadi, ini satu bentuk yang akhirnya merugikan kerajaan dan kita bimbang, duit daripada kerajaan yang diberikan kepada kontraktor, kontraktor lari dan kerajaan menanggung kerugian. Dan rakyat juga menanggung.

Sebab apa? Kalau katakan projek itu tak siap, dia akan merugikan kepada pengguna ataupun kepada rakyat itu sendiri. Selain daripada duit yang digunakan adalah duit rakyat, tapi pengguna-pengguna seperti sekolah, akhirnya terbengkalai.

Jadi, itulah harapan daripada Sri Gading supaya kita dapat melaksanakan dan bukan sahaja untuk kepentingan untuk di peringkat Federal melihat suasana ini, tetapi di peringkat negeri-negeri juga kita perlu perhatikan. Sekian, terima kasih.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Bismillahirrahmanirrahim, Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua kerana memberi peluang kepada saya untuk mengambil bahagian dan membahaskan dapatan Laporan Ketua Audit Negara Bilangan 2 Tahun 2026.

Dan saya tumpukan perbahasan saya merujuk kepada Projek Pembangunan Lembangan Sungai Bersepadu Sungai Golok. Yang mana isu ini kita dapati bukan semata-mata projek yang lewat siap, tetapi isunya adalah setiap kali musim tengkujuh, rumah rakyat berdepan dengan masalah rumah rosak, pertanian rosak, begitu juga berkaitan dengan infrastruktur rakyat, termasuk juga ekonomi dan pelbagai aktiviti rakyat terpaksa tertunda dan berdepan dengan pelbagai kerugian.

Saya ingin menyentuh berkaitan dengan projek bermula fasa 1, iaitu bermula tahun 2018, sepatutnya siap 2022. Sekarang sudah 2027. Dan projek ini kita lihat tarikh jangkaan awalnya siap 22 April 2022. Tetapi pada November 2023, kerajaan memberitahu bahawa kemajuan mencapai hanya 76 peratus dan projek dijangka siap pada Ogos 2024. Dan Ogos 2024 telah berlalu. Sekarang tarikh siap berganjak pula kepada 21 Julai 2027.

Jadi, perkara ini sudah tentulah akan memberi kesan yang cukup besar, kerugian, kepada harta benda rakyat dan juga kos yang ditangguh oleh kerajaan.

Jadi, saya ingin tahu apakah hasil siasatan jurutera bebas, berapa kos rugi, roboh dan terutama yang berkaitan dengan kerosakan pam yang juga rumah pam yang rosak yang perlu dirobohkan dan juga berlaku yang melibatkan kerugian RM3.2 juta juga rosak.

masuk ke dalam negara kita melalui arus air banjir daripada Thailand. Jadi, saya ingin penjelasan macam mana perkara ini supaya dipercepatkan.

Akhir sekali, apakah usaha untuk kerajaan memastikan supaya segala kerugian ataupun kelewatan ini tidak berulang lagi. Dan saya ingin harapkan supaya kerajaan membentangkan pelan pemulihan khas kepada Sungai Golok untuk memastikan supaya risiko yang dialami oleh kawasan yang terlibat dengan Sungai Golok ini tidak terus menekan rakyat dan memberi kerugian kepada rakyat dan negara.

Sekian dahulu, terima kasih Tuan Yang di-Pertua.

Bismillahirrahmanirrahim. Terima kasih Puan Yang di-Pertua kerana memberi ruang kepada saya untuk sama-sama mengambil bahagian dalam perbahasan Laporan Ketua Audit Negara Bilangan 2/2026.

Terlebih dahulu, tahniah diucapkan kepada Ketua Audit dan seluruh warga Jabatan Audit Negara atas komitmen berterusan untuk memastikan setiap sen wang rakyat disemak dan diteliti.

Puan Yang di-Pertua, saya mengambil maklum akan berita baik berdasarkan prestasi kewangan negara pada tahun 2025 yang menunjukkan perkembangan positif, yang mana hasil Kerajaan Persekutuan telah mencatatkan peningkatan kepada RM336.07 bilion manakala defisit fiskal pula mencatatkan penurunan kepada 3.7 peratus daripada KDNK berbanding 4.1 peratus.

Sungguh pun begitu jangan kita terbuai dengan angka defisit tahunan yang menurun. Kita juga perlu melihat gambaran yang lebih besar iaitu komitmen dan liabiliti yang ditanggung negara pada masa hadapan.

