Katalog Hansard

Terima kasih Dato’ Pengerusi. Saya ingin merujuk kepada Butiran 020000 – Pengurusan Geologi dan Tanah dan 040000 – Pengurusan Alam Sekitar dan Perubahan Iklim.

Dato’ Pengerusi, kadang-kadang kita baca kenyataan ataupun ucapan daripada Menteri tentang dasar pemeliharaan alam sekitar, khususnya tentang kerajaan dikatakan akan larang ataupun kita kata, banned beg plastik. Saya setuju dengan dasar kerajaan yang menggalakkan orang ramai untuk mengurangkan penggunaan plastik.

Pandangan saya ialah adalah amat penting susah bagi kita untuk melarang penggunaan beg plastik kerana kita perlu beg plastik untuk muat sampah. Dan bila kita pergi beli-belah di pasar, kita perlu beg plastik untuk muat barang yang basah seperti ayam, ikan, sayur dan lain. Benda-benda basah ini tidak boleh dimuat di dalam beg kain.

Semua ini kalau kerajaan beri insentif dan galakan, ia akan berjaya. Jadi, saya tadi saya dah baca yang buku Anggaran Perbelanjaan Persekutuan. Saya dapati tak ada apa-apa butiran sebenarnya berkenaan dengan kempen recycle dan sebagainya. Saya hanya dapat cari Butiran 040100 – Jabatan Alam Sekitar.

Maksudnya, walaupun selalu Menteri yang menjaga alam sekitar buat kenyataan seperti ini, tapi nampaknya dalam kementeriannya tidak ada satu jabatan yang khusus tentang kempen yang sangat penting ini.

Saya nak cadangkan Jabatan Alam Sekitar ataupun kementerian memainkan peranan koordinator yang merentasi agensi-agensi kerajaan untuk menjayakan dasar pengurangan plastik, khususnya menggunakan benda-benda muatan yang gunakan kertas ini.

[Sambil menunjukkan contoh bekas makanan] Dato’ Pengerusi, saya ingin juga membangkitkan masalah satu lagi bidang iaitu masalah yang dihadapi oleh para juruukur dan profesional geomatik akibat Akta A1730 iaitu Akta Juruukur Tanah Berlesen (Pindaan) 2024. Saya masih menunggu jawapan daripada Yang Berhormat Menteri berhubung nasib mereka yang terjejas.

Saya berharap kementerian berani memperbetulkan kekeliruan dan beban yang tidak sepatutnya timbul akibat pindaan ini.

Dato’ Pengerusi, sebelum pindaan, graduan dalam bidang Sistem Maklumat Geografi (GIS) dan penderiaan jauh ataupun remote-sensing, telah pun menjalankan kerja profesional mereka masing-masing. Namun kini, pegawai kerajaan di agensi seperti MYSA, JMG, Jabatan Pertanian, JPS, FRIM serta syarikat utiliti tidak lagi dibenarkan untuk melaksanakan kerja ukur geomatik. Ini telah menyekat aktiviti GIS,

Bismillahirrahmanirrahim, assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh dan salam sejahtera. Terima kasih Dato’ Pengerusi yang bagi ruang untuk saya mengambil bahagian. Saya terus kepada Butiran 040100 – Jabatan Alam Sekitar.

Tuan Pengerusi, baru-baru ini, Jabatan Alam Sekitar telah memaklumkan bahawa negara kita memerlukan tambahan lebih kurang 3,000 anggota bagi tujuan operasi penguatkuasaan di seluruh negara. Setakat ini, kita hanya ada lebih kurang 1,111 anggota penguat kuasa.

Jumlah kawasan yang perlu dipantau lebih kurang 64,000. Punca pencemaran yang tetap di seluruh negara, dan angka 64,000 ini hanya meliputi punca pencemaran tetap seperti kilang, projek pembangunan di bawah Penilaian Impak Alam Sekitar (EIA), serta loji rawatan tertentu. Ini tidak termasuk kenderaan lebih kurang 33 juta yang juga dipantau di bawah Jabatan Alam Sekitar.

Kalau kita buat perkiraan, dengan jumlah 64,000 punca pencemaran tetap ini, anggota kita hanya boleh memantau lebih kurang 16 premis sebulan, dan tentulah ini akan mendedahkan negara kita kepada pencemaran yang serius. Kita bimbang kalau-kalau hal ini tidak ditangani segera ya, maka penguatkuasaan tidak dapat dilakukan dan kita gagal memenuhi peraturan-peraturan di bawah Akta Alam Sekitar dan sebagainya.

Untuk makluman semua, ikut data yang diterima di peringkat Jabatan Alam Sekitar, kita ada 11,000 kes laporan setahun yang perlu dipantau oleh Jabatan Alam Sekitar. Dengan kekangan pusat operasi yang agak terhad, mereka perlu ambil masa yang panjang. Contohnya, di Pahang, kita ada tiga sahaja pejabat Jabatan Alam Sekitar. Bila berlaku pencemaran di luar kawasan, dia perlu segera sampai untuk dapatkan bahan bukti pada waktu itu untuk buat pendakwaan. Kelewatan sampai di lokasi pencemaran menyebabkan bahan bukti akan hilang, dan kita tak mampu nak dakwa pembuat pencemaran itu ke mahkamah.

Ini masalah cabaran yang dihadapi oleh Jabatan Alam Sekitar. Jadi, saya harapkan sangat-sangat supaya isu ini ditangani segera. Di samping kalau boleh diwujudkan satu sistem kawalan berpusat di setiap zon industri supaya tidak semua kilang-kilang perlu penguat kuasa kita pergi. Kalau kita ada sistem kawalan berpusat, Tuan Pengerusi, kita yakin dia lebih membantu, banyak membantu di samping perlunya teknologi baharu penggunaan dron dan sebagainya.

Kedua, saya pergi kepada Butiran 040300 – Jabatan Biokeselamatan (JBK).

Jabatan Biokeselamatan ditubuhkan dengan mandat jelas di bawah Akta Biokeselamatan 2007 yakni Akta 678 bagi memastikan sebarang kemasukan, pembebasan, pengimportan atau penggunaan organisma terubahsuai genetik atau GMO mesti melalui penilaian risiko saintifik yang ketat, dan diluluskan secara berdaulat oleh Kerajaan Malaysia. Ini akta yang ada.

Namun, beberapa artikel dalam Perjanjian ART dengan Amerika baru-baru ini, terutama Artikel 2.11 dan Artikel 2.12 menimbulkan tanda tanya yang sangat serius terhadap sejauh mana Akta Biokeselamatan ini masih boleh menjamin keselamatan biodiversiti negara. Dalam kedua artikel tersebut, kerajaan seolah-olah mengiktiraf keberkesanan sistem kawalan selia Amerika Syarikat dalam menilai keselamatan produk bioteknologi pertanian atau GMO, dan persetujuan untuk memudahkan kemasukan produk tersebut di pasaran tempatan.

Selain itu, produk makanan atau pertanian yang telah diproses daripada bioteknologi pertanian seperti minyak, tepung, makanan ternakan tidak lagi tertakluk bawah kelulusan tempatan di bawah peraturan LMO. Ini cabaran besar dengan perjanjian tersebut.

Jika sebelum ini, Jabatan Biokeselamatan memainkan peranan penting memastikan semua GMO yang ingin diimport perlu melalui risk assessment report dibentangkan kepada Lembaga Penasihat Biokeselamatan dan diluluskan oleh Menteri yang bertanggungjawab. Tapi Perjanjian ART ini secara tersirat boleh

Jadi persoalannya, apa guna kita tubuhkan GBK ya, kalau sekiranya ada pihak yang boleh through, boleh bypass kepada peraturan-peraturan yang sedia ada? Dan saya harapkan perkara ini diberi perhatian serius oleh pihak-pihak kementerian supaya kita tidak berdepan dengan kesan-kesan yang besar kemaskan GMO ke negara kita pada masa hadapan.

Tuan Pengerusi, yang ke seterusnya, saya ingin pada membahaskan butiran 040200 – Jabatan Metrologi Malaysia, M-E-T (MET). Sebagai semua sedia maklum, negara kita berhadapan dengan isu banjir hampir setiap tahun. Terbaharu, MET Malaysia sudah mengumumkan memberi amaran bahawa Monsun Timur Laut tahun ini beroperasi mencetuskan episod hujan berterusan dan dijangka banjir besar. MET Malaysia juga telah mengeluarkan nasihat berkaitan dengan Taufan Fung-Wong yang dikesan bakal mengakibatkan ribut petir dan hujan lebat.

Saya rasa MET Malaysia telah pun beri maklumat-maklumat awal ini sebagai persiapan yang dibuat persiapan lebih awal. Namun persoalannya ialah perlunya ada usaha penambahbaikan kepada agensi ini untuk dia dapat meningkatkan operasi termasuk penggunaan bahan-bahan teknologi semasa yang lebih canggih bagi membantu MET Malaysia dalam mencapai ramalan yang lebih tepat ya.

Sebagai contoh, bila berlaku taufan, kita bergantung kepada semua maklumat daripada Hawaii, daripada Amerika punya. Dan kadang-kadang maklumat dihantar itu, kita terpaksa monitor dan saya yakin pihak Menteri ada maklumat perkara tersebut.

Namun, apa yang penting di peringkat kementerian perlu melihat keperluan- keperluan segera kepada agensi ini ya dengan— supaya setiap kali banjir, negara kita kerugian hampir RM5, RM6 bilion. Kelewatan mengatasi tebatan banjir juga menyebabkan kita berdepan dengan risiko kematian dan seumpamanya. Oleh kerana itu, saya melihat bahawa perlunya satu dana khas dikeluarkan. Bukan hanya bergantung kepada bajet RMK setiap tahun. RMK mungkin RM2, RM3 bilion setahun sedangkan kita mengalami bila berlaku sesuatu banjir, RM5 bilion, RM6 bilion kita rugi.

Saya mengambil pengalaman daripada negara Holland sebagai contoh. Dia terpaksa membelanjakan ratus bilion untuk siapkan one-off projek tebatan banjir dia

Assalamualaikum warahmatullahi taala wabarakatuh. Terima kasih, Dato’ Pengerusi. Pertama, butiran B.040100 – Jabatan Alam Sekitar. Insiden pencemaran Sungai Johor pada akhir Oktober 2025 merupakan antara yang paling serius dalam tempoh lima tahun.

Walaupun bekalan air kini kembali stabil, insiden berulang seperti pada 2017, 2019 dan 2021 jelas menunjukkan kelemahan dalam pemantauan, penguatkuasaan dan koordinasi antara agensi.

Maka, pada kesempatan ini, saya ingin mendapatkan penjelasan tuntas daripada pihak kementerian:

(i) bilakah laporan penuh siasatan akan dibentangkan kepada umum? Adakah kerajaan bersedia menamakan syarikat atau individu yang terlibat dalam aktiviti yang menyebabkan pencemaran tersebut serta mendedahkan status lesen operasi mereka bagi memastikan ketelusan dan akauntabiliti awam;

(ii) JAS kini berdepan kekangan besar dari segi kapasiti tenaga kerja dan peruntukan operasi. Setakat 2024, nisbah pegawai penguatkuasaan kepada premis industri adalah 1 nisbah 385.

Jauh di bawah piawaian antarabangsa iaitu 1 nisbah 150.

Maka, apakah perancangan kerajaan untuk memperkukuh kapasiti JAS termasuk bajet, latihan teknikal, pemodenan sistem pemantauan kualiti air serta memperkasakan kuasa perundangan supaya agensi ini dapat bertindak lebih pantas dan berkesan?; dan

(iii) apakah pelan pemulihan jangka panjang kerajaan untuk mengelakkan pengulangan insiden pencemaran sungai khususnya melalui pelaksanaan Pelan Tindakan Sungai Johor 2030 Fasa 2 yang pernah diumumkan termasuk pembinaan sistem smart water quality monitoring station berasaskan IOT

di lembangan sungai utama selaras dasar Zero Polution by 2030? Butiran B.030200 dan P.07100 – PERHILITAN. Pertama, saya ingin menyentuh tentang Pusat Santuari Gajah Johor (JES) di Kota Tinggi yang dibangunkan bagi mengurangkan konflik gajah-manusia di Johor. Sejak mula beroperasi pada 2020, JES telah menerima lebih 20 ekor gajah yang dipindahkan dari kawasan konflik seperti Kluang dan Kota Tinggi.

Namun, Laporan Penilaian Impak Sosioekonomi 2025 mendapati kejadian konflik gajah-manusia masih meningkat 18 peratus di Johor berbanding 2022.

Menunjukkan bahawa keupayaan JES masih belum mencapai tahap optimum.

Kemudahan asas, tenaga kerja dan integrasi komuniti setempat masih sederhana.

Oleh itu, saya berpandangan bahawa peruntukan tambahan harus disalurkan bagi memperkukuh aspek logistik, sumber manusia dan fasiliti veterinar agar JES benar-benar berfungsi sebab pusat konservasi gajah yang kondusif dan berdaya saing seperti di Kuala Gandah, Pahang.

Kedua, mengenai Projek Jejambat Lintasan Hidupan Liar Johor di jalan FT50 Batu Pahat-Jemaluang di bawah koridor ekologi Central Forest Spine (CFS). Saya difahamkan proses tender telah diselesaikan pada Julai 2025 dan kontraktor utama telah dilantik pada September lalu. Jadi saya ingin tahu, apakah status terkini kerja- kerja awalan projek ini termasuk penyiapan reka bentuk akhir dan penandaan sempadan kawasan 31,000 hektar yang terlibat. Apakah projek ini siap — dijadualkan siap mengikut tempoh asal pada akhir 2027?

Ketiga, merujuk kepada ancaman wabak demam babi Afrika terhadap populasi babi hutan dan babi berjanggut yang menjadi sumber makanan utama Harimau Malaya, kekurangan makanan menyebabkan peningkatan kes konflik harimau dengan manusia di sekitar Kahang dan Mersing. Apakah langkah-langkah kementerian bagi mengurangkan risiko konflik harimau-manusia termasuk Skim Pampasan Ternakan yang lebih efisien dan cepat dan memastikan populasi Harimau Malaya tidak terus merosot. Mengambil kira data 2024 yang menunjukkan hanya 85 ekor Harimau Malaya liar sahaja masih wujud di Semenanjung.

Seterusnya, Butiran B.050600 – Bantuan Kerugian Harta Benda dan Tanaman Akibat Serangan Hidupan Liar. Inisiatif ini amat penting bagi membantu mangsa serangan hidupan liar terutama di kawasan sempadan hutan seperti Mersing, Rompin, Gua Musang dan Hulu Perak. Namun, peruntukan sebanyak RM1.5 juta bagi tahun 2026 adalah terlalu kecil dan tidak mencerminkan trend

peningkatan kes yang meningkat sebanyak 26 peratus pada tahun 2024 berbanding 2022.

Sebagai contoh, bagi Parlimen Mersing sahaja, permohonan bantuan ini mencecah RM300,000 bagi tahun 2025. Ini tidak termasuk kawasan-kawasan lain di negeri Johor. Maka, saya mohon agar peruntukan ini ditambah sekurang-kurangnya tiga kali ganda supaya bantuan dapat disalurkan secara lebih adil dan pantas.

Seterusnya, saya ingin menjelas — mendapatkan penjelasan apakah bentuk dan mekanisme bantuan ini. Adakah dalam bentuk geran tunai, bantuan bahan binaan atau skim pampasan berdasarkan nilai pasaran semasa? Ini penting bagi memastikan keadilan kepada petani dan penternak yang mengalami kerugian besar akibat serangan gajah dan hidupan-hidupan lain. Sekian, itu sahaja Tuan Pengerusi.

Terima kasih Tuan Pengerusi. Jadi, izinkan saya gabungkan kod-kod yang saya ingin bahas iaitu butiran 03000 – Pengurusan Hutan dan Biodiversiti, 030200 – Jabatan Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara (PERHILITAN), 050500 – Biodiversiti Protection and Patrolling Programme dan juga 07300 iaitu Bahagian Konservasi dan Pemuliharaan Alam Sekitar.

Jadi Tuan Pengerusi, setiap langkah kita di tanah ini sepatutnya diiringi dengan rasa syukur, bukan kerakusan. Kelestarian bukan isu alam semata-mata tetapi ia tentang manusia yang mungkin lupa bahawa bumi inilah ibu yang memberi makan dan minum.

Jadi, menurut Wildlife Conservation Society, dengan izin, Malaysia memerlukan sekurang-kurangnya 5,000 renjer hutan untuk melindungi Semenanjung sahaja. Dan jika termasuk Sabah dan Sarawak, anggaran ini mencecah sehingga 19,000. Tapi namun realitinya, jumlah yang sedia ada ni tak sampai separuh pun.

Jadi, lima tahun ke belakang ini, 490 — 499, minta maaf – bahagian tubuh haiwan liar dirampas. Tetapi hanya 15 haiwan yang hidup dapat diselamatkan. Jadi, ini bukan kejayaan. Ini adalah tanda kegagalan sistematik. Jadi saya ingin bertanya kepada Yang Berhormat Menteri, berapa banyak daripada peruntukan Belanjawan 2026 benar-benar disalurkan untuk penguatkuasaan lapangan iaitu untuk menambah renjer, membeli dron pemantauan dan juga membiayai operasi di sempadan.

Tuan Pengerusi, dari tahun 2020 hinggalah ke 2024, lebih 2,360 kematian hidupan liar akibat dilanggar kenderaan direkodkan. Gajah, tapir, harimau semuanya mati di atas jalan raya. Jadi, ini bukan kemajuan tetapi satu tragedi moden. Saya ingin tanya Menteri, adakah setiap projek pembangunan diwajibkan menjalankan kajian koridor hidupan liar? Jika tidak, kita sedang membina jalan menuju kepupusan.

Jadi, saya juga mencadangkan agar kementerian mewujudkan lebih banyak koridor arkeologi yang diwartakan bukan sahaja untuk melindungi hutan tapi untuk menghubungkan habitat yang telah terpisah. Negara seperti Costa Rica telah membuktikan bahawa pelancongan lestari dan perlindungan biodiversiti boleh berjalan seiring. Jadi, mengapakah Malaysia tidak boleh menjadi contoh di Asia Tenggara?

Tuan Pengerusi, dulu Harimau Malaya berjalan gagah di rimba. Kini, dianggar kurang daripada 150 ekor sahaja yang masih hidup di habitat liar. Jika kita tidak bertindak segera, Harimau Malaya akan pupus sebelum anak-anak kita sempat melihatnya di alam nyata.

Jadi, di sini Bukit Bendera ingin kemukakan empat perkara kepada kerajaan.

Yang pertama, wujudkan peruntukan khas hanya untuk Harimau Malaya. Jangan lagi digabungkan dalam dana umum biodiversiti. Spesies ini layak untuk mendapat perhatian istimewa.

Yang kedua, tingkatkan latihan, kebajikan dan juga laluan kerjaya bagi pegawai PERHILITAN. Kita perlukan pegawai yang bukan sekadar cekap tetapi bersemangat, yang terutamanya, berjiwa pejuang. Jadi, adakah kementerian bersedia untuk mewujudkan skim khas bagi menarik lebih ramai profesional yang muda untuk menyertai bidang ini?

Dan juga, yang ketiga, wujudkan kerjasama strategik dengan NGO dan juga institusi antarabangsa. Mereka punya kepakaran, data satelit dan juga rangkaian penyelidikan yang kerajaan boleh manfaatkan.

Saya minta maaf Tuan Pengerusi. Isu, isu, isu, isu hak kedaulatan negeri Kedah, kita ada seorang Tuan Yang Terutama Gabenor Negeri Pulau Pinang. Pulau Pinang merupakan negeri yang berdaulat. Pulau Pinang mempunyai rakyatnya sendiri, malahan Pulau Pinang mempunyai bendera, lagu negeri yang sendiri. Kenapakah sering kali perkara ini menjadi polemik? Jadi, saya menuntut atas isu butiran ini, pemetaan ini dibuat dengan jelas supaya murid-murid...

Bismillahirrahmanirrahim. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Terima kasih Tan Sri Pengerusi kerana memberi peluang kepada saya untuk bersama-sama membahaskan peringkat Jawatankuasa Maksud B.23, P.23 iaitu Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam.

Tan Sri Pengerusi, menyentuh Butiran 16800 berkaitan dengan Projek Tebatan Banjir Berkeutamaan Tinggi, yang mana peruntukan diperuntukkan

agensi-agensi sama ada Pusat, daerah dan negeri untuk memastikan supaya dalam berdepan dengan bencana yang ekstrem kita dapat mengatasinya.

Tan Sri Yang di-Pertua, saya menyentuh 02801 berkaitan dengan Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia iaitu Projek Penandaan, Pengukuran dan Penyenggaraan Sempadan Antarabangsa. Di Rantau Panjang ia berada di sempadan antarabangsa dengan Thai. Jadi, sejauh mana usaha yang telah dibuat untuk penandaan sempadan Malaysia–Thai? Setahu saya, sempadan Malaysia– Thai ini berada di tempat dalam sungai yang paling dalam. Macam mana kerajaan berusaha untuk memastikan supaya sempadan sebelah tanah di Malaysia ini tidak terus terhakis.

Apabila setiap kali berlaku banjir, berlaku bencana, tanah di sebelah negara kita rendah dan begitu juga kesan daripada pembinaan benteng yang telah dibina di sebelah Thailand menyebabkan arus air itu membawa — menyebabkan tebing sebelah kita semakin menyempit menyebabkan sempadan kita semakin sempit.

Jadi, saya ingin tahu apakah usaha, kerjasama yang dibuat antara G2G dalam untuk mengatasi supaya kita dapat menyelesaikan isu ini dan tidak memberi kesan jangka panjang kepada negara kita? Dan sejauh mana, pembinaan tembok yang dicadangkan ini untuk dapat disegerakan? Begitu juga pendalaman sungai yang memberi kesan besar terhadap kesan banjir.

Masa dah cukup, satu lagi Tan Sri Yang di-Pertua iaitu 060200 – Dasar Baru iaitu Sewaan Pesawat Udara yang berjumlah RM7.41 juta yang mana saya mohon penjelasan daripada pihak kementerian. Apakah kepentingan sewaan pesawat udara ini? Dan apakah strategi yang akan digunakan hasil daripada sewaan berjuta ringgit ini? Dan apakah langkah penjimatan yang dirancangkan oleh pihak kementerian supaya ia tidak terus membebankan kewangan negara? Dan sejauh mana keperluan tentang sewaan pesawat udara ini? Itu sahaja, Tan Sri Pengerusi, terima kasih.

Terima kasih Tan Sri Pengerusi mengizinkan saya untuk mengambil bahagian pada peringkat Jawatankuasa bagi Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam.

Saya ingin untuk mulakan dengan awal ayat 116 Surah Hud yang bermaksud dari ayat 116 ini ialah “Maka tidak ada di kalangan umat-umat sebelum kamu, orang yang mempunyai keutamaan yang melarang dari mengerjakan kerosakan di muka

bumi.” Jadi,soal yang berkait dengan kerosakan ini mesti kita jadikan salah satu daripada kepentingan untuk kita memelihara kelestarian alam.

Saya merujuk kepada Butiran 030100. Isu pencerobohan hutan dan pemburuan haram.

Saya bangkitkan isu yang membabitkan ancaman terhadap khazanah biodiversiti negara. Pencerobohan hutan dan pemburuan haram masih berlaku secara meluas termasuk di kawasan perlindungan seperti taman negara, hutan simpan kekal dan rizab hidupan liar.

Oleh itu laporan akhbar The Star bertarikh 29 Mei 2025 menyebutkan bahawa Malaysia menyasarkan penempatan 3,000 renjer komuniti (RK) tahun ini terdiri daripada veteran tentera, pesara polis dan masyarakat orang asli menerusi Program Perlindungan dan Rondaan Biodiversiti (BP3) bagi memperkukuh penguatkuasaan hutan dan hidupan liar.

Laporan New Straits Times pada 22 September 2025 pula menyatakan bahawa negara masih memerlukan sekurang-kurangnya 5,000 renjer untuk membasmi kegiatan pemburuan haram dan melindungi kawasan hutan dan rizab hidupan liar sedia ada. Persoalannya, adakah status yang disebutkan tentang pelantikan 3,000 renjer komuniti itu, berapa ramai yang telah dilantik dan di mana mereka ditempatkan dan apakah hasil yang dicapai setakat ini? Adakah kementerian akan meningkatkan juga sasaran kepada 5,000 renjer menjelang 2026 seperti yang disarankan oleh Pertubuhan Konservasi?

Ini penting kerana kita mesti melihat kepada soal yang berkait dengan hidupan liar ialah kerana kita mempunyai daerah dalam keadaan penempatan mereka apabila diganggu, maka ia akan membawa kepada soal pencerobohan bagi penempatan penduduk. Ini sangat penting kerana dalam soal apabila melibatkan hidupan liar, mujurnya Allah jadikan mereka hidupan liar ini takut kepada manusia dan kita juga takut kepada mereka. Jadi, mereka berada dalam keadaan yang selamat untuk zon mereka sendiri dalam penempatan mereka.

Tetapi apabila diganggu gugat, ia akan menceroboh masuk kepada zon penempatan manusia dan ini melibatkan apa yang kita lihat dari kesan itu ialah ketakutan apabila gajah umpamanya masuk ke kampung-kampung. Ini penting untuk kita pastikan bahawa perkara yang berkait dengan hutan ini mestilah dipelihara mengikut zon selesa masing-masing.

Terima kasih Padang Besar, masukan dalam ucapan saya dan pohon jawapan kementerian.

Yang perkara seterusnya ialah Butiran 030100, isu malim gunung dan pengurusan risiko pendakian. Isu keselamatan pendaki di kawasan pergunungan kembali mendapat perhatian selepas tragedi menyayat hati yang meragut nyawa Allahyarham Mustaqqeem Mansor di Gunung Liang, Perak pada Oktober lalu.

Tragedi ini mengingatkan kita bahawa pengurusan laluan pendakian di Malaysia masih belum memiliki sistem keselamatan nasional yang seragam dan menyeluruh.

Oleh itu persoalan saya adalah:

(i) adakah kementerian bercadang mewajibkan khidmat malim gunung untuk setiap ekspedisi ke gunung atau bukit yang dikategorikan sebagai berisiko; dan

(ii) adakah kementerian memperkenalkan atau pun memperluas penggunaan teknologi pengesanan dan cip lokasi (tracking chip) bagi semua pendaki rasmi khususnya laluan yang sukar.

Terima kasih Tan Sri Pengerusi.

Terima kasih Tan Sri Pengerusi. Saya terus kepada perkara yang saya hendak bangkitkan. Pertamanya adalah Butiran 07100 – PERHILITAN. Peruntukan tahun 2025, RM47 juta lebih.

Tahun 2026 dianggarkan RM82 juta lebih. Semalam saya bangkitkan kepada KKDW demi kesejahteraan masyarakat di kawasan luar bandar. Hari ini terus kepada PERHILITAN yang saya kira aktiviti-aktiviti yang dilakukan oleh PERHILITAN untuk mencegah kepada gangguan hidupan liar.

Menurut laporan, kes gangguan hidupan liar di Malaysia 38,236 aduan daripada 2012 hingga 2018. Dan spesies kera menjadi aduan yang terbesar sejumlah 23,433 diikuti oleh babi hutan dan juga gajah. Dan dimaklumkan bahawa di negeri Selangor sendiri tangkapan anjing liar 2016 hingga 2018 oleh PBT sejumlah 66,867 ekor dan monyet ataupun kera di Selangor ini pada tahun 2017, 11,210 dan tahun 2018, 11,711 ekor.

Saya hendak dapatkan supaya ada satu statistik yang terkini dan secara umumnya saya melihat bahawa perkara ini tidak selesai lagi. Di Dewan Negeri Selangor pun setiap tahun dibangkitkan isu berkaitan dengan gangguan hidupan liar terutamanya monyet ini.

Jadi, apakah kaedah yang sebenarnya yang dilakukan, kalau kita dapat maklumat sama ada tembak untuk halau ataupun tangkap dan pindah. Dan ini saya kira ada aktiviti-aktiviti yang bukan sekadar itu. Kita tidak menghalang pembangunan yang akhirnya monyet-monyet ini terpaksa keluar untuk mencari makan di kawasan- kawasan yang mereka telah dibangunkan, tetapi saya melihat juga bagaimana kita boleh melihat keterjaminan makanan kepada hidupan liar ini termasuklah monyet- monyet. Kalau tidak kita pindahkan ke hutan, contohnya hutan di Kuala Langat, pindah ke Hutan Hulu Selangor, dia masih lagi ya keluar kerana tidak kecukupan makanan.

Sebab itu saya merasa juga mungkin ada peruntukan-peruntukan yang tertentu yang kita boleh fikirkan bahawa habitat mereka ini bukan hanya sekadar habitat untuk mereka tempat tinggal mereka, tetapi juga habitat untuk kecukupan makanan mereka. Tan Sri?

Yang kedua, berkaitan dengan Butiran 07200 – Pengendalian Alam Sekitar. Peruntukan 2025, RM5 juta lebih. Tahun 2026, RM84 juta. Jumlah yang begitu— meningkat begitu tinggi. Butiran 07300 – Bahagian Konservasi dan Pemuliharaan Alam Sekitar. 2025, RM400,000.

2026, RM600,000. Laporan menunjukkan bahawa Malaysia bakal digelar sebagai tapak pembuangan dunia isu penyeludupan e-sisa. Sejak Januari 2025, sitaan e-sisa ataupun e-waste, sejumlah 13.2 bilion dan Ops Hazard 2.0, 1,600 individu telah ditahan dan Pelabuhan Klang antara tempat kemasukan utamanya.

Daripada Ogos hingga Disember 2024, 336 kontena telah disisa— eh disita dan 306 e-sisa— melibatkan 306 kontena e-sisa. Dan 348 cubaan untuk diseludup

dan ekoran daripada ini, maka saya melihat timbulnya kilang-kilang haram untuk tujuan e-sisa ataupun e-waste itu sendiri. Dan yang cukup menggusarkan kita adalah berkaitan dengan pembakaran terbuka. Dimaklumkan di Hulu Selangor, di Kuala Langat berlaku pembakaran-pembakaran secara terbuka yang akhirnya memberikan kesan alam sekitar, pencemaran alam sekitar kepada rakyat.

Di kawasan Kuala Langat sendiri, sebagai contoh di FELCRA Batu 8, Sijangkang yang mana penyumbang utamanya didapati ada daripada— berpunca daripada Amerika Syarikat. Dan telah saya bangkitkan dalam sidang Dewan Undangan Negeri Selangor pada tahun 2024 yang jua tidak selesai hingga pada hari ini. Kerana apa? Kerana saya melihat bahawa ada lagi berlaku kejadian-kejadian yang terakhir adalah pada Oktober 2025.

Dan apabila berlaku pada tahun 2024, tiga lokasi dikenal pasti dan dipantau.

64 notis telah dikeluarkan di bawah akta ataupun undang-undang, amaran bertulis.

Cuma saya melihat bahawa tujuh notis kesalahan adalah dikaitkan dengan akta pihak PBT dan tidak adapun yang notis kesalahan itu dikaitkan dengan Jabatan Alam Sekitar ataupun pencemaran alam sekitar itu sendiri.

Dan kompaun yang dikenakan cuma lebih kurang dalam RM500 hingga RM1,000 begitu. Jadi, saya merasakan bahawa ada sesuatu yang harus dibuat sebaiknya supaya akhirnya pencemaran-pencemaran seperti ini dan Malaysia yang dikatakan akan menjadi tapak buangan sisa e ini dapat kita selesaikan.

Dan yang terakhir adalah Butiran 08600 – Pengurusan Hutan Secara Berkekalan dan juga Butiran 17200 – Bahagian Pengurusan Biodiversiti dan Perhutanan dengan peruntukan-peruntukan yang saya kira agak besar, terutamanya 08600 pada 2026 iaitu RM82 juta dan isunya adalah berkaitan dengan hutan terosot.

Bagaimana aktiviti-aktiviti? Kalau kita lihat bahawa kempen penanaman 100 juta pokok, Projek RELeaf 2021 hingga 2025, sejauh mana kejayaan projek ini ataupun aktiviti-aktiviti ini?

Saya juga ingin menyentuh berkaitan dengan hutan paya bakau. Sejauh mana juga hutan paya bakau ini dapat kita kekalkan? Dan kalau kita lihat, sepatutnya 50 peratus daripada keluasan tanah negara diliputi hutan dan pada hari ini walaupun keseluruhan Malaysia kita ada 55.3 peratus, di Selangor kita hanya ada tinggal 30 peratus dan kita tidak nafikan sebahagian besarnya adalah untuk tujuan pembangunan, tapi yang penting adalah bagaimana akhirnya dengan peruntukan-

Terima kasih Tan Sri Pengerusi kerana membenarkan saya membahas Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam.

Hendak saya bawa tiga perkara. Perkara pertama adalah Butiran 020200 – Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia (JUPEM). Saya memohon kepada JUPEM supaya menukar polisi sekarang yang menswastakan kerja-kerja penyukatan dan pemetaan kawasan-kawasan Orang Asli di Semenanjung Malaysia dan kawasan- kawasan penempatan orang-orang asal di Sabah, Sarawak dan menukarnya kepada kerja-kerja in-house, dengan izin, iaitu dengan menggaji juruukur-juruukur bertauliah kerana ia lebih menjimatkan.

Semalam kita dengar Timbalan Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah menyatakan bahawa di bawah Rancangan Malaysia Kedua Belas, kerajaan telah memperuntukkan RM42 juta untuk mengukur dan memeta tanah-tanah orang asli sahaja di Semenanjung Malaysia dan jumlah sebanyak RM24.43 juta telah digunakan tapi hanya dapat menyukat 30,540 hektar tanah sahaja. Ini sangat mahal.

Dan kita masih ada baki RM17.57 juta untuk sampai akhir tahun ini.

Jadi, kalau― dan kita dapat banyak aduan daripada Semenanjung Malaysia dan juga dari Sabah dan Sarawak bahawa tanah-tanah orang asli dan tanah-tanah orang asal di Sabah, Sarawak memang lambat disukat kerana tidak ada dana. Tapi, bagi saya, dana mencukupi tapi cara kita melaksanakannya memang mahal. Jadi, harap polisi penswastaan ini dapat ditukar kepada in-house, dengan izin.

Perkara kedua ialah Butiran 030200 – Jabatan Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara (PERHILITAN). Pada bulan Mei tahun ini, mantan Menteri iaitu YB Setiawangsa telah menyatakan bahawa terdapat 4,919 human-elephant conflict yang berlaku di antara tahun 2020 hingga 2024 dan kerugian yang dialami adalah RM39.4 juta. Ini tidak mengambil kira ramai yang cedera dan ramai yang maut akibat dibunuh atau dipijak oleh gajah-gajah ini. Dan kerugiannya lebih lagi kerana selagi gajah-gajah ini berkeliaran, ladang-ladang dan juga pekebun-pekebun kecil tidak dapat menanam tanaman mereka. Saya nampak perkara ini masih berlarutan.

Jadi, saya mohon kepada kerajaan― nombor satu, saya mohon kepada Jabatan Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara ini memberikan satu cadangan yang menyeluruh untuk menyelesaikan masalah ini dan saya mohon

kepada kerajaan supaya memberikan peruntukan yang mencukupi supaya ia dapat diselesaikan secara menyeluruh. Kerana, kalau tidak, kerugian yang lebih daripada yang akan kita alami daripada kita memberikan lebih banyak peruntukan. Dan baru- baru ini, kita pun dengar kematian lagi di jajahan Gua Musang. Saya nak minta kerajaan, untuk lima tahun ini, berapa yang mati dipijak atau dicederakan di Gua Musang, jajahan Gua Musang, Kelantan?

Dan akhir sekali, Butiran 040100 – Jabatan Alam Sekitar. Saya kesal kerana di kawasan saya, daerah Manjung, tidak ada Pejabat Jabatan Alam Sekitar dan ini telah menyebabkan pencemaran udara yang agak teruk. Dan biasanya, pembakaran terbuka ini dan pelepasan gas yang mencemar ini berlaku pada waktu malam dan ia nya tindakan tidak dapat diambil. Saya minta Jabatan Alam Sekitar untuk menggunakan sistem satelit untuk mengawal dan memantau mereka yang mencemarkan udara ini kerana kita tahu mereka yang sensitif kepada udara yang cemar ini memang teruk akibatnya terhadap pesakit-pesakit asma dan lain-lain pesakit yang sensitif kepada udara yang tidak sihat.

Saya mohonlah kalau boleh Jabatan Alam Sekitar, kalau tak dapat buat sendiri, boleh bekerjasama dengan kerajaan tempatan tapi mohon kerajaan bagi dana yang mencukupi untuk sistem satelit pemantauan ini. Terima kasih, Tan Sri Pengerusi.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Terima kasih Tan Sri Pengerusi.

Saya merujuk kepada Butiran 050800 – Malaysia Forest Fund. Kelantan dalam Dewan Undangan Negeri dah maklumkan bahawa hanya menggunakan 27.2 peratus daripada catuan tebangan tahunan yang dibenarkan. Soalnya ialah sekiranya tebangan ini dibuat melebihi CTT, negeri-negeri ini ditegur. Apakah pula faedah dan insentif serta pulangan kewangan yang diberikan oleh Kerajaan Pusat sekiranya negeri-negeri ini berjaya mengurangkan tebangan demi kelestarian alam negara? Sepatutnya kalau lebih ditegur, telah kurang ertinya diberikan insentif yang banyak. Itu pertama.

Yang kedua, di bawah Butiran 030200. Saya ingin bertanya kepada pihak kerajaan, apakah peruntukan diberikan kepada negeri-negeri yang mengusahakan penjagaan haiwan liar? Kerana kita lihat hari ini bila mana kawasannya diganggu, mereka akan berkeliaran. Jadi, bila berkeliaran, dibuat zoo. Bila buat zoo ataupun

Dan hari ini kalau benar-benar dapat dibuat 5,000 orang renjer komuniti tersebut, adakah ini akan benar-benar diberi punca kuasa dan juga peralatan yang sesuai bagi mengekang aktiviti pencerobohan ini daripada terus berleluasa?

Di bawah Butiran 050700 – Malaysian Green Technology and Climate Change Centre. Alhamdulillah dua orang anak Kelantan, Muhammad Arif Arman

agropelancongan. Maka satu dasar dan peruntukan diperlukan untuk adaptasi pulau- pulau ini dengan perubahan iklim dan kita juga berterima kasih kepada pihak kementerian kerana baru-baru ini telah memilih Tumpat sebagai pusat untuk konservasi bagi bakau.

Walau bagaimanapun, program pendidikan seperti ini perlu kepada program jangka panjang, bukan program one-off kerana pendidikan komuniti untuk menjaga alam sekitar perlu mendapat manfaat dan difahami oleh semua peringkat kerana ia adalah masa hadapan untuk negara. Sekian, terima kasih.

Terima kasih Tan Sri Pengerusi. Salam sejahtera dan salam Malaysia MADANI. Tan Sri Pengerusi, terlebih dahulu izinkan saya merakamkan ucapan setinggi-tinggi terima kasih kepada kerajaan yang telah memperuntukkan sejumlah RM2.38 bilion kepada Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam (NRES).

Jumlah ini merangkumi peruntukan perbelanjaan mengurus sejumlah RM1.49 bilion dan peruntukan pembangunan sejumlah RM891.26 juta.

Tan Sri Pengerusi, peruntukan dalam Belanjawan 2026 ini adalah penting bagi memacu NRES menerajui agenda kelestarian alam sekitar selaras komitmen di peringkat nasional dan juga antarabangsa. Antara sasaran utama kerajaan adalah merangkumi aspek pengurusan alam sekitar, tindakan adaptasi dan mitigasi perubahan iklim. Usaha pemeliharaan dan perlindungan hutan dan kepelbagaian, biologi serta memperkasa kecekapan tadbir urus dana dan sumber semula jadi bagi menjamin kemampanan pembangunan ekonomi sosial dan alam sekitar.

Saya ingin mengucapkan terima kasih kepada 18 Ahli Yang Berhormat yang mengambil bahagian dalam perbahasan RUU Perbekalan 2026 peringkat Jawatankuasa. Izinkan saya untuk menjawab ke atas perbahasan berdasarkan isu- isu yang berkaitan di bawah bidang kuasa NRES.

Yang Berhormat Mersing menyarankan agar peruntukan tambahan harus disalurkan bagi memperkukuh aspek logistik sumber manusia dan fasiliti veterinar agar Pusat Santuari Gajah Johor (JES) benar-benar berfungsi sebagai Pusat Konservasi Gajah. Untuk makluman Ahli Yang Berhormat, Kementerian Ekonomi telah meluluskan peruntukkan pembangunan sebanyak RM5 juta bagi tahun 2026

untuk pembangunan JES fasa 2. Peruntukan ini tidak termasuk pembangunan halangan fizikal JES bagi memastikan kacau ganggu gajah dapat diuruskan dengan lebih baik, dengan anggaran perbelanjaan sebanyak RM18.7 juta, meliputi pembinaan 5.7 kilometer halangan fizikal dan 9.3 kilometer Sistem Pagar Elektrik Gajah (SPEG). Keseluruhan projek bagi fasa 2 dianggarkan akan menelan belanja sebanyak RM43 juta dan dijangka akan berfungsi sepenuhnya menjelang tahun 2028.

Yang Berhormat Mersing juga bertanya mengenai status terkini projek jejambat lintasan hidupan liar Johor di Jalan Batu Pahat-Jemaluang. Untuk makluman, tarikh milik tapak bagi projek ini pada 11 Ogos 2025 dan tarikh siap kerja pada 7 Februari 2028. Pelaksanaan projek sehingga kini masih mengikut jadual.

Yang Berhormat Mersing bertanya mengenai langkah-langkah kementerian bagi mengurangkan risiko konflik harimau, manusia termasuk skim pampasan ternakan yang lebih efisien dan cepat dan memastikan populasi Harimau Malaya tidak terus merosot.

Kementerian dan Jabatan PERHILITAN sentiasa peka dan memandang serius dalam pemuliharaan populasi Harimau Malaya yang kian terancam dengan melaksanakan sembilan tindakan strategik konservasi Harimau Malaya bagi tempoh 10 tahun. Bermula tahun 2021 hingga 2030 yang telah dipersetujui oleh Jemaah Menteri pada 16 Jun 2021.

Tiga pendekatan digunakan untuk melaksanakan tindakan dan usaha bagi menghentikan penurunan populasi Harimau Malaya melalui rondaan penguatkuasaan dan pengawalan serta pemeliharaan dan pemuliharaan habitat semula jadi Harimau Malaya. Meningkatkan tadbir urus baik dan keberkesanan dalam melaksanakan konservasi Harimau Malaya termasuk memperkasakan inisiatif bagi memastikan kelangsungan hidup Harimau Malaya melalui penyediaan instrumen kewangan inovatif dan skim akreditasi habitat Harimau Malaya.

Seterusnya, mengenai mekanisme pemberian PKHT, kerajaan telah...

Kementerian sekarang kalau setakat ini yang saya tahu, dia tiap-tiap tahun pun kita bersama-sama itu negeri, kita sama kita itu konservasi harimau. Itu pun kita minta kita punya komuniti, kita bekerjasama, kita menjagakan ini. Kalau ada haram atau orang yang pemburuan ini harimau, kita pun kasi beritahu tempatan atau balai polis atau jabatan— saya orang kementerian.

Saya boleh tolong, lepas itu kita pun tahu ini harimau semakin kurang. Saya pun berharap kita boleh berusaha akan melalui operasi bersama Khazanah dengan bajet RM80 juta tahun 2026. Saya pun sekarang berusaha untuk kita sama-sama kerjasama komuniti sama itu jabatan, kalau ada baik yang kita ada itu, ada apa perisikan, kasi beritahu. Kita boleh tolong. Terima kasih.

Ha, seterusnya mengenai mekanisme pemberian PKHT. Kerajaan telah memperkenalkan inisiatif bantuan kerugian harta benda dan tanaman akibat serangan hidupan liar PKHT bermula pada Mac 2024 dan akan diteruskan pada tahun 2026 dengan peruntukan RM1.57 juta.

PKHT merupakan bantuan kewangan yang diberikan secara one-off kepada kumpulan sasar yang mengalami kerosakan dan kemusnahan harta benda dan

tanaman akibat serangan hidupan liar, tertakluk kepada syarat-syarat yang ditetapkan berdasarkan prosedur operasi standard PKHT.

SOP tersebut adalah dibangunkan bersama agensi teknikal, antaranya seperti Jabatan PERHILITAN, Jabatan Perikanan Malaysia, Lembaga Minyak Sawit Malaysia, Jabatan Pertanian Malaysia, Jabatan Perkhidmatan Veterinar dan Jabatan Kemajuan Orang Asli. Pemohon boleh mendapat maklumat lanjut mengenai bantuan ini melalui pihak tersebut.

Yang Berhormat Bukit Bendera, berapa banyak penglibatan peruntukan Belanjawan 2026 yang benar-benar disalurkan untuk penguatkuasaan lapangan, termasuk untuk Program Renjer Komuniti? Kerajaan meneruskan Program Renjer Komuniti pada tahun 2026 iaitu sebanyak RM80 juta diperuntukkan untuk melantik 2,500 renjer komuniti.

Yang Berhormat Bukit Bendera mencadangkan agar kementerian mewujudkan lebih banyak koridor ekologi yang diwartakan. Setiap projek pembangunan yang dijalankan akan melaksanakan pelan pengurusan hidupan liar dan kajian kesan hidupan liar di dalam EIA bersama pihak perunding pengarah projek yang Jabatan Alam Sekitar bagi mengenal pasti impak yang tindakan mitigasi akibat pembangunan yang melibatkan habitat hidupan liar.

Yang Berhormat Bukit Bendera bertanya tindakan kerajaan bagi mewujudkan skim khas bagi menarik lebih ramai profesional muda menyertai bidang pengurusan hidupan liar. Bagi memperkasa laluan kerjaya Pegawai Jabatan PERHILITAN, pihak jabatan sedang dalam proses membuat pengukuhan dan penstrukturan kakitangan seluruh Semenanjung Malaysia.

Di samping itu juga, beberapa elaun khas kakitangan disemak serta ditambah baik supaya kebajikan serta laluan kerjaya lebih baik. Selain itu, pihak jabatan juga akan meneruskan skim khas bagi menarik ramai profesional muda yang sebelum sudah dilaksanakan yang dikenali sebagai pakar bidang hidupan liar.

Yang Berhormat Bukit Bendera mencadangkan kerajaan untuk melaksanakan Kempen Nasional Kesedaran Awam bermula di sekolah agar generasi muda memahami bahawa melindungi alam adalah tanggungjawab moral sebagai rakyat Malaysia. Inisiatif bagi meningkatkan kesedaran mengenai kepentingan menjadi sumber biodiversiti termasuklah konservasi flora, fauna dan habitatnya. Beberapa pendekatan yang telah dijalankan adalah seperti berikut:

(i) mengadakan kerjasama dengan Kementerian Pendidikan bagi memasukkan topik konservasi biodiversiti di dalam buku teks pelajar;

(ii) pihak Jabatan PERHILITAN telah menjalankan Program Pendidikan Biodiversiti untuk pelajar sekolah rendah dan sekolah menengah yang terpilih;

(iii) mengadakan pameran kesedaran awam mengenai kepentingan hidupan liar dan habitat di sekolah-sekolah dan universiti-universiti serta kawasan awam seperti pasar malam dan pasar raya; dan

(iv) telah mengadakan Kempen Keselamatan Harimau Malaya bagi menyebar luas maklumat mengenai kepentingan menyelamatkan hidupan liar terutamanya spesies Harimau Malaya dan habitat.

Yang Berhormat Bukit Bendera memohon penjelasan sejauh mana kerjasama kerajaan bersama NGO dalam usaha pemeliharaan Harimau Malaya.

Antara kerjasama yang telah dilaksanakan termasuk Survei Harimau Kebangsaan:

(i) dengan World Wide Fund for Nature, Malaysia;

(ii) Pertubuhan Perlindungan Alam Malaysia dan Wildlife Conservation and Science (Malaysia) pada tahun 2016 dan 2020; dan

(iii) di landskap hutan-hutan Central Forest Spine Semenanjung Malaysia untuk mendapatkan populasi dan taburan Harimau Malaya di Semenanjung Malaysia berjumlah RM12 juta.

Susulan itu, program pemantauan Harimau Malaya dan spesies terancam lain di dalam dan luar taman negara, Banjaran Titiwangsa dilaksanakan dengan kerjasama WWF Malaysia, Pertubuhan Perlindungan Alam Malaysia, Wildlife Conservation and Science (Malaysia) dan bantuan Malaysia bagi mengetahui dengan memastikan anggaran populasi Harimau Malaya dan spesies hidupan liar lain di kawasan hutan-hutan terpisah kawasan landskap taman negara. Banjaran Titiwangsa bermula tahun 2022 hingga 2024 berjumlah RM19 juta.

Yang Berhormat Setiu mohon penjelasan, kerajaan adakah Bajet 2026 ini mempunyai peruntukan untuk penguatkuasaan bagi mencegah pencerobohan dan kecurian REE dalam hutan simpan kekal. Untuk makluman Ahli Yang Berhormat, di Semenanjung Malaysia, JPSM sentiasa memantau sumber hutan negara daripada

sebarang aktiviti pencerobohan kawasan HSK, pembalakan haram dan perubahan liputan hutan menggunakan teknologi bersepadu seperti sistem [Tidak jelas] perhutanan dan dron.

Aktiviti ini juga diperkukuh melalui operasi di JPSM yang menjalankan pemantauan berterusan menggunakan imej satelit secara harian. Dengan kekerapan cerapan imej satelit harian, pasukan JPSM sentiasa memantau kawasan liputan hutan bagi perubahan guna tanah di dalam HSK di seluruh Semenanjung Malaysia.

Sebarang perubahan dan permukaan yang dikesan akan didokumentasikan dalam laporan yang mengandungi imej kawasan terlibat, koordinat lokasi dan nama HSK. Laporan ini seterusnya akan dihantar kepada Jabatan Perhutanan Negeri untuk pengesanan dan pengesahan di lapangan bagi menentukan sama ada permukaan tersebut merupakan pencerobohan atau sebaliknya.

Selain itu, JPSM juga sedang melaksanakan menaik taraf sistem e- Geospatial Perhutanan termasuk menambah ciri-ciri kecerdasan buatan (AI) dan penggunaan imej satelit