Katalog Hansard

Terima kasih Puan Timbalan Yang di-Pertua. Jawatankuasa Pilihan (JKP) Hak Asasi Manusia, Pilihan Raya dan Reformasi Institusi telah membentangkan penyata jawatankuasa berhubung cadangan pindaan terhadap Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah-langkah Khas) 2012 [Akta 747] D.R.29/2025 di Dewan Rakyat pada hari Khamis, 20 November 2025 yang lalu.

[Tuan Syahredzan bin Johan (Bangi) **mempengerusikan Mesyuarat****] Jawatankuasa ini telah mengadakan tiga mesyuarat bagi membincangkan isu ini melalui mesyuarat pertama pada hari Rabu, 6 November 2024 berkenaan cadangan pindaan Akta 747 oleh Suara Rakyat Malaysia (SUARAM) dan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM).

Mesyuarat kedua pada hari Selasa, 29 Julai 2025 berkenaan kes tahanan di bawah Akta 747 oleh SUARAM dan mesyuarat ketiga pada hari Selasa, 14 Oktober 2025 diadakan bagi mendapat pandangan mengenai prosedur dan tatacara penahanan di bawah Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah-langkah Khas) 2012 [Akta 747] oleh Kementerian Dalam Negeri (KDN).

Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah-langkah Khas) 2012 [Akta 747] merupakan undang-undang prosedur yang digubal bagi menangani kesalahan berkaitan keselamatan negara, jenayah terancang serta ancaman serius yang melibatkan kepentingan awam dan kedaulatan negara. Namun sejak pelaksanaannya, akta ini telah menimbulkan persoalan dari pelbagai sudut keadilan, ketelusan dan perlindungan hak asasi manusia termasuk isu penahanan sehingga

28 hari tanpa semakan kehakiman, larangan jaminan dan akses terhad kepada peguam.

Realiti pelaksanaan akta ini memperlihatkan bahawa kesannya tidak hanya tertumpu kepada individu yang ditahan, tetapi turut merangkumi dimensi lebih luas seperti tekanan psikologi keluarga, ketidakstabilan sosial, risiko penyalahgunaan kuasa dan persepsi terhadap integriti sistem kehakiman. Fenomena ini memperlihatkan bagaimana peruntukan undang-undang yang digubal untuk tujuan keselamatan, sekiranya tidak dikawal dengan rapi, berpotensi membawa implikasi yang jauh lebih besar kepada masyarakat institusi negara dan prinsip keadilan.

Dalam konteks ini, cabaran yang dihadapi bukan sahaja berkaitan mekanisme pertahanan dan penyiasatan, tetapi juga melihatkan isu struktur seperti keberkesanan semakan kehakiman, hak guaman dan kesan sosioekonomi terhadap keluarga. Sehubungan dengan itu, penyata ini menghimpunkan analisis menyeluruh dan hasil dapatan perbincangan bersama SUARAM, SUHAKAM dan KDN bagi memperkukuhkan mekanisme keselamatan negara dalam kerangka yang adil, seimbang dan selaras dengan Perlembagaan Persekutuan.

Tuan Yang di-Pertua, hasil daripada libat urus pertama bersama dengan SUARAM, jawatankuasa telah mengenal pasti beberapa isu iaitu tafsiran “kesalahan keselamatan” di bawah seksyen 3 dianggap terlalu luas dan tidak jelas sehingga membuka ruang kepada salah guna kuasa. Beberapa kes seperti penahanan Maria Chin Abdullah pada 2016 serta Lim Kian Aik dan R. Nathan pada 2020 menunjukkan pelaksanaan akta ini terhadap kes yang tidak memenuhi ambang ancaman keselamatan negara.

Seksyen 4(5) yang membenarkan penahanan sehingga 28 hari tanpa semakan kehakiman menimbulkan risiko ketara terhadap hak asasi manusia.

Ketiadaan pengawasan mahkamah menyukarkan akses guaman, membuka ruang kepada penderaan dan menimbulkan tekanan besar kepada keluarga tahanan.

Seksyen 13 menyebabkan hak jaminan dinafikan hampir sepenuhnya kecuali dalam keadaan tertentu. Walaupun peruntukan electronic monitoring device (EMD) wujud, ia tidak pernah digunakan sebagai alternatif kepada penahanan, sekali gus meningkatkan beban sosioekonomi dan psikososial keluarga.

SUARAM melaporkan pelbagai isu lain termasuk penggunaan seksyen 6 berkaitan pintasan komunikasi, seksyen 30 berhubung penahanan semula tertuduh dan tidak kecekapan sistem perbicaraan yang membawa kepada penangguhan bertahun-tahun. Perkongsian daripada keluarga tahanan dan wakil peguam

mendedahkan aduan berkaitan layanan buruk, penderaan, kekangan rawatan kesihatan, penahanan lama tanpa pertuduhan dan tekanan yang dihadapi sepanjang tempoh siasatan.

Tuan Yang di-Pertua, hasil daripada libat urus kedua bersama dengan SUHAKAM, jawatankuasa telah mengenal pasti beberapa perkara iaitu undang- undang keselamatan negara perlu memastikan ketidakseimbangan yang jelas antara keperluan melindungi negara dan menjamin hak asasi manusia. Ini termasuk memastikan semakan kehakiman menjadi mekanisme pengimbang kepada kuasa eksekutif.

SUHAKAM mencadangkan pindaan menyeluruh kepada seksyen 13 bagi mengembalikan budi bicara mahkamah termasuk mempertimbangkan faktor sosial terutama bagi tahanan yang merupakan pencari nafkah tunggal keluarga. Pindaan seksyen 6(4) dicadangkan bagi memastikan lanjutan tahanan hanya boleh dibuat oleh mahkamah mengikut seksyen 117 Kanun Tatacara Jenayah (CPC) dan tempoh penahanan di cadang di pendekkan kepada tujuh hari sahaja bagi mengurangkan risiko penderaan.

SUHAKAM mencadangkan pemansuhan seksyen 17 dan seksyen 18B supaya selaras dengan Akta Keterangan 1950 dan memberikan perlindungan sewajarnya terhadap komunikasi suami isteri. SUHAKAM menekankan bahawa keperluan keselamatan negara mesti dilaksanakan dalam kerangka prinsip antarabangsa seperti hak untuk dimaklumkan, hak mendapat pengadilan segera dan hak mendapat semakan kehakiman.

Tuan Yang di-Pertua, hasil daripada libat urus ketiga bersama dengan KDN, Jawatankuasa telah mengenal pasti beberapa perkara iaitu KDN memperincikan proses tangkapan dan penahanan di bawah seksyen 4 dan seksyen 5 termasuk prosedur 24 jam pertama, penangguhan akses kepada peguam selama 48 jam, kaedah penyiasatan penggunaan saksi terlindung serta garis masa penyediaan kertas siasatan dari hari pertama hingga hari ke-28.

KDN juga menjelaskan bahawa EMD boleh diguna sebagai alternatif kepada tahanan penuh, namun pelaksanaannya bergantung kepada keputusan pendakwa raya dan perlu di pohon di mahkamah sesyen. Penjelasan tambahan turut diberikan berhubung justifikasi kes, elemen jenayah terancang, proses risikan, keperluan siasatan kompleks serta perbezaan antara Akta 747 dan Undang-undang

Pencegahan seperti Akta Pencegah Jenayah 1959 (POCA) dan Akta Pencegahan Keganasan 2015 (POTA).

Tuan Yang di-Pertua, Jawatankuasa telah meneliti pelbagai isu dapatan dan cadangan yang dikemukakan berkaitan tahanan di bawah Akta 747. Berdasarkan penelitian tersebut, Jawatankuasa mengemukakan syor-syor strategik bagi penambahbaikan pelaksanaan Akta 747 pada masa akan datang. Terdapat lapan syor yang telah dikemukakan iaitu:

(i) jawatankuasa mengesyorkan agar kerajaan memperhalusi definisi kesalahan keselamatan, jenayah keganasan dan jenayah terancang;

(ii) jawatankuasa mengesyorkan agar kerajaan memperhalusi seksyen 13 Akta 747 kerana didapati bercanggah dengan prinsip kebebasan dan hak asasi manusia. Walau bagaimanapun, sebarang pindaan hendak dilaksanakan dengan berhati-hati supaya tidak menjejaskan keupayaan negara dalam mengekalkan keselamatan dan ketenteraman awam;

(iii) jawatankuasa mengesyorkan agar kerajaan mengkaji semula seksyen 4, perenggan 5 terutamanya melibatkan penahanan selama 28 hari;

(iv) jawatankuasa mengesyorkan agar KDN menetapkan garis masa yang lebih pendek bagi pelaksanaan pindaan Akta 747 bagi memastikan reformasi undang-undang dapat dilaksanakan secara telus dan berperingkat;

(v) jawatankuasa mengesyorkan agar kerajaan mengembalikan kuasa budi bicara mahkamah dalam aspek reman, jamin dan pemenjaraan bagi menjamin keseimbangan di antara kepentingan keselamatan negara dengan hak asasi individu;

(vi) jawatankuasa mengesyorkan agar penggunaan EMD diputuskan oleh mahkamah bagi memastikan keadilan;

(vii) jawatankuasa mengesyorkan agar KDN memastikan kebajikan tahanan termasuk hak untuk mendapat makanan mencukupi dan rawatan perubatan yang sewajarnya sejajar dengan piawaian hak asasi manusia; dan

(viii) jawatankuasa mengesyorkan agar KPWKM dan agensi-agensi berkaitan memberi perkhidmatan sokongan psikologi kerana

penahanan di bawah Akta 747 memberi kesan langsung terhadap kesejahteraan dan kebajikan keluarga secara keseluruhan.

Saya hendak menarik perhatian Ahli-ahli Yang Berhormat dalam Dewan ini tentang statistik yang diambil tindakan di bawah Akta 747 bagi tempoh 2015 hingga 2025, Oktober. Bab VI Kanun Keseksaan, Kesalahan Terhadap Negara. Jumlah kes, 21. Jumlah tangkapan, dua. Bebas satu, tuduh satu.

Bab VIA Kanun Keseksaan, Kesalahan Berkaitan Keganasan. Jumlah kes, 662. Jumlah tangkapan, 611. Bebas, 132. Tuduh, 291.

Bab VIB Kanun Keseksaan, Jenayah Terancang. Jumlah kes, 46. Jumlah tangkapan, 1,379. Bebas, 401. Tuduh, 905.

Bab IIIA, Akta Antipemerdagangan Orang dan Antipenyeludupan Migran 2007. Jumlah kes, 102. Jumlah tangkapan, 570. Bebas, 137. Tuduh, 243.

Akta Langkah-langkah Khas Menentang Keganasan di Luar Negara 2015.

Tidak ada kes, tidak ada tangkapan.

Oleh demikian, sekian sahaja penerangan saya selaku Pengerusi JKP Hak Asasi Manusia, Pilihan Raya dan Reformasi Institusi bagi Penyata Jawatankuasa Mengenai Cadangan Pindaan Terhadap Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah- langkah Khas) 2012 [Akta 747]. Dan untuk maklumat Tuan Yang di-Pertua, pembahasan ini akan digulung oleh Yang Berhormat Kota Melaka. Sekian, terima kasih.

Pertamanya, menggantikan ISA yang telah dimansuhkan untuk mengekalkan ketenteraman awam dan keselamatan negara, menentang keganasan jenayah terancang dan kegiatan yang menjejaskan keselamatan nasional. Tapi Tuan Speaker, dari segi keadilan, tujuan yang baik sahaja tidak cukup. Cara juga mesti baik kerana tujuan tidak boleh menghalalkan cara. Selepas 13 tahun berkuat kuasa, jelaslah Akta SOSMA ini banyak kecacatannya yang bertentangan dengan demokrasi dan keadilan.

Jadi saya, dalam Dewan ini berpendapat dan menuntut lebih daripada apa yang dituntut oleh SUHAKAM, lebih daripada apa yang dituntut oleh Jawatankuasa Pilihan Khas mengenai hak asasi ini. Pasir Gudang mendesak supaya akta ini dimansuhkan oleh Dewan Parlimen ini. Di sini digubal, di sini kita mansuhkan selepas 13 tahun.

[Tepuk]

Yang pertama, bagaimana apabila seorang itu ditahan selama 28 hari dia direman tanpa dibawa ke mahkamah, tanpa ada perintah daripada majistret untuk seseorang yang ditahan itu diberi hak untuk mahkamah menentukan. Boleh atau tidak?

Lawan pedang. Lawan pedang ini Yang di-Pertua, saya pun hairan. Mana mungkin seorang manusia yang sebaik kejadian boleh main lawan pedang. Geng-geng kunyit ini kerana kera dengan lembu pun tak berkahwin sama jantina. Yang di-Pertua, saya tutup dengan saya bimbang apa yang berlaku ini boleh menjadi normalisasi. Bala Allah akan turun pada semua kita, nauzubillah. Terima kasih Yang di-Pertua. Sekian, wassalamuaikumussalam warahmatullahi wabarakatuh.

Terima kasih Timbalan Speaker.

Pertama sekali, saya ingin mengucapkan terima kasih kepada ahli yang telah mengambil bahagian iaitu YB Pasir Gudang, YB Pengkalan Chepa dan juga YB Hulu Terengganu.

Pertama sekali saya percaya tiada yang akan pertikaikan bahawa Dewan ini bersetuju tiada siapa yang menolak keperluan menjaga keselamatan negara. Dan ancaman keselamatan adalah nyata, sama ada daripada elemen ekstremis, keganasan, sabotaj ataupun jenayah terancang, ia di mana negara mesti dilindungi.

Itu adalah yang paling penting. Kita tidak menafikan. Akan tetapi kita tidak boleh

menggunakan nama keselamatan negara itu dan mengorbankan keadilan serta hak asasi manusia. Dan sebuah negara yang selamat tetapi kalau tidak adil, itu bukan namanya negara yang demokratik.

Jadi selepas saya mendengar tiga pembahas, saya boleh simpulkan di mana lima perkara yang mereka bangkit. Yang pertama ialah berkaitan dengan penahanan 28 hari tanpa semakan kehakiman. Ini tidak adil. Di mana kita selalu kata prinsip asas undang-undang ialah tiada sesiapa dianggap bersalah sebelum dibuktikan bersalah.

Jadi, apabila seseorang ditahan 28 hari tanpa peluang mencabar asas penahanannya di mahkamah, prinsip ini telah tergugat.

Poin yang kedua yang saya lihat yang telah dibangkitkan oleh pembahas ialah sekatan terhadap pemberian jaminan iaitu ikat jamin di mana apabila mahkamah iaitu institusi semak imbang, peranannya diketepikan, maka kita khuatir ruang salah guna kuasa akan menjadi luas dan ini bertentangan dengan prinsip rule of law, bukannya rule by law. Poin yang ketiga yang saya lihat ialah Ahli Yang Berhormat membangkitkan tentang salah guna atau penggunaan yang melampau daripada tujuan asal akta ini.

Tadi Pasir Gudang ada berikan contoh. Memang benar kita lihat SOSMA ini pada awalnya dia menggantikan ISA. Konon untuk jaga keselamatan negara tetapi kita sudah lihat memang ada kes salah guna terhadap terutamanya ahli politik seperti yang disebut oleh Pasir Gudang, bekas Ahli Parlimen Petaling Jaya dan juga rakan saya, exco kerajaan negeri pada waktu itu, saudara Samy, ADUN waktu itu di Negeri Sembilan saudara Guna, dan juga saudara Chandru dan juga saudara Suresh.

Mereka juga ditahan di bawah SOSMA dan akhirnya mereka berjaya cabar di mahkamah dan mereka telah dibebaskan. Salah satu kes yang disebut oleh Selayang tadi. Ada yang dibebaskan, ada yang dijatuhkan hukuman.

Jadi, nampaknya ada yang salah guna kuasa dan insiden itu berlaku di mana exco kerajaan negeri ditahan, saudara Samy...

Secara prinsip, saya setuju SOSMA ini harus dimansuhkan. Tetapi pada masa yang sama, kita perlu juga menjaga keselamatan negara kita. Sebab itu, kita perlu ya adakan satu task force untuk kita gemblengkan semua pihak untuk kita bincang dan cari satu cara penyelesaian yang lebih adil dan lebih demokratik.

...Mereka yang disalah tahan tersebut Timbalan Speaker, akibatnya seperti yang disebut keluarga mereka menghadapi masalah. Saudara saya Suresh, Chandru, mereka keluar daripada penjara, tak ada kerja. Tak ada orang berani nak upah mereka. Mereka nak niaga tak ada modal. Keluarga mereka hadapi masalah.

Sungguhpun kata kalau salah tahan boleh dakwa kerajaan, tetapi nama mereka sudah terjejas. Sungguhpun Ahli Parlimen sebelum itu Petaling Jaya cabar di mahkamah, menang, dapat RM30,000. Tetapi RM30,000 itu tidak cukup kalau berbanding dengan nama yang mereka telah tercemar.

Jadi selain daripada itu, saya setuju bahawa kita perlukan suatu reformasi yang menyeluruh bukannya pindaan yang kosmetik. Kita tahu Kementerian Dalam Negeri ada mengatakan mereka akan menyemak semula senarai 73 kesalahan yang sekarang tidak membenarkan ikat jamin. Tetapi seperti yang disebut, saya setuju supaya kita perlu ada garis panduan jangka masanya supaya kita dapat laksanakan semua ini dalam penggal pada Parlimen pada kali ini.

Ya. Saya lihat rata-rata daripada pihak kerajaan dengan pihak pembangkang nampaknya semua setuju bahawa SOSMA ini adalah satu, satu akta yang zalim. Akan tetapi Timbalan Speaker, barang kali penggal yang lepas anda bukannya Ahli Parlimen di sini.

...Saya harap supaya Kementerian Dalam Negeri jangan lagi bimbang ya. Jangan bimbang tak dapat sokongan bila mereka bentangkan pindaan terhadap SOSMA ini dalam Parlimen. Sebab, saya percaya kedua-dua belah kita akan sokong reformasi undang-undang ini.

Kalau boleh saya mencelah?

Bahawa 18A ada disentuh di dalam ucapan saya dan ini juga ada di dalam syor yang kelima bahawa kita kembalikan kuasa budi bicara mahkamah dalam aspek reman, jamin dan perbicaraan supaya kita kembalikan kuasa kepada mahkamah untuk menentukan tentang bicara reman dan jamin.

Bismillahirrahmanirrahim.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Tuan Yang di-Pertua, saya mohon mencadangkan supaya Rang Undang- undang Antibuli 2025 dibacakan untuk kali kedua sekarang. Yang Amat Berhormat Perdana Menteri melalui ucapan Belanjawan 2026 telah menyatakan sokongan penuh terhadap langkah merentasi kementerian untuk membanteras gejala buli serta menyatakan komitmen agar Rang Undang-undang Antibuli dibentangkan pada sidang Parlimen ini.

Tuan Yang di-Pertua, buli sebagai budaya? Persoalannya. Buli perkara biasa? Persoalannya. Buli adalah adat? Persoalannya. Atau buli adalah cara

Secara umum, terdapat empat cabaran yang boleh dikategorikan yang menghalang kita daripada menangani isu buli secara tuntas. Cabaran yang pertama, undang-undang sedia ada terlalu berorientasikan jenayah sedangkan ramai mangsa memerlukan pemulihan dan perlindungan, bukan mahkamah jenayah.

Dalam Kanun Keseksaan sahaja, terdapat lebih daripada 10 peruntukan yang sering dikaitkan bagi kes buli fizikal, lisan dan psikologi termasuk seksyen 323, seksyen 360, 352 ― maaf. 350, 352, seksyen 354, seksyen 506 dan seksyen 509.

Dari sudut kes dalam talian pula, dua seksyen utama di bawah Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 diguna pakai iaitu seksyen 211 yang melarang kandungan jelik atau menghina serta seksyen 233 yang memperuntukkan kesalahan penggunaan tidak wajar kemudahan rangkaian.

Cabaran kedua, mekanisme pengendalian kes amat tidak seragam. Aduan yang sama mungkin dipandang remeh di sekolah A tetapi dianggap berat di sekolah B. Walaupun Kementerian Pendidikan Malaysia mempunyai Garis Panduan Pengurusan Salah Laku Buli di Institut Pendidikan dan sekolah-sekolah di bawah MARA pula mempunyai Panduan Pengurusan Disiplin Pelajar MRSM. Pelaksanaan garis panduan ini masih berbeza mengikut sekolah dan bergantung kepada pentadbiran masing-masing. Akibatnya, tahap perlindungan serta tindakan yang diambil terhadap mangsa dan pelaku tidak konsisten di seluruh negara.

Cabaran ketiga, masyarakat kurang peka terhadap bentuk-bentuk buli halus seperti peminggiran sistematik, ejekan berterusan dan pemerasan psikologi.

Cabaran keempat, standard pembuktian jenayah iaitu melampaui keraguan munasabah (beyond any reasonable doubt) terlalu tinggi dan tidak sesuai untuk kanak-kanak yang sering tidak mempunyai bukti fizikal atau saksi.

Dalam saluran kes sivil pula, walaupun standard pembuktian lebih rendah, dengan izin, on balance of probabilities. Prosesnya di mahkamah mengambil masa yang sangat panjang. Sebagai contoh, kes buli pelajar di sebuah sekolah asrama di Terengganu yang dibawa sehingga ke Mahkamah Persekutuan mengambil hampir sembilan tahun untuk diselesaikan sepenuhnya daripada tarikh kejadian pada tahun 2015 sehingga keputusan akhir pada tahun 2024. Kedua-dua keadaan ini menunjukkan bahawa mekanisme sedia ada masih belum mampu memberikan perlindungan yang cepat, efektif dan sesuai dengan realiti mangsa buli.

Kementerian Pendidikan sahaja, terdapat kira-kira 10,245 buah sekolah merangkumi 7,776 sekolah rendah dan 2,469 sekolah menengah dengan jumlah murid berdaftar di peringkat prasekolah rendah dan menengah mencecah 5.1 juta orang.

Dalam ekosistem pendidikan di MARA pula, MARA menguruskan 57 buah MRSM di seluruh negara dengan anggaran 7,650 pelajar. Manakala, lima buah Sekolah Henry Gurney menempatkan sekitar 6,555 penghuni aktif pada tahun 2025.

Secara keseluruhan, ini bermakna negara mempunyai 10,307 institusi pendidikan melibatkan lebih 5.13 juta pelajar. Dengan skala besar ini, mana-mana dasar atau undang-undang baharu berkaitan anti buli perlu direka dengan cakupan yang luas, pelaksanaan yang konsisten dan mekanisme yang responsif.

Sebagai langkah penyusulan terhadap cabaran-cabaran ini, Kerajaan MADANI melalui Bahagian Hal Ehwal Undang-undang, Jabatan Perdana Menteri dengan kerjasama Kementerian Pendidikan Malaysia telah mengambil pendekatan yang belum pernah dilakukan sebelum ini.

Kami turun ke seluruh negara, mendengar sendiri suara rakyat dalam proses merangkakan rang undang-undang ini. Siapakah mereka? Guru dan pengetua, pegawai pendidikan, kaunselor, ibu bapa, pertubuhan masyarakat dan paling utama, kanak-kanak itu sendiri. Mengapa mereka? Kerana merekalah, pemegang taruh yang paling penting.

Dan, sepanjang dalam dua bulan, September dan Oktober 2025, 12 sesi townhall telah diadakan di seluruh negara dengan penglibatan besar antara 300 hingga 400 peserta setiap sesi menjadikan anggaran keseluruhan hampir 4,000 peserta sepanjang keseluruhan sesi. Mereka datang dengan keberanian, dengan kejujuran dan dengan harapan.

Daripada sesi-sesi ini, satu mesej yang jelas bergema. Rakyat mahukan standard nasional yang jelas dan tegas untuk menangani buli. Hampir semua negeri menuntut definisi buli yang seragam, garis panduan sekolah yang selamat, mekanisme aduan yang konsisten dan perlindungan kepada guru serta murid.

Namun, tidak semua negeri mempunyai keutamaan yang sama. Negeri- negeri Pantai Timur bimbang tentang salah tafsir disiplin dan rotan dan menekankan aspek keagamaan. Johor menuntut perlindungan kepada kaunselor. Melaka dan Negeri Sembilan menegaskan keperluan SOP siasatan dan latihan bersama Polis Diraja Malaysia.

Sabah, Wilayah Persekutuan dan Selangor menegaskan perbezaan realiti bandar dan realiti luar bandar. Kepelbagaian pandangan ini bukan dilihat sebagai

Ramai juga mengakui bahawa mereka tidak selalu berani membuat laporan kerana bimbang tindakan balas dan sering bergantung kepada rakan-rakan terdekat sebagai pelindung. Dalam perbincangan itu, salah satu daripada mereka, Adik R menggunakan istilah ‘hero friend’ untuk menunjukkan rakan yang membantu dan melindungi mereka. Ketika berhadapan dengan buli, satu konsep ringkas tetapi penuh makna tentang perlunya sokongan rakan sebaya dan persekitaran sekolah yang meyakinkan.

Saya berharap Tuan Yang di-Pertua, bahawa rang undang-undang ini dapat menjadi ‘hero friend’ kepada Adik R dan anak-anak kita yang sentiasa dapat kita melindungi mereka, memberikan mereka jaminan dan meyakinkan mereka bahawa sekolah adalah tempat yang selamat untuk belajar dan membesar.

[Tuan Syahredzan bin Johan Bangi **mempengerusikan Mesyuarat****] Tuan Yang di-Pertua, di sini saya ingin merakamkan penghargaan kepada semua guru-guru, pegawai-pegawai serta peserta Townhall Anti Buli: Generasi Tanpa Buli. Tidak lupa juga kepada para responden yang memberikan pandangan melalui portal maklum balas dan serta anak-anak yang berani berkongsi pengalaman mereka dalam sesi libat urus khas tersebut.

Saya turut ingin merakamkan penghargaan kepada Yang Berhormat Menteri Pendidikan, Menteri Komunikasi, Menteri Pengajian Tinggi, Pengerusi MARA serta Pengerusi SUHAKAM dan Pejabat Pesuruhjaya Kanak-kanak atas kerjasama dan komitmen mereka dalam proses libat urus sumbangan silang agensi yang amat penting dalam memastikan dasar yang dibentuk bersifat menyeluruh dan praktikal.

Sumbangan mereka bukan sahaja memperkayakan dapatan dasar, malah memperkukuhkan prinsip demokrasi itu sendiri di mana undang-undang yang digubal tidak lahir secara unilateral tetapi dibina melalui suara, melalui pengalaman dan melalui aspirasi rakyat. Pandangan mereka telah menjadikan asas penting yang membimbing kerajaan dalam memastikan rang undang-undang ini bersifat inklusif, responsif dan benar-benar mencerminkan keperluan masyarakat, terutamanya anak- anak kita.

Tuan Yang di-Pertua dan Ahli-ahli Yang Berhormat sekalian, cadangan rang undang-undang ini mempunyai sembilan bahagian dan 54 fasal sebagaimana yang dinyatakan dalam naskhah biru, dengan izin blue bill, yang telah diedarkan kepada Ahli-ahli Yang Berhormat pada 1 Disember 2025. Untuk makluman Ahli-ahli Yang Berhormat, perincian dan penjelasan lanjut mengenai fasal-fasal di bawah rang

Keseluruhan mekanisme ini dijelaskan dalam fasal 4 hingga fasal 24 dan ia menekan kepada duty of conformity, Tuan Yang di-Pertua.

Bahagian VII memperuntukkan penubuhan Tribunal bagi Antibuli. Tribunal ini akan berperanan sebagai badan dengan izin, quasi-judicial yang mempunyai bidang kuasa sivil untuk mendengar dan memutuskan aduan berkaitan kes buli. Dalam konteks ini, quasi-judicial bermakna, tribunal tersebut menjalankan fungsi seperti sebuah badan kehakiman. Ia mendengar keterangan, menilai bukti dan membuat keputusan yang mengikat, tetapi prosesnya lebih ringkas dan lebih mesra pengguna berbanding dengan mahkamah.

Ia terdiri daripada keanggotaan yang layak dan yang diberi bidang kuasa yang luas termasuk menjalankan prosiding secara mesra kanak-kanak, menjalankan perantaraan iaitu mediasi dengan izin dan mengeluarkan award seperti pampasan,

termasuk pengecualian tertentu bagi tujuan pelaksanaan. Bahagian II, untuk menyenaraikan institusi lain yang turut tertakluk sebagaimana yang diperuntukkan di bawah fasal 2.

Rang Undang-undang Antibuli ini mungkin belum sempurna ya, Tuan Yang di-Pertua tetapi ia adalah titik permulaan yang paling penting. Sekiranya bukan sekarang, bila lagi. Jangan jadikan anak-anak kita satu angka baharu dalam statistik mangsa jenayah buli. Rang undang-undang ini adalah rang undang-undang rakyat, rang undang-undang untuk anak-anak kita. Suara mereka selama ini wujud, tetapi kerap hanya didengar, tetapi tidak diendah.

Tanggungjawab moral kita sebagai orang dewasa dan lebih-lebih sebagai Ahli Parlimen adalah untuk memastikan setiap anak, bukan sahaja anak kita tetapi anak-anak sesiapa pun dilindungi, dihormati dan diselamatkan daripada budaya buli.

Jika kita gagal berbuat demikian, maka kita gagal sebagai sebuah masyarakat. Ini adalah janji kita kepada generasi yang akan datang di bawah perlindungan kita.

Namun, izinkan saya menyatakan bahawa kita tidak hanya berhutang kepada mereka untuk masa hadapan. Kita berhutang kepada mereka dalam aspek keselamatan dan keyakinan mereka pada saat ini dan kehidupan harian mereka di sekolah dan persekitaran sosial mereka.

Saya menyeru kepada semua Ahli Yang Berhormat daripada pihak kerajaan ataupun pembangkang untuk sehaluan dalam isu ini. Ini bukan isu politik. Inilah isu kemanusiaan, isu anak bangsa kita. Marilah kita sama-sama menghantar mesej yang jelas kepada mereka di luar bahawa kita sebagai Ahli Parlimen tidak akan bertolak ansur dengan ancaman buli terutama sekali terhadap anak-anak kita.

Dengan penuh rasa tanggungjawab dan tekad moral dengan iltizam Kerajaan MADANI, saya yakin bahawa sokongan semua pihak insya-Allah, dapat mencapai matlamat tersebut.

Dengan itu, saya Pengerang memohon cadangan ini diberikan sokongan.

Terima kasih Tuan Yang di-Pertua.

Terima kasih Tuan Speaker, izinkan Puchong untuk turut serta dalam perbahasan Rang Undang-undang Antibuli 2025.

Pertama sekali, izinkan saya ucapkan syabas dan tahniah kepada BHEUU kerana telah pun membentangkan RUU Antibuli dalam masa yang begitu singkat, selepas keputusan Kabinet pada beberapa bulan yang lalu sahaja. Dalam beberapa bulan sahaja, BHEUU telah pun membentangkan RUU ini. Ini adalah sangat baik dan efisien. Tahniah dan syabas kepada BHEUU.

Ini juga adalah rang undang-undang yang keempat BHEUU bentangkan membawa undang-undang ataupun pindaan untuk melindungi kanak-kanak selepas pindaan Akta Keterangan Saksi Kanak-kanak, Akta Kesalahan Seksual Terhadap Kanak-Kanak dan Akta SUHAKAM untuk memperkasa pesuruhjaya kanak-kanak. Ini juga adalah sangat menunjukkan bahawa Kerajaan MADANI sangat prihatin kepada golongan kanak-kanak di Malaysia.

Tuan Yang di-Pertua, secara keseluruhannya, Puchong sebagai Pengerusi Jawatankuasa Pilihan Wanita, Kanak-kanak dan Pembangunan Masyarakat sokong

Mereka daripada pelajar berusia daripada 14 hingga 16 tahun daripada 43 buah sekolah telah pun dijemput untuk kali pertama ke Parlimen untuk kita dengar daripada mereka. Kami telah pun bentangkan satu Penyata yang bertajuk “Townhall Buli Dalam Kalangan Kanak-kanak di Malaysia, Ke Arah Pembinaan Sekolah Selamat” untuk merekodkan dapatan utama sesi-sesi townhall ini dan juga taklimat- taklimat follow up yang kami telah buat selepas pembentangan Penyata kami pada sesi yang lalu bertajuk Penyata berkenaan “Isu Buli Dalam Kalangan Pelajar Sekolah” dengan 17 syor kepada kerajaan.

Secara keseluruhannya Tuan Yang di-Pertua, selepas saya mendengar banyak taklimat dan juga pun sesi townhall yang kita telah wujudkan, secara keseluruhannya, dengan wujudnya RUU ini, beberapa jurang systemic telah –— dalam melindungi kanak-kanak daripada buli dapat kami kenal pasti dan kita pun tengok RUU ini dapat rapatkan beberapa jurang ini.

Pertama, Puchong sangat mengalu-alukan penubuhan Tribunal bagi Antibuli seperti yang tertakluk di Bahagian VII.

Terima kasih. Ya, kita telah pun menjemput Jawatankuasa Pembangunan Insan juga yang dipengerusikan oleh YB.

Pertama, Puchong ingin mengalu-alukan penubuhan Tribunal bagi Antibuli seperti yang tertakluk di Bahagian VII. Ini adalah untuk mengatasi aduan sebab kami dalam sepanjang masa kita mengendali ataupun mendengar taklimat buli, salah satu aduan yang kita sentiasa terima ialah aduan buli di sekolah tidak dapat dikendali dengan baik ataupun terdapatnya cover up di sekolah.

Sekarang, dengan adanya tribunal, tribunal boleh menjadi saluran kedua selepas kalau aduan di sekolah tidak dapat dikendali dengan baik. Tribunal juga dapat mengendali kes buli di luar sekolah serta paling penting cyberbully. Untuk pengetahuan Tuan Yang di-Pertua, daripada sesi townhall bersama dengan kanak- kanak, sebenarnya kita dapat ya, kebanyakan buli yang mereka hadapi adalah di cyberbully. Ada juga yang buli di sekolah, lepas itu dia buli di siber pula. Dia asyik buli dialah. So, balik sekolah dia buli dengan messenger dia dan buli dengan mobile phone dia.

Selain itu, dengan adanya tribunal lebih banyak kes buli boleh dikendali tanpa membebankan mahkamah. Ini akan menggalakkan lebih ramai lagi mangsa buli untuk mendapatkan keadilan. Aduan kes buli juga akan mengambil masa yang singkat untuk diselesaikan sebab seksyen 42 memperuntukkan tribunal untuk membuat keputusan dalam masa 60 hari dari hari pertama pendengaran di hadapan tribunal.

Jika boleh Tuan Yang di-Pertua, bagi saya sedikit masa lagi untuk habiskan.

Ya. So, jurang kedua, Tuan Yang di-Pertua yang dapat dirapatkan melalui RUU ini ialah sebelum ini hanya institusi KPM yang perlu ikut Garis Panduan Pengurusan Salah Laku Buli di institusi pendidikan KPM.

Walaupun tidak ikut dengan sempurna, tapi sekurang-kurangnya ada satu garis panduan. Tetapi ada institusi-institusi pendidikan lain ataupun di luar tidak dapat dirangkumi dalam garis panduan ini.

Dengan ini, sekarang di bawah seksyen 12, semua institusi di sekolah, institusi pendidikan di Malaysia perlu wujudkan satu sistem sendiri dalam pencegahan dan pengurusan kes buli termasuk sekolah swasta, MRSM, Maktab Tentera seperti yang disenaraikan di Jadual Pertama.

Jurang ketiga yang dapat dirapatkan melalui RUU ini ialah saluran yang boleh diakses dan mesra kanak-kanak serta kerahsiaan maklumat. Kerana dalam sesi

mangsa buli, kalau dia tak tahan, aduan tak diterima, tak didengari dengan baik, dia pindah ke sekolah. Akhirnya, semua ini menjadi trauma mereka dan mangsa buli boleh menjadi pembuli seperti yang ditunjukkan oleh statistik.

Tuan Yang di-Pertua...

...Daripada— beberapa soalan kepada kementerian. Satu, saya tengok Bahagian VIII, fungsi SUHAKAM dan Ketua Pesuruhjaya Kanak-kanak di seksyen 48, fungsinya banyak, sama ada ada peruntukan tambahan? Sebab setahu saya kakitangan di Pesuruhjaya Kanak-kanak, Pejabat Pesuruhjaya Kanak-kanak sangat rendah. Mereka kalau tiada peruntukan yang tinggi, walaupun dengan undang-undang, dia tak boleh, tak larat nak buat begitu.

Yang kedua, fasal 7 mewajibkan sekolah mewujudkan satu laporan yang peka kanak-kanak. Saya nak tahu apakah standard minimum. Apakah itu peka kepada kanak-kanak? Adakah hotline, kotak aduan ataupun sistem digital yang khusus? Kewajipan untuk menyediakan kaunseling dan sokongan. Bagaimanakah— adakah kementerian ada kaunselor yang mencukupi?

Fasal 7(2) yang membenarkan audit pematuhan. Berapa kekerapan audit?

Siapakah badan yang bebas yang memantau? Kalau kita nak Pesuruhjaya Kanak- Kanak yang memantau, memang saya rasa kapasiti tidak cukup kalau peruntukan tidak cukup.

Saya juga tengok soalan yang berkenaan dengan tribunal. Keizinan— tribunal— aduan ke tribunal, yang dipanjangkan ke tribunal hanya boleh dibuat oleh pengadu. Oleh itu, saya nak tanya, kalau pengadu ditekan oleh pihak sekolah, ditekan oleh pihak lain, tak melapor ke— tak panjangkan kes ke tribunal, adakah whistleblower boleh panjangkan kes ini? Apakah langkah yang boleh diambil oleh mereka yang ditekan oleh sekolah ke dan lain-lain?

Yang terakhir Tuan Yang di-Pertua, terima kasih kerana banyak masa bagi saya. Adalah berkenaan dengan fasal 36, “Tribunal tidak membenarkan peguam kecuali untuk isu yang kompleks”. Saya khuatir ya, ini untuk kanak-kanak dan ibu

Kalau kita boleh, peguam ataupun orang yang profesional untuk membawa mereka adalah lebih baik. Itu sahaja daripada saya, apa yang dikatakan oleh— saya sokong RUU ini walaupun tidak sempurna ini adalah langkah pertama yang baik untuk kita melindungi kanak-kanak di Malaysia daripada buli. Sekian sahaja, terima kasih Tuan Yang di-Pertua.

Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Saya sebenarnya saya menyokonglah rang undang-undang ini dan pada keseluruhannya ia adalah satu rang undang-undang yang agak baik dalam menangani masalah kes buli terutama pelajar-pelajar dan juga kanak-kanak. Walau bagaimanapun, sudah tentu adalah sedikit keraguan dalam akta ini.

Terutama saya merujuk kepada fasal 43 ia menyebut bahawa tribunal boleh mengeluarkan apa-apa perintah seperti membayar pampasan kepada mangsa serta memberikan apa-apa remedi lain yang difikirkan sesuai bagi manfaat mangsa.

Sekiranya responden gagal memenuhi perintah berkenaan sebagai contohlah tidak membayar pampasan kepada mangsa maka fasal 44 pula memainkan peranan iaitu mengenakan penalti jenayah kerana tidak mematuhi award yang diputuskan oleh pihak tribunal.

Jadi dalam hal melibatkan pampasan ganti rugi, denda yang ditentukan adalah dua kali ganda amaun keseluruhan pampasan yang diberi oleh tribunal.

Sebagaimana kita tahu mengikut amalan kebiasaan denda ini biasanya akan pergi kepada kerajaan, kantung kerajaan. Jadi, persoalan yang timbul sekarang ini jika responden itu tak mampu bayar jumlah asal bagaimana kita nak denda dia pula dengan dua kali ganda ditentukan dalam 44 walaupun ada hukuman penjara.

Jadi, jika dimampu pula bayar denda dua kali ganda itu pula, jadi duit itu tidak sampai pada mangsa sebab denda dalam bawah jenayah. Jadi, apakah remedi kepada mangsa hanya sekadar membawa responden ke mahkamah untuk membayar denda yang lebih berat kepada kerajaan sedangkan mangsa sendiri tidak beroleh apa-apa remedi asal yang gagal dilunaskan oleh pihak responden dan

apakah yang perlu dibuat oleh pihak kerajaan dalam menentukan supaya award itu dibayar?

Jadi oleh demikian, kerajaan wajar mempertimbangkan penubuhan sebuah kumpulan wang khas melalui akta ini yang berperanan sebagai tabung sokongan mangsa buli. Jadi bagi tabung ini apa-apa denda yang dikenakan, dibayar di bawah seksyen 44 hendaklah dikreditkan ke dalam tabung tersebut dan langkah ini bertujuan memastikan mangsa buli tetap beroleh pampasan kewangan sewajarnya jika kes responden bertukar kepada kesalahan sivil menjadi kesalahan jenayah kerana gagal menunaikan pampasan asal.

Disebabkan seterusnya Tuan Yang di-Pertua, disebabkan kesalahan buli yang ditakrif dalam akta ini dikendalikan oleh tribunal, maka ia dikira sebagai lebih kepada kesalahan sivil dan bukan kesalahan jenayah. Jika jenayah, ia akan dibawa ke mahkamah, namun demikian fasal 54 menjelaskan bahawa mangsa tidak terhalang daripada membuat satu laporan polis bagi apa-apa kesalahan yang berhubung dengan buli di bawah undang-undang bertulis. Jadi, ini bermakna mereka boleh melaporkan kesalahan buli sebagai jenayah. Contoh, seksyen 323, 324, 325, 326. Biasa Yang di-Pertua, biasa dengar ini.

506 ugutan pun boleh dan 509 mengaibkan kehormatan. Jadi persoalannya, apakah fasal 34 ini bermakna mangsa dibenarkan membuat aduan kepada dua saluran yang berbeza secara serentak ini. Jadi, persoalan juga timbul ialah terdapat peraturan atau ada apa-apa SOP untuk memperincikan perkara ini bagi mencegah risiko pengadu memilih saluran ini.

Akhir sekali adalah berkenaan nama akta ini sendiri. Kandungan akta ini kita tengok khusus tentang penyelesaian kes buli ini di institusi pendidikan melalui tribunal. Namun namanya adalah terlalu umum dan memberikan gambaran ia adalah undang-undang yang merangkumi seluruh ekosistem buli, buli di sekolah ada, buli di dalam talian, buli di tempat kerja dan lain-lain.

Jadi, kerajaan disarankan mempertimbangkan nama yang lebih menggambarkan kandungan sebenar akta ini. Sebagai contoh Akta Tribunal kita letak, Akta Tribunal Antibuli Institusi Pendidikan dan Kanak-kanak mungkin boleh lebih spesifik.

Dan kalau kita nak lihat buli ini banyak, buli bukan terhad kepada fizikal sahaja. Buli siber ada, psikologi ada, emosi ada, pemerasan, penyisihan sosial,

Okey, berkenaan dengan ekosistem buli ini— juga kita dengan jenayah buli ini dalam konteks kerja kita di Parlimen. Kalau kita tengok di New Zealand, ada satu konsultan bebas ini Debbie Francis nama, mengesahkan ada budaya buli dalam persekitaran kerja Parlimen, hasil penyelidikannya. Banyaklah dia buat show ya. Jadi di samping itu, saya nak katakan bahawa Dewan ini menjadi saksi YB sendiri terutama pembangkanglah, YB sendiri duduk di pembangkang tidak lari daripada menjadi mangsa buli sesama rakan YB belah kerajaan biasalah yang buli kita.

Jadi residual buli ini dengan izin, seperti menyalahgunakan peraturan mesyuarat sebagainya mengganggu perbahasan, seseorang YB itu merupakan masalah sistemik yang mencemari institusi Parlimen dan mengekang perbahasan konstruktif. Jika dibiarkan berlarutan, mungkin anak-anak muda luar esok dah tak nak jadi Ahli Parlimen.

Cuma yang betul-betul akhirlah, saya nak rujuk kepada masalah penubuhan tribunal, Tribunal bagi Antibuli.

Dia kuasa ini diberi kepada Menteri tak apalah kalau nak bagi juga Menteri pun tetapi boleh tak kalau ditambah dengan syor oleh sebab yang nak dilantik itu adalah Timbalan Presiden dengan Presiden itu Pegawai Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan.

Syor daripada mereka ini mereka lebih tahu kehebatan dia orang. Jadi, syor daripada mereka Menteri just lantik je. Begitu juga yang lima orang lain-lain itu yang pernah memegang jawatan bermakna daripada mahkamahlah dan yang kedua itu beramal selama tidak kurang daripada tujuh tahun. Bar Coucil lah sepatutnya bagi chairman. Bar Council di tempat mereka berada. Kalau di Kelantan, Kelantanlah.

Kalau Terengganu, Terengganulah. Jadi, pengerusi Majlis Peguam itu yang mengesyorkan, bukan kita letak kuasa terus kepada Menteri. Menteri dia tak tahu apakan.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Terima kasih Tuan Speaker. Pertama sekali, tahniah kepada Kerajaan MADANI yang telah berjaya ataupun yang telah berusaha untuk mengadakan undang-undang, Rang Undang-undang Antibuli ini di mana kalau kita lihat kes pada tahun 2024, 7,681 berbanding pada tahun sebelumnya telah meningkat sebanyak 1,153. Ini satu perkara yang sangat membimbangkan seluruh negara terutamanya kepada belia. Sekolah menengah ada catitan di sini kesnya ada 5,689, manakala sekolah rendah pun dah meningkat juga ataupun ada juga berlaku buli iaitu 1,992.

[Timbalan Yang di-Pertua (Puan Alice Lau Kiong Yieng) **mempengerusikan Mesyuarat****] Ini jelas kepada kita bahawa sekolah tidak lagi begitu selamat, sedangkan kita perlukan kepada keselamatan, kesejahteraan dan juga pembangunan modal insan yang baik bermula daripada sekolah.

Tetapi kalau ini berlaku, kita yakin dan percaya, keperluan— di samping guru disiplin, guru kaunseling juga perlu dipertingkatkan. Di mana, kalau kita lihat inti pati RUU ini, sepertimana yang kalau kita lihat mengikut tarif buli secara komprehensif melibatkan perkara-perkara berkaitan dengan buli fizikal, psikologi, sosial, diskriminasi berdasarkan jantina, kaum, agama dan kecacatan serta buli siber ini telah merangkumi satu definisi yang meluas. Namun begitu, apa yang kita pentingkan kepada bagaimana cara untuk mengatasi masalah buli di kalangan bermula daripada sekolah rendah lagi dan juga di sekolah menengah.

Perkara yang seterusnya. Kalau kita lihat, Bahagian VII iaitu Tribunal Antibuli ini, di mana kita telah berikan satu inovasi besar dengan kuasa kepada tribunal― yang pertama, mengeluarkan perintah permohonan maaf; yang kedua, memadamkan kandungan dalam talian; yang ketiga, merakam program kaunseling

dan pemulihan; yang keempat, memberi pampasan sehingga RM250,000 kepada mangsa.

Saya ingin melihat kepada perkara yang ketiga, program kaunseling atau pemulihan yang perlu diberikan kepada kedua-dua, sama ada mangsa ataupun kepada pembuli itu sendiri. Persoalannya, berapa ramai guru-guru yang mempunyai kebolehan di sekolah yang― kalau katakan di sekolah itu mempunyai bilangan pelajar yang ramai, 1,000 lebih, 2,000, berapa kaunselor yang diperuntukkan, yang diletakkan di sekolah yang berkenaan? Itu yang pertama.

Yang kedua, bagaimana kalau sekolah-sekolah berada di kawasan luar bandar, yang mana kadang-kadang bilangannya tak berapa ramai, kadang-kadang tak ada kaunselor bila pelajar tak ramai, tapi berlaku juga buli yang sepertimana yang kita sedia maklum? Jadi, ini keperluan yang kita perlu lihat dan kita mengharapkan bahawa di pihak, sama ada Kementerian Pendidikan dan sebagainya kena lihat juga tentang keperluan guru-guru kaunseling ini.

Yang ketiga, institusi pendidikan kerajaan, kalau kita sedia maklum, ada Kementerian Pendidikan. Bagaimana pula bagi sekolah swasta ataupun sekolah tahfiz, sekolah pondok yang kadang-kadang berlaku buli sampai ada yang kematian?

Jadi, ini bagaimana kita nak dapat membantu sekolah-sekolah seumpama itu?

Persoalan-persoalan kepada― pertamanya, kejelasan dan ketepatan definisi buli ini, kalau kita lihat, bagaimana kementerian memastikan garis panduan yang jelas supaya konflik yang biasa rakan sebaya ini tidak dianggap sebagai satu perkara biasa tetapi mestilah dikategorikan mengikut penilaian sama ada kes itu ringan, kes sederhana ataupun kes berat. Kadang-kadang kita― kalau katakan benda itu kecil dan dilaporkan kepada tribunal, mungkin jadi satu masalah pula. Kalau hari ini― pada tahun lepas, ada hampir 8,000. Kalau katakan kes-kes kecil pun dia masuk, pening juga kepala tribunal nak tengokkan.

Seterusnya, berkaitan dengan kesiapsiagaan ataupun kesediaan institusi pendidikan untuk menubuhkan― macam saya sebut tadi, kalau katakan sekolah di luar bandar, pelajar tak ramai, gurunya pun tak banyak, macam mana dia nak tubuhkan satu jawatankuasa yang berkenaan? Di Sabah dan Sarawak, sebagai contoh, sekolah pedalaman, tentu sukar. Begitu juga dengan institusi sekolah swasta dan juga sekolah agama yang tahfiz dan sebagainya.

Yang ketiga, seterusnya, tentang kapasiti tribunal antibutik― antibuli ini. Asyik terlajak saja, kenapa ni. Kalau kita lihat bahawa perlu ada keseragaman ataupun saling berhubungan antara tribunal, sekolah dan PDRM. Kerana apa? Kita perlukan

kepada SOP rentas agensi yang diwujudkan agar tidak berlaku konflik bidang kuasa antara sekolah, tribunal dan pihak polis.

Kerana apa? Kerana siasatan ini, kalau berbeza, berulang kali, mungkin menyebabkan satu tekanan kepada semua, sama ada pihak sekolah, guru-guru, kepada pelajar. Jadi, perlu diselaraskan supaya SOP rentas agensi ini dapat dilihat sempurna dalam siasatan. Ini yang penting kepada kita.

Yang seterusnya tentang pelindung pemberi maklumat. Kadang-kadang kita dapat melihat bahawa sama ada mangsa ataupun yang menyaksikan kes buli ini, dia mungkin tak berani nak ke depan. Sebab, dia tahu kesannya kalau dia berikan laporan, dia akan diberikan tekanan oleh pihak yang lain ataupun oleh mereka yang membuli tadi itu. Jadi...

Okey, sikit lagi.

Penambahbaikan― cadangan daripada Sri Gading. Yang pertama sekali, kategori kes buli. Sepertimana yang saya sebut tadi, kategorinya ringan, sederhana dan berat.

Yang kedua, kurangkan had pampasan. Kalau ada had pampasan tadi yang dicadangkan kepada mangsa sebanyak RM250,000. Kalau katakan kepada keluarga miskin, keluarga yang kurang berupaya dan sebaginya, adakah dia tak mampu dan adakah kita nak berikan mereka itu jatuh dalam kes jenayah, lalu dipenjara dan sebagainya ataupun hantar ke sekolah juvana? Ianya satu perkara yang agak mungkin lebih memberatkan masa depan pelajar yang berkenaan.

Yang ketiga, penubuhan unit keadilan pemulihan di sekolah. Ini perlu kita tubuhkan supaya sekurang-kurangnya dapat membantu kedua-dua pihak, sama ada mangsa ataupun pembuli. Yang ketiga, perlindungan pemberi maklumat, seperti mana yang saya sebut. Dan yang keempat, agensi tribunal, sekolah dan PDRM ini perlu ada kerjasama supaya dapat penyelarasan dalam siasatan.

Sekian, terima kasih. Sri Gading menyokong.

Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Saya ingin merakamkan setinggi syabas dan tahniah kepada Yang Berhormat Menteri Undang-undang, Yang Berhormat Menteri Pendidikan dan teman-teman yang lain, juga sebahagian Ahli-ahli Parlimen, khususnya Puchong,

Pengerusi Jawatankuasa yang banyak melakukan kerja-kerja yang saya percaya ada kaitan input untuk akta ataupun rang undang-undang yang dibentangkan pada hari ini. Ada empat poin, Tuan Yang di-Pertua.

Yang pertama, suka atau tidak, kita harus menerima bahawa antara insiden yang menjadi latar belakang kepada perbahasan kita hari ini ialah yang melibatkan peristiwa sedih yang melibatkan Allahyarhamah Zara Qairina. Setelah dua minggu kes beliau, arwah disahkan meninggal dunia. Tiada penjelasan yang tuntas, maka saya bangun di dalam Dewan ini pada 30 Julai untuk membahaskannya.

Sebulan selepas kes itu berlaku, pada 18 Ogos, Yang Berhormat Menteri KDN memberi keterangan dalam Dewan yang mulia ini. Pada bulan Ogos, ketika membahaskan Rancangan Malaysia Ketiga Belas, ramai Ahli Parlimen termasuk saya juga membahaskan hal ini.

Pada 16 Oktober, 19 orang Ahli Parlimen Perikatan Nasional membuat kenyataan media untuk minta supaya benar-benarlah sekolah itu dijadikan tempat yang selamat kerana sudah berlaku krisis keselamatan dan kesejahteraan pelajar.

Pada 23 Oktober, Yang Amat Berhormat Perdana Menteri hadir untuk menjawab soalan yang sama berkaitan dengan kerjasama sekolah dan pihak luar bagi mengatasi masalah buli dalam PMQT dan pada hari ini kita berbahas tentang RUU Antibuli.

Saya ingin dedikasikan perbahasan saya ini untuk Allahyarhamah Zara Qairina.

Poin yang kedua, saya menyokong penuh rang undang-undang ini. Ia penting, ia perlu, ia sangat mustahak. Paling utama pada saya ialah soal mekanisme aduan yang ada hari ini. Ini sangat-sangat mustahak. Paling mustahaklah dalam banyak-banyak itu. Saya berharap selepas ini KPM khususnya akan tampil dengan dia punya follow-up. Sebab, banyak ini― tatacara, guideline. Ada perkara yang sudah ada dalam KPM mungkin hendak dikemas kini dan sebagainya.

Poin yang ketiga. Saya ingin bertanya kepada Yang Berhormat Menteri Undang-undang berkaitan dengan framework untuk perbicaraan sama ada di peringkat sekolah, institusi pendidikan tinggi atau nanti khususnya bila sampai ke tribunal. Ini prinsip strict liability. Strict liability ialah suatu prinsip undang-undang apabila sesuatu pihak yang dituduh boleh didapati bersalah atau bertanggungjawab tanpa dibuktikan ada intention jahat atau niat jahat atau wujudnya a guilty mind atau mens rea.

Saya timbulkan ini kerana buli ini persoalan public safety. Saya tak kiralah sama ada dilihat dari sudut sivil atau sudut jenayah tapi dia public safety yang sangat mustahak kerana bila dia public safety, dia menjadi concern kepada semua pihak terutamanya murid-murid, ibu bapa, guru-guru. Kita kena ada deterrent yang jelas dan untuk memastikan pematuhan terhadap undang-undang dan peraturan yang bakal kita adakan. Jadi, ada tiga elemen itu. Concern, elemen deterrent dan elemen pematuhan undang-undang yang nantinya akan diaudit dan sebagai kalau ikut kandungan akta ini.

Poin saya yang keempat ialah tiga perkara yang agak spesifik, mungkin dalam bentuk soalan dan juga dalam bentuk cadangan. Ini merujuk fasal 6 dan fasal 7. Satu ialah soal sistem kerana sistem di setengah-setengah sekolah itu mungkin berbeza bawah SBP, bawah MRSM, mungkin berbeza tadi disebut oleh sahabat saya, sekolah-sekolah agama, tahfiz. Jadi, certain system works, dengan izin.

Ada sekolah sistem dia itu berjalan. Ada sekolah sistem tak jalan. Jadi, sekolah yang sistem itu dah jalan saya cadangkan jangan ubah lagi. Biarkan dia berjalan. Dia mungkin boleh jadi contoh kepada yang lain. Yang mana tak jalan, yang itu kita selesaikan. Sri Gading, saya rasa itu maksud Yang Berhormat tadi.

Juga, saya nak menambahkan soal tapisan keselamatan dan tapisan psikologi, kesesuaian psikologi orang yang bertugas di sekolah. Kalau guru mungkin dia dah melalui latihan tapi pekerja kantin, security guard dan sebagainya.

Kedua ialah latihan. Sangat penting latihan untuk guru, latihan untuk warden, latihan untuk pengawas khususnya apabila melibatkan sekolah. Dan kemungkinan kalau sekolah itu berasrama― sebab ada sistem asrama yang memisahkan pelajar Tingkatan 1 daripada pelajar lain and that system seems to work in certain area, in certain school. Jadi, mungkin itu juga termasuk perkara yang harus dilihat.

Dan akhir sekali dalam poin saya yang keempat ialah soal hukuman. Tadi dibincangkan soal award, soal remedy. Saya bersetuju yang itu. Tapi saya juga ingin bertanya khusus kepada Kementerian Pendidikan. Bagi mereka yang terlibat, kalau dia guru atau warden, hukuman sedia ada yang kami lazim dengar ialah dia ditukarkan. Lepas itu tak lama lepas itu dia naik pangkat balik. Jadi, hukuman yang setimpal dengan kesalahan saya harap ia harus diambil kira. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua.

Terima kasih Puan Yang di-Pertua. Rang Undang-undang Antibuli 2025 ini bagi saya bukan sekadar teks undang-undang. Ia mengingatkan saya tentang kanak-kanak yang datang mencari bantuan, yang telah dipukul, yang dihina. Tapi lebih daripada itu, dia juga mengingatkan saya tentang wanita yang dibuli, yang difitnah begitu teruk sehingga ada yang tak mampu lagi menanggungnya dan akhirnya mengambil nyawa sendiri.

Jadi, RUU ini mengiktirafkan realiti itu dan saya ingin tekankan dua perkara utama yang sebenarnya patut dipuji. Yang pertama, kewajipan institusi pendidikan termasuk keperluan penubuhan Jawatankuasa Antibuli menyediakan saluran aduan mesra kanak-kanak, kaunseling dan juga audit pematuhan. Yang kedua, penubuhan tribunal anti-buli yang memberi ruang penyelesaian yang lebih mesra kanak-kanak termasuklah penghapusan kandungan digital malah pampasan sehingga RM250,000.

Tapi saya ingin membawa perhatian Dewan kepada empat persoalan asas dalam RUU Antibuli yang menentukan sama ada undang-undang ini benar-benar melindungi mangsa atau sekadar melindungi definisi.

Jadi pertama, takrif buli dalam fasal 3 menyebutkan ia mesti merupakan perbuatan disengajakan. Tetapi realitinya di lapangan tidak sehitam putih itu. Tidak semua perbuatan yang menyakitkan, memalukan atau mencederakan maruah dilakukan dengan rancangan yang jelas.

Kadang-kadang ia berlaku secara spontan. Satu ayat, satu sentuhan, satu tindakan dan mangsanya terkesan bertahun-tahun. Jadi, adakah kita mahu berkata kepada seorang remaja yang trauma bahawa apa yang berlaku kepadanya tidak disengajakan lalu tidak termasuk dalam perlindungan? Jadi, sekiranya tujuan RUU ini adalah untuk melindungi, maka takrifnya mesti mencerminkan realiti bukan semata-mata teori.

Perkara yang kedua, peruntukan bahawa satu insiden yang serius boleh dikira sebagai buli. Tetapi apakah makna serius? Adakah ia melibatkan kecederaan?

Adakah ia melibatkan ancaman? Adakah ia bergantung kepada budi bicara pegawai? Tanpa garis panduan yang jelas merentasi KPM, KBS, JKM dan semua institusi pendidikan, kita sering membuka pintu kepada tafsiran yang berbeza-beza.

Dan apabila tafsiran berbeza, mangsa yang menjadi mangsa sekali lagi tapi kali ini kepada kekeliruan institusi.

Ia juga mewajibkan setiap institusi mewajibkan saluran aduan yang mesra kanak-kanak, menjaga kerahsiaan maklumat pelajar, menyediakan perkhidmatan kaunseling serta melaksanakan garis panduan dan tatacara pengurusan kes buli secara sistematik. Namun saya mencadangkan agar kerajaan melalui peraturan- peraturan kelak menetapkan penunjuk prestasi atau KPI yang jelas bagi setiap institusi, termasuklah tempoh penyelesaian siasatan, tempoh tindakan disiplin dan piawaian latihan wajib untuk guru kaunselor serta pentadbir.

Walau bagaimanapun, KPI ini bukanlah untuk berlumba-lumba, institusi yang mana lebih bagus dari sudut pengurusan kes. Kita tidak mahu pihak institusi pendidikan menyorokkan kes semata-mata ingin menjaga reputasi. Kes buli yang banyak direkodkan, tidak semestinya mencerminkan sekolah itu tidak selamat, akan tetapi juga boleh menunjukkan bahawa pihak sekolah telus dalam menerima isu kes buli dan membuat siasatan yang menyeluruh.

Penubuhan tribunal antibuli dalam Bahagian VII merupakan langkah paling berani dan paling progresif dalam RUU ini. Tribunal ini memberikan akses keadilan yang lebih cepat kepada kanak-kanak dan keluarga yang sebelum ini terperangkap dalam birokrasi. Tribunal diberikan kuasa untuk menyelesaikan kes dalam masa 60 hari, mengadakan pendengaran tertutup, tidak memerlukan peguam kecuali isu undang-undang kompleks menggunakan tatacara yang mesra kanak-kanak.

Dan tribunal ini juga membuat perintah pampasan sehingga RM250,000 memerintahkan permohonan maaf, mengarahkan kandungan buli dihapuskan dari platform digital serta merujuk dapatan kepada SKMM dan institusi pendidikan.

Namun, saya juga ingin menarik perhatian terhadap beberapa kebimbangan, pertama fasal 30 memperuntukkan pengecualian bidang kuasa mahkamah, namun tidak semua ibu bapa atau pengadu akan faham bila mereka patut ke tribunal dan bila terus dan bila perlu terus melaporkan kepada pihak polis.

Oleh itu, kerajaan perlu menerbitkan satu garis panduan bagi aliran laporan atau complaint pathway yang jelas dan mudah difahami. Kedua, tribunal ini memerlukan sumber yang cukup. Kita tidak mahu tribunal ini menjadi seperti beberapa tribunal lain yang akhirnya terbeban, kekurangan pegawai atau bertindak secara perlahan kerana kekangan pentadbiran. Tribunal antibuli memerlukan ahli psikologi, pegawai sokongan teknikal dan penyelaras bantuan guaman untuk golongan B40.

Saya juga menyambut baik peranan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia melalui Ketua ‘Pesuruhanjaya’ Kanak-kanak yang diberikan kuasa untuk

Puan Yang di-Pertua, terdapat beberapa peruntukan yang saya sokong sepenuhnya. Larangan kes terhadap pendedahan identiti kanak-kanak dalam media sama ada media tradisional atau digital iaitu langkah yang sangat tepat dalam era pendedahan berlebihan. Begitu juga kuasa tribunal untuk menghapuskan kandungan buli siber yang boleh tersebar tanpa kawalan.

Dan saya amat bersetuju bahawa penghantaran masih lagi dibenarkan dalam keadaan tertentu tetapi dengan keutamaan khusus terhadap keselamatan dan kesejahteraan kanak-kanak. Namun Puan Yang di-Pertua, saya ingin menekankan bahawa fokus terhadap pencegahan perlu diperkukuhkan dalam peraturan- peraturan. Hal ini tidak boleh dicegah hanya melalui tindakan selepas kejadian. Ia memerlukan pendidikan literasi emosi, latihan karakter, program sokongan rakan sebaya serta penglibatan aktif oleh ibu bapa.

Yang terakhir Puan Yang di-Pertua, untuk buli siber ini, saya ingin tegaskan sokongan untuk kerajaan mengharamkan akaun media sosial kanak-kanak bawah 16 tahun. Tetapi kita juga perlu pantau, ibu bapa khususnya artis-artis, influencer yang menggunakan anak-anak mereka untuk content atau untuk melariskan jualan atau produk. Anaknya popular, duit masuk tetapi terdedah kepada kecaman awam.

Ibu bapa yang dedahkan anak-anak seawal usia kepada persekitaran media sosial yang toksik, kemudian menyalahkan pihak lain. Jadi, saya minta agar ibu bapa juga turut dipertanggungjawabkan. Oleh itu, Bentong menyokong. Sekian, terima kasih.

sudah tepu dengan tugasnya untuk menjalani tanggungjawab memantau pelajar- pelajar. Dan apakah standard keselamatan sekolah terutama di asrama penuh yang telah diwujudkan? Dan adakah sistem audit diadakan?

Saya mencadangkan supaya sistem audit ini diwujudkan dan juga pelaporan indeks berkaitan dengan buli ini dilaporkan termasuk juga laporan kepada Parlimen.

Jadi, supaya perkara ini tidak terus menular dalam masyarakat kita. Dan begitu juga bagaimana mekanisme perlindungan yang telah diwujudkan? Dan begitu juga, saya ingin tahu tentang keutamaan diberi kepada pelajar-pelajar yang OKU, yang golongan rentan yang apa— yang mempunyai masalah? Bagaimana mekanisma ini, dilaksanakan?

Dan saya ingin tahu juga berkaitan dengan fasal 43(e) iaitu yang supaya kerajaan memberi penjelasan, peraturan, bagaimana panduan yang jelas mengenai perintah pampasan yang diberi? Termasuk menetapkan kriteria yang telus untuk menentukan jumlah pampasan, memastikan pampasan yang sepadan dengan kemudaratan yang berlaku dan tidak berlebihan atau bersifat menghukum.

Begitu juga mewajibkan tribunal mengambil kira kemampuan kewangan ibu bapa dan juga menyediakan alternatif bukan kewangan, di mana kepentingan kanak- kanak terpelihara dan tidak terus membebankan keluarga. Jadi, saya harap perkara ini diambil kira dan begitu juga, adakah kerajaan komited untuk mengeluarkan peraturan yang mentakrifkan dengan jelas jenis program pemulihan yang boleh diarahkan oleh mahkamah serta memastikan program ini mematuhi piawai minimum keselamatan dan kualiti.

Jadi, saya harapkan supaya program pengawasan ini jelas, termasuk juga pengawasan kerajaan yang wajib dan akreditasi penyedia perkhidmatan, juga mekanisme pemantauan dan penilaian dilaksanakan untuk mengelakkan kemudaratan kepada kanak-kanak. Jadi, saya harapkan supaya peraturan ini diambil kira dengan jelas dan mohon jawapan daripada Yang Berhormat Menteri. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua.

Pertama, saya nak memuji Kerajaan Malaysia MADANI terutamanya Menteri atas komitmen yang cukup tinggi. Saya difahamkan rang undang-undang ini mengambil masa yang sangat singkat tetapi berjaya dibentangkan dalam Dewan ini, pada hari ini. Ini menunjukkan satu komitmen, dedikasi yang sangat tinggi daripada kerajaan. Marilah, bersama kita bersama-sama menoktahkan buli, terutamanya di dalam institusi pendidikan dan sekolah kita demi masa depan anak-anak kita.

Saya anggap RUU ini amat penting sebab ia boleh mewujudkan ataupun— mewujudkan satu persekitaran mekanisme untuk membolehkan insiden-insiden yang berkaitan dengan buli terutamanya di institusi pendidikan, ditangani dengan keadaan yang lebih baik, dengan tatakelola ataupun prosedur yang bersesuaian yang jelas— yang memberikan satunya peluang kepada mereka yang menjadi mangsa buli tampil ke hadapan mengemukakan kes aduan, aduan ataupun kes mereka dan ia juga sebagai satu amaran kepada mereka yang mungkin terlibat, mungkin berniat untuk melakukan sesuatu yang boleh dikategorikan sebagai buli terutamanya di institusi pendidikan.

Saya nak ambil peluang pada hari ini untuk menyinggung beberapa perkara.

Yang pertamanya, berkenaan dengan seksyen 35 iaitu berkaitan dengan Pengerusi untuk tribunal sebab setiap kes akan ditangani oleh tiga orang. Seorang Pengerusi dan dua orang anggota di bawah seksyen 35 sub (1) sub (a) yang mana Pengerusi adalah mereka yang sama ada adalah Presiden atau Timbalan Presiden ataupun yang mempunyai latar belakang undang-undang yang dipilih di bawah seksyen 26 sub (1) sub (b)(ii). Lepas itu ada dua orang anggota.

Saya rasa ini orang awam yang dilantik oleh Menteri di bawah seksyen 26 sub (1) sub (c). Isunya sekarang adalah kenapa ada satu peruntukan di bawah seksyen 35 sub (2) yang mengatakan bahawa daripada tiga orang tersebut, kena sekurang-kurangnya ada seorang wanita? Saya tak pertikaikan. Saya bersetuju.

Cuma, kita tengok komposisi tribunal itu, 12 orang. Presiden, Timbalan Presiden, lima yang berlatar belakangkan undang-undang dengan lima yang dilantik oleh Menteri, tak ada apa-apa guideline katakan kena ada berapa orang wanita. Tiba- tiba dalam jawatankuasa tiga orang itu, ada seorang wanita.

Jadi, macam mana keadaan dia? Saya tak mahu nanti keadaan daripada 12 orang yang dalam tribunal, mungkin yang dilantik hanya seorang atau dua orang wanita. Dan wanita itu dibebani― anggota wanita itu dibebani dengan dia kena duduk dalam semua panel yang terlibat.

Jadi, saya mohon penjelasan daripada Yang Berhormat Menteri. Boleh tak dalam seksyen 26 itu sendiri kita mengatakan bahawa lima orang yang dilantik berdasarkan yang ada latar belakang undang-undang itu, paling kurang dua kena wanita, yang dilantik oleh Menteri lima orang itu pun, paling kurang ada dua orang wanita? Supaya komposisi itu lebih adil dan saksama.

Perkara kedua yang saya nak bangkitkan adalah berkenaan seksyen 42 iaitu award daripada tribunal. Saya menyambut baik 60 hari daripada permulaan prosiding dilakukan. Cuma, ada satu perkataan dikatakan, “Jika dapat dilaksanakan”. Okey, kalau tak dapat dilaksanakan, macam mana? Saya nak tanya penjelasan daripada pihak kerajaan berkenaan dengan perkara ini.

Seterusnya, saya nak sebutkan di sini juga berkenaan dengan Bahagian III di bawah seksyen 4 dan 8 iaitu penubuhan penyenggaraan suatu jawatankuasa.

Saya nak tanya. Jawatankuasa ini, kalau di institusi pendidikan ditubuhkan untuk setiap sekolah ke apa? Sebab, kita ada lebih 10,000 sekolah. Maknanya, setiap sekolah ada satu jawatankuasa? Ataupun berdasarkan pejabat pendidikan daerah?

Mohon penjelasan. Sekiranya di sekolah, siapa akan mengetuai jawatankuasa itu?

Sama ada pengetua atau guru besar, GPKHEM? Dan sama ada PIBG terlibat atau tidak?

Okey, saya nak ambil beberapa perkara. Ada dua contoh saya nak sebutkan di sini. Saya nak berikan contoh kes yang saya rasa sangat membimbangkan di sekolah. Tapi, sebelum itu, saya pun nak memberikan kredit kepada Yang Berhormat Menteri Pendidikan yang bertindak dengan cukup cepat. Beliau telah ke Senawang, Seremban pada 1 Oktober apabila ada kes bunuh diri di sekolah yang dikatakan berpunca daripada buli. Kredit kepada Menteri KPM. Dan saya nak sebutkan satu kejadian― saya mohon masa sedikit.

Pada 13 November, 20 hari dulu, di sebuah sekolah menengah di Daerah Seremban, seorang guru lelaki telah menyepak bahagian bawah seorang pelajar laki-laki Tingkatan 2. Dikatakan budak itu provoke. Tapi, provoke tak provoke, itu tak tahu. Selepas 20 hari, Pengetua tahu tapi tak ada siapa tahu apa tindakan dia.

Mungkin PPD pun tak tahu, mungkin Pengarah Pendidikan tak tahu. Jadi, kalau kes ini, sekiranya tribunal ini berjaya set up lepas RUU ini diluluskan, boleh tak terus dirujuk kepada tribunal untuk tindakan segera?

Dan saya nak katakan, macam mana dengan anggota perkhidmatan― bukan murid atau pelajar― dalam perkhidmatan pendidikan yang kadangkala menjadi mangsa buli juga? Saya berikan contoh. Ada Pembantu Pengurusan Murid PPKI di

Daerah Seremban yang dipindahkan ke sekolah lain. Dia buat rayuan dan bila buat rayuan, digertak, diugut oleh pegawai di Jabatan Pendidikan Negeri. Pengarah pun tak tahu. Jadi, kes-kes macam ini boleh tak dirujuk kepada tribunal, sekiranya sah, iaitu selepas RUU ini diluluskan dan tribunal ditubuhkan?

Itu sahaja beberapa pandangan dari saya. Saya menyokong sepenuhnya RUU dan berharap ia menjadi satu detik yang amat bersejarah untuk sama-sama kita menoktahkan buli khasnya di institusi pendidikan kita. Terima kasih Puan Yang di-Pertua.

Assalamualaikum warahmatullahi taala wabarakatuh. Terima kasih Tuan Pengerusi.

Hari ini kes buli menjadi tajuk perbincangan di mana-mana di negara kita. Di kedai kopi, sekolah, pasar, majlis kenduri kahwin dan sebagainya. Bahkan, desiran daun-daun hijau dan unggas di belantara pun seolah-olah mereka membincangkan, mempersoalkan soal buli ini, Dato’ Yang di-Pertua. Akhirnya, hari ini, RUU Antibuli 2025 kita bahaskan di Dewan yang mulia ini supaya kita dapat wujudkan satu undang-undang khusus untuk menangani dan menoktahkan kes buli ini. Oleh itu, berdosa kalau saya tak sokong RUU ini.

Bagaimanapun, Tuan Yang di-Pertua, oleh kerana RUU ini adalah baru untuk membentuk akta ataupun undang-undang, maka sudah tentu kita tidak tahu di mana kelemahannya kerana kita belum laksanakan. Bagaimanapun, saya hanya mampu untuk menjangkakan kemungkinan-kemungkinan kelemahan undang-undang yang terbina daripada kelulusan RUU ini.

Antaranya, yang pertama ialah takrif buli itu masih tidak memadai. Walaupun RUU ini mengemukakan kategori buli yang luas dari segi fizikal, lisan, emosi, sosial dan siber, namun garis pemisah antara buli sebenar dengan niat dan salah faham ataupun gurauan tidak dirumus dengan teliti dan mencukupi. Kadang-kadang gurau- gurau sahaja, bukan niat nak buli pun. Kadang-kadang pun terasa hati dan akhirnya membuat tindakan menyebabkan kecederaan dan kematian. Itu maksud saya.

Risikonya, tribunal akan― tribunal yang dibentuk tadi itu akan menerima laporan yang pelbagai tahap seriusnya kejadian itu termasuk yang tidak tergolong sebagai buli sebenar. Gurau-gurau saja. Adakah akan disabitkan juga? Untuk

mengelakkan salah tafsir dan ketidakseragaman, tindakan takrif ini wajar diperjelas dengan mendalam.

Kemudian, Tuan Yang di-Pertua, kuasa tribunal antibuli sangat terhad.

Tribunal tidak mempunyai kuasa untuk kes-kes jenayah, tidak boleh menangani kes kecederaan parah, tidak berperanan dalam kes kematian dan tidak mempunyai kuasa penguatkuasaan. Maka, tribunal ini bersifat pentadbiran, hanya pencegahan sahaja. Jauh sekali untuk dalam bentuk perundangan ataupun menghukum. Saya berpandangan bahawa sebuah tribunal hanya akan berkesan sekiranya diberi kuasa yang lebih jelas dan bermakna.

Ketiga, ketiadaan liabiliti atau tanggungjawab institusi. Sebahagian besar kes buli yang berat berlaku kerana ada pihak institusi yang terlepas pandang atau kerana budaya yang dibiarkan berakar lama. Namun, RUU ini tidak menetapkan sebarang bentuk tanggungjawab, penalti atau kewajipan melaporkan mandatori terhadap pihak sekolah atau IPT jika berlaku kecuaian.

Contohnya, ada satu maktab ketenteraan satu masa dulu apabila ibu bapa menghantar anak-anaknya ke situ, dalam dewan pendaftaran ditulis “Royal Military College (RMC)”. Tapi apabila balik― ibu bapa― malam majlis suai kenal pun bermula, RMC sudah ditukar kepada ‘ragging must continue’. Itu sahabat saya yang pernah belajar di situ bercerita. Betul tidak, saya tak tahulah. Bila perkara-perkara ini yang senior membuli junior ini, sudah jadi tradisi. Sudah jadi tradisi. Saya ulang lagi, sudah jadi tradisi.

Jadi, kita perlu satu undang-undang ataupun akta yang mampan yang boleh menangkis gejala buli ini berlaku, yang ada taring, yang ada gigi seperti mana ulat beluncas, walaupun hanya seekor tapi dia mampu untuk makan satu pokok bunga dalam satu malam. Bukan macam ulat gonggok. Yang di-Pertua tahu kenapa ulat gonggok tak makan daun? Bukan kerana itu bukan makanan dia, kerana ulat gonggok tak ada gigi. Jadi, kita mahu RUU ini mencipta undang-undang yang ada gigi, yang ada taring, boleh menangani masalah ini.

Saya cadangkan satu. Penting. Apabila sudah dilaksanakan nanti, pihak kerajaan hendaklah membuat pemantauan setiap masa dari bulan ke bulan pencapaiannya akta ini, sama ada kes buli itu semakin berkurang atau statik atau meningkat.

Kalau masih ada lagi kes buli yang menjijikkan ini selepas undang-undang ini kita buat di Dewan yang mulia ini, jangan teragak-agak untuk membuat pindaan pada tahun depan ke atas undang-undang ini untuk memperkemaskan lagi,

Assalamualaikum, salam sejahtera. Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Saya bangun untuk mengambil bahagian dalam perbahasan Rang Undang-undang Antibuli 2025.

Satu rang undang-undang yang amat penting sebenarnya dan dinantikan selama ini oleh seluruh masyarakat kerana selama ini kes buli ini sering dianggap sebagai isu disiplin dalaman yang dianggap diselesaikan oleh sekolah tanpa campur tangan pihak luar.

Banyak kes tidak dilaporkan. Ada yang disenyapkan untuk menjaga reputasi institusi dan ada mangsa yang takut bersuara kerana bimbang dibalas balik oleh pelaku. Dalam tempoh tiga tahun ini sahaja, sebanyak 18,092 laporan buli direkodkan antara 2022 hingga 2024. Adakah kita masih boleh menganggap buli sebagai masalah sekolah semata-mata?

Tuan Yang di-Pertua, fasal 3 menjelaskan definisi buli secara komprehensif.

Buat pertama kalinya, negara kita mempunyai takrif undang-undang yang merangkumi kemudaratan fizikal, psikologi, penghinaan, pengasingan sosial, kerosakan reputasi, diskriminasi serta buli siber yang kini menjadi ancaman terbesar terhadap keselamatan mental kanak-kanak. Ini adalah asas yang kritikal untuk mana-mana tindakan penguatkuasaan.

Namun persoalannya, apakah strategi kerajaan untuk memastikan definisi yang luas ini benar-benar seragam dari segi tafsiran dan pelaksanaan oleh semua agensi penguat kuasa dan institusi pendidikan.

Tuan Yang di-Pertua, kita telah menyaksikan bagaimana insiden buli boleh bertukar menjadi jenayah keganasan di dalam pelbagai kes yang telah disebutkan

oleh rakan-rakan kita. RUU ini membolehkan intervensi awal dilakukan sebelum kes kecil menjadi besar, menjadi tragedi. Namun, intervensi hanya berkesan sekiranya laporan tidak disenyapkan atau tidak dimanipulasikan.

Maka saya ingin bertanya, apakah mekanisme di bawah bidang kuasa kementerian untuk memastikan setiap kes dilaporkan secara wajib, direkodkan secara seragam dan tidak lagi disapu di bawah karpet sepertimana yang lazimnya berlaku sekarang ini.

Tuan Yang di-Pertua, dalam konteks pembentangan Akta Antibuli adalah wajar juga untuk sekolah diberi kuasa yang munasabah untuk meminta ibu bapa menjalankan pemeriksaan profesional terhadap anak yang menunjukkan perlakuan agresif yang berulang. Bukan sebagai tindakan menghukum tetapi sebagai langkah intervensi awal berasaskan bukti.

Banyak kajian menunjukkan bahawa tingkah laku agresif di sekolah tidak semestinya berpunca daripada niat membuli tetapi boleh berkaitan dengan faktor neuro perkembangan seperti ADHD, autisme mungkin, gangguan pemprosesan sensori, masalah kecemasan, trauma atau ketidakupayaan komunikasi. Tanpa diagnosis awal, murid ini kerap disalah anggap sebagai pembuli sedangkan mereka sebenarnya memerlukan sokongan klinikal ataupun terapi tingkah laku.

Oleh itu, membenarkan sekolah merujuk ibu bapa untuk menjalankan pemeriksaan klinikal di dalam kes yang mempunyai rekod kejadian agresif yang berulang adalah selari dengan prinsip perlindungan kanak-kanak, pencegahan buli dan penyediaan persekitaran pembelajaran yang selamat. Langkah ini bukan sahaja melindungi murid lain tetapi turut memastikan murid yang mempunyai keperluan khas tidak terabai atau dihukum atas masalah yang berpunca daripada kondisi perubatan atau neuro perkembangan yang belum dikenal pasti.

Seksyen 12 menetapkan tanggungjawab institusi pendidikan. Institusi- institusi ini diwajibkan menubuhkan jawatankuasa pencegahan dan pengurusan buli, menyediakan saluran aduan yang mesra kanak-kanak, menyediakan kaunseling dan sokongan psikososial.

Tuan Yang di-Pertua, kita juga tahu bahawa sekolah kini bergelut dengan kekangan sumber manusia. Guru terbeban dengan kerja pentadbiran yang tidak berkesudahan, kaunselor terlalu sedikit untuk menangani jumlah pelajar yang ramai.

Dengan beban tugas sebegini, bagaimana mereka mampu memikul tanggungjawab tambahan sebagai barisan hadapan mencegah dan menangani buli. Persoalannya, adakah kerajaan bersedia menyusun semula keutamaan termasuk menambah

kaunselor, mengurangkan beban bukan mengajar dan membina struktur sokongan psikososial yang kukuh untuk sekolah-sekolah di seluruh negara.

Tuan Yang di-Pertua, fasal 25 memperuntukkan penubuhan tribunal antibuli.

Tribunal ini pada pandangan saya merupakan tulang belakang kepada keseluruhan rang undang-undang ini. Tribunal bertujuan menyediakan platform akses keadilan yang cepat, rendah kos dan mesra kanak-kanak.

Namun, saya ingin menarik perhatian pihak kerajaan bahawa akses kepada tribunal juga perlu diberi penekanan. Adakah tribunal ini mampu memberi akses keadilan yang sama rata di seluruh negara, di Pantai Timur, di Malaysia Timur? Saya menyeru kerajaan mempertimbangkan penubuhan panel tribunal, sekurang- kurangnya mengikut zon geografi, termasuk Pantai Timur Sabah dan Sarawak agar akses kepada keadilan tidak menjadi eksklusif kepada negeri-negeri yang maju tertentu sahaja.

Fasal 48― saya minta satu lagi. Fungsi dan kuasa Suruhanjaya Hak Asasi Manusia (SUHAKAM). Fasal 48 memberi peranan penting kepada SUHAKAM.

SUHAKAM akan menjalankan advokasi, menyediakan pendidikan kepada masyarakat dan melaporkan secara khusus isu buli kepada Parlimen setiap tahun.

Ini sekali lagi menunjukkan bahawa pencegahan buli bukan hanya tugas kementerian tertentu tetapi merupakan isu hak asasi yang memerlukan pengawasan sebuah badan bebas.

Namun, adakah pengawasan SUHAKAM dengan kuasa semasa cukup untuk memastikan keberkesanan pelaksanaan RUU ini, khususnya dari segi penguatkuasaan, audit sekolah dan tindakan susulan terhadap pihak yang gagal mematuhi peruntukan undang-undang. Secara umumnya, saya mengalu-alukan RUU ini. Terima kasih.

Terima kasih Puan Pengerusi kerana membenarkan saya mengambil alih ruang dari Bakri untuk berucap dahulu. Puan Pengerusi, saya nak ucapkan tahniah kepada kerajaan, khususnya yang Menteri Undang-undang dan Pembaharuan Reformasi kerana membentangkan yang Rang Undang-undang Antibuli ini dengan kadar yang begitu cepat. It shows the efficiency dan juga keprihatinan Menteri dan juga yang BHEUU tentang isu yang begitu penting ini.

Lepas itu ia jadi satu isu yang hangat. Dan lepas itu yang pelajar itu, dia dimangsakan. Yang guru-guru di sekolahnya, termasuk guru besar di sekolahnya, tidak sokong yang perempuan ini dan juga ini tetapi di media sosial ada netizen yang sokong, ada yang tidak suka kerana dia mendedahkan yang kelakuan guru lelaki ini.

Yang guru besar dalam sekolahnya marah menggunakan media sosial, yang menyifatkan yang perbuatan yang pelajar perempuan ini adalah sebagai ‘anak syaitan’. Ini semua adalah reaksi yang amat menakjubkan. Selepas itu, yang guru lelaki malah mengambil tindakan undang-undang, saman malu terhadap gadis perempuan ini. Dan lepas itu mereka selesaikan di luar mahkamah.