Yang mana berdasarkan rekod LKAN kali ini jumlah liabiliti Kerajaan Persekutuan telah melonjak cukup tinggi iaitu kepada RM1.653 trilion pada tahun 2025. Maka persoalan saya, adakah kerajaan–– persoalan saya kepada kerajaan, apakah strategi atau langkah konkrit untuk mengurangkan tekanan bebanan hutang jangka panjang ini?

Dan persoalan yang lebih mustahak apabila kerajaan melaksanakan langkah penjimatan atau meningkatkan hasil, apakah jaminan kerajaan bahawa bebanan ini

tidak akan dipindahkan kepada golongan berpendapatan rendah dan sederhana.

Pandangan saya, disiplin fiskal yang hendak dilaksanakan mestilah berjalan seiring dengan keadaan sosial dan jangan sampai kita terlepas pandang dan kuasa beli rakyat yang semakin hari semakin menipis dompetnya.

Puan Yang di-Pertua, perkara kedua yang saya ingin sentuh adalah berkenaan Akaun Belum Terima ataupun (ABT) yang mana wang yang sepatutnya telah menjadi milik hak kerajaan dan boleh dibelanjakan untuk pelbagai kepentingan rakyat tetapi masih gagal untuk dikutip. Berdasarkan laporan audit kali ini, jumlah tunggakan ABT masih setinggi RM51.19 bilion.

Lebih mengejutkan daripada jumlah tersebut, sebanyak RM17.42 bilion telah tertunggak melebihi enam tahun lamanya. Rakyat di sana tertanya-tanya, jika mereka lewat untuk membayar cukai atau pun pinjaman, cepat sahaja tindakan dikenakan kepada mereka. Tetapi apabila wang kerajaan sendiri tertunggak selama bertahun-tahun lamanya dengan jumlah yang begitu besar, statusnya masih boleh kekal sebagai ABT dan dibiarkan begitu sahaja.

Saya tidak berhasrat untuk menggesa kerajaan agar mengutipnya serta- merta ataupun sekelip mata, namun rakyat berhak untuk tahu berapa yang boleh ditarik balik, berapa yang sudah menjadi hutang lapuk dan berapa yang terpaksa dihapus kira.

Bagi tujuan itu Puan Yang di-Pertua, saya mencadangkan kepada pihak kerajaan agar membangunkan satu dashboard pemulihan hasil secara dalam talian dan dibentangkan secara berkala di Dewan yang mulia ini. Perkara ini hendaklah sedaya upaya dilaksanakan kerana rakyat di luar sana mahu melihat ketegasan kerajaan untuk mengutip wang yang sememangnya hak negara dan boleh dibelanjakan untuk pelbagai aktiviti pembangunan.

Puan Yang di-Pertua, perkara ketiga yang saya ingin sentuh adalah mengenai pinjaman boleh dituntut, yang mana LKAN merekodkan baki pokok pinjaman adalah sebanyak RM49.22 bilion pada 31 Disember 2025 manakala faedah dan faedah lewat berjumlah RM2.375 bilion. Yang lebih mustahak, tunggakan bayar balik pinjaman berjumlah RM8.084 bilion yang terdiri daripada tunggakan pokok berjumlah RM5.70 bilion.

Pinjaman kerajaan daripada pelbagai pihak bukanlah wang percuma, ia merupakan wang rakyat yang tidak boleh dikompromi. Persoalan saya, daripada jumlah RM8.084 bilion tunggakan ini, berapakah jumlah yang mempunyai

kebarangkalian tinggi untuk dikutip dan berapakah pula jumlah yang berisiko untuk akhirnya dihapus kira? Dalam hal ini saya menyokong penuh syor Ketua Audit supaya mekanisme pemantauan, penguatkuasaan dan penilaian risiko diperkukuh oleh kerajaan.

Saya juga mencadangkan supaya setiap penstrukturan semula pinjaman yang dibuat selepas ini disertakan sekali dengan pelan pemulihan yang mempunyai sasaran kutipan dalam tempoh masa yang jelas. Sekiranya peminjam diberikan kelonggaran, rakyat berhak mengetahui apakah asas ekonomi dan kewangan yang membolehkan kelonggaran tersebut diberikan?

Puan Yang di-Pertua, berdasarkan keseluruhan laporan audit kali ini, saya dapat melihat satu tema yang cukup jelas, iaitu masalah negara bukan semata-mata berkurangan wang. Hakikatnya masalah utama yang perlu kita atasi ialah bagaimana wang awam dirancang, dibelanjakan, dipantau, dan dipulihkan apabila berlakunya kegagalan atau sesuatu yang di luar jangka.

Justeru itu, saya menyeru agar laporan audit kali ini dijadikan satu instrumen untuk memperbaiki sistem kerana pada akhirnya ukuran sebenar kejayaan pengurusan kewangan negara bukanlah terletak kepada berapa banyak wang yang dibelanjakan tetapi hakikatnya kejayaan itu terletak kepada berapa banyak kehidupan rakyat yang berjaya kita perbaiki dengan wang tersebut. Sekian, terima kasih Puan Yang di-Pertua.

Bismillahirrahmanirrahim. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua kerana memberi ruang kepada saya untuk mengambil bahagian dalam perbahasan Laporan Ketua Audit Negara Bil. 2/2026.

Batu Pahat ingin merakamkan penghargaan kepada Jabatan Audit Negara.

Bagi saya, laporan audit ini bukan sekadar untuk mencari kesalahan tetapi merupakan instrumen penting untuk memperbaiki kelemahan, menutup ruang ketirisan dan memastikan setiap Ringgit duit rakyat dibelanjakan dengan penuh amanah.

Puan Yang di-Pertua, Batu Pahat memulakan dengan prestasi kewangan Kerajaan Persekutuan. Kita perlu mengakui bahawa terdapat perkembangan positif.

Defisit fiskal berjaya diturunkan daripada 4.1 peratus KDNK pada 2024 kepada 3.7 peratus pada 2025; lebih baik daripada sasaran 3.8 peratus.

Pinjaman baharu Kerajaan Persekutuan juga menurun 8.2 peratus daripada RM202.248 bilion kepada RM185.577 bilion. Ini menunjukkan hasil konsolidasi fiskal Kerajaan MADANI sedang memberikan hasil. Tetapi kita jangan terlalu cepat berasa selesa kerana hutang Kerajaan Persekutuan masih meningkat kepada kira-kira RM1.321 trilion, manakala bayaran khidmat hutang meningkat kepada RM53.711 bilion.

Jadi, Batu Pahat ingin bertanya kepada pihak Kementerian Kewangan, apakah strategi kerajaan untuk terus menurunkan defisit sehingga di bawah tiga peratus dan pada masa yang sama, mengawal beban khidmat hutang negara? Audit juga melaporkan kutipan tunggakan pinjaman boleh dituntut hanya sekitar RM465 juta atau lima peratus daripada RM9.273 bilion pada tahun 2025.

Jadi, Batu Pahat mahu kerajaan tolong jelaskan apakah tindakan untuk mendapatkan kembali tunggakan ini? Jangan akhirnya wang yang sepatutnya dikembalikan kepada kerajaan tidak dikutip bertahun-tahun dan akhirnya dihapus kira.

Puan Yang di-Pertua, Batu Pahat beralih kepada isu keselamatan negara, iaitu littoral combat ship atau LCS. Setakat 25 Jun 2026, audit mendapati Projek LCS masih mengalami kelewatan 7.55 peratus melibatkan kelewatan antara 30 hingga 108 hari. Lebih membimbangkan terdapat risiko LCS 1 diserahkan tanpa mencapai keupayaan operasi sepenuhnya kerana latihan dan sistem persenjataan masih belum disempurnakan.

Jadi, Batu Pahat ingin bertanya kepada Menteri Pertahanan, apakah status sebenar LCS 1 hari ini? Dan apabila kapal diserahkan kepada TLDM, adakah ia benar-benar sudah bersedia untuk beroperasi atau berperang? Kita jangan hanya mengejar tarikh penyerahan.

Kita tidak mahu sebuah kapal berada di jeti kemudian kita umumkan projek telah siap dan TLDM juga memerlukan kapal yang benar-benar mempunyai sistem persenjataan berfungsi, sensor berfungsi, krew terlatih dan mencapai tahap kesiapsiagaan operasi. Jadi, Batu Pahat juga mahu MINDEF menjelaskan apakah recovery plan supaya kelewatan LCS 1 tidak memberikan kesan berantai kepada LCS 2, 3, 4 dan 5.

Puan Yang di-Pertua, perkara kedua berkaitan MINDEF juga ialah pengurusan kenderaan perisa tentera darat. Audit mendapati terdapat kelemahan

dalam pentadbiran kontrak dan pengurusan perolehan bagi tempoh 2020 hingga 2023. Ambil contoh, Gempita. Perbekalannya lewat antara enam hingga 1,048 hari tapi denda berjumlah hampir RM162 juta belum dikutip lagi.

Lebih mengejutkan, notis tuntutan denda hanya dikeluarkan 745 hari, lebih dua tahun selepas kontrak tamat. Oleh itu, soalan saya mudah. RM162.75 juta ini sudah dikutip atau belum? Kalau belum kenapa?

Audit juga mendapati kelewatan antara dua hingga 227 hari bagi selenggaraan pembaikan dan pembekalan alat ganti, dengan RM1.2 juta denda belum dikenakan. Lebih membimbangkan ialah isu perolehan ini secara pecah kecil.

Oleh itu, saya mahu MINDEF menjawab adakah amalan ini sudah dihentikan?

Apakah mekanisme baharu yang diwujudkan supaya ia nya tidak berulang?

Akhir sekali saya menghargai bahawa sehingga pada 28 September 2026, sebanyak 12,117 atau 94 peratus daripada 12,835 isu audit yang disusuli telah berjaya diselesaikan dan tindakan susulan audit menghasilkan kutipan serta bayaran balik kepada kerajaan sebanyak RM920.91 juta.

Jadi, ini wang rakyat, setiap Ringgit mesti dijaga, setiap kelemahan mesti diperbaiki dan setiap pihak yang diberikan amanah mesti dipertanggungjawabkan.

Sekian, terima kasih Puan Yang di-Pertua.

Bismillahirrahmanirrahim, assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Tuan Yang di-Pertua, Jerlun juga turut serta membahaskan Laporan Ketua Audit Negara Bil. 2/2026 berhubung Penyata Kewangan Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air, khasnya Jabatan Pengairan dan Saliran (JPS).

Kerajaan telah memperuntukkan RM1.490 bilion untuk lima tahun, 2021 sehingga 2025, manakala sejumlah RM1.479 bilion (99.3 peratus) telah dibelanjakan bagi tempoh tersebut untuk tiga program, iaitu Program Rehabilitasi Hakisan Pantai, Pemulihan Muara Sungai dan mengatasi masalah fenomena air pasang besar

(FAPB).

mengatasi masalah FAPB masih belum dapat dinilai kerana empat projek baru siap antara September hingga Disember 2025 dan 18 projek masih dalam pelaksanaan.

Persoalan saya di sini ialah pertama, apakah punca sebenar 18 projek FAPB masih dalam pelaksanaan sedangkan ancaman air pasang besar merupakan isu keselamatan dan perlindungan rakyat yang memerlukan tindakan segera.

Kedua, adakah kerajaan boleh memberi jaminan bahawa projek-projek tersebut tidak mengalami kelewatan, pertambahan kos atau kelemahan pengurusan kontrak? Dan yang ketiga, bilakah kesemua 18 projek ini akan disiapkan sepenuhnya?

Di Jerlun iaitu kawasan Kuala Jerlun dan Kuala Sanglang merupakan lokasi strategik yang kerap kali berlaku masalah FAPB. Kebiasaannya, masalah FAPB ini berlaku ketika peralihan monsun dan cuaca ribut. Setiap kali berlaku air pasang besar, penduduk terpaksa membeli pasir dan meletakkannya dalam beg, diletakkan di tebing sungai untuk menampan air laut agar tidak masuk ke rumah mereka.

Saya merujuk wakil penduduk Encik Mohd Fadil bin Sulaiman dan Encik Zainuddin bin Ismail bahawa penduduk sangat berharap agar kerajaan membina breakwater di kawasan tersebut dengan menaik taraf tebing sungai sekurang- kurangnya dua atau tiga kaki bagi mengelakkan limpahan air pasang besar.

Pembinaan breakwater tersebut wajar dibina struktur-struktur hakisan pantai yang bersesuaian dengan masalah setempat. Ia bertujuan untuk memastikan tidak berlaku limpahan air masin ke kawasan penduduk dan pertanian selain memastikan keselamatan nyawa dan harta benda terjamin bagi penduduk di jajaran pantai yang berkenaan.

Saya juga merujuk Penyata Kewangan Kerajaan Persekutuan, khususnya berkaitan Akaun Belum Terima (ABT) tertinggi pada tahun 2025 yang melibatkan Lembaga Hasil Dalam Negeri, Jabatan Perkhidmatan Awam dan Kementerian Kesihatan Malaysia. LKAN menunjukkan isu ABT perlu dilihat bukan semata-mata sebagai angka perakaunan tetapi sebagai wang yang sepatutnya masuk kepada kerajaan tetapi masih belum diterima.

Dalam Laporan Audit Bil. 1/2026, audit sendiri menekankan keperluan mekanisme kutipan tunggakan diperkukuh bagi mengelakkan tunggakan berlarutan atau akhirnya dihapus kira. Wang kerajaan yang belum dikutip ialah isu aliran tunai negara. Jika hasil telah sepatutnya diterima tetapi masih berada dalam ABT, kerajaan belum memperoleh manfaat tunai daripada hasil tersebut. Persoalannya, bukan hanya berapa banyak ABT tetapi berapa banyak yang benar-benar boleh

dikutip dan bila ia akan dikutip? LHDN perlu diberi perhatian khusus. ABT, LHDN sebanyak RM40.389 bilion merupakan bahagian yang sangat besar daripada ABT hasil yang dilaporkan.

Oleh itu, perlu diperjelaskan sama ada ia terdiri daripada tunggakan cukai yang masih aktif, kes dalam proses rayuan, kes litigasi atau jumlah yang mempunyai risiko tidak dapat dikutip. ABT, JPA dan KKM juga perlu diperincikan.

Bagi JPA, persoalan penting ialah apakah komponen hutang tersebut?

Contohnya tuntutan, pinjaman atau bayaran balik yang belum diterima. Bagi KKM pula perlu dilihat sama ada ABT berpunca daripada caj perkhidmatan, tuntutan hospital atau perkara lain. Jangan sampai ABT bertukar menjadi hapus kira. Audit sebelum ini telah menekankan bahawa mekanisme kutipan atau pelarasan perlu dibuat segera bagi mengelakkan ABT menjadi hutang lapuk dan akhirnya perlu dihapus kira.

Akhirnya, nampaknya kerajaan begitu tegas memastikan rakyat dan syarikat membayar cukai serta segala bayaran kepada kerajaan mengikut masa yang ditetapkan. Tetapi apabila puluhan bilion ringgit menjadi akaun belum diterima (ABT), apakah jaminan kerajaan sendiri mempunyai disiplin yang sama dalam memastikan wang yang menjadi hak kerajaan benar-benar dikutip, bukannya dibiarkan tertunggak sehingga akhirnya dihapus kira. Sekian, terima kasih Tuan Yang di- Pertua.

*Bismillahirrahmanirrahim.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh* dan salam sejahtera, selamat petang semua. Puan Speaker, terima kasih kerana memberi ruang kepada saya untuk turut serta dalam perbahasan Laporan Ketua Audit Negara pada hari ini.

Izinkan saya terlebih dahulu merakamkan tahniah dan penghargaan yang tinggi kepada Jabatan Audit Negara serta Ketua Audit Negara atas usaha gigih mereka untuk membentangkan laporan yang jujur, telus dan berani demi memastikan setiap sen wang rakyat dijaga dengan sewajarnya.

Laporan audit ini bukan sekadar kumpulan angka atau senarai akaun yang disemak semata-mata. Ia adalah cermin kepada integriti tadbir urus sesebuah kerajaan. Setiap nombor yang tercatat di dalamnya membawa makna yang besar. Ia

Begitu juga dengan pentadbiran kontrak di mana klausa penalti kelewatan LAD sering tidak dikuatkuasakan dengan tegas. Seperti kata pepatah, “Mencuri dalam terang, menyorok dalam gelap.” Kelonggaran ini memberi ruang kepada kontraktor berniat jahat untuk melambat-lambatkan projek kerana mereka tahu tak ada tindakan tegas yang akan dikenakan.

Sudah sampai masanya kita hentikan budaya buat salah minta maaf, ulang semula tahun depan, ulang-ulang lagi. Papan pemuka audit adalah memang satu langkah baik untuk pemulihan hasil tetapi rakyat mahukan lebih daripada itu supaya mereka mahu melihat tanggungjawab sebenar dikenakan ke atas individu yang bertanggungjawab.

Justeru Puan Speaker, saya ingin mengemukakan tiga cadangan tegas. Iaitu yang pertama, penguatkuasaan akta audit yang dipinda. Gunakan kuasa follow the public monies dengan izin secara agresif untuk kita mengesan setiap sen dana awam yang mengalir ke syarikat GLC atau agensi yang gagal mencapai objektif.

Yang kedua, pemantauan khusus projek luar bandar dan kawasan berisiko.

Pastikan setiap peruntukan infrastruktur di kawasan seperti Bentong dan lain-lain dipantau secara berfasa agar bayaran tidak dibuat sebelum kerja disiapkan mengikut spesifikasi.

Dan yang ketiga, tindakan tatatertib dan senarai hitam kontraktor gagal.

Pegawai yang cuai perlu dikenakan tindakan tatatertib dan kontraktor dengan rekod kelewatan atas kos membengkak tanpa sebab munasabah mesti disenaraihitamkan secara kekal daripada perolehan kerajaan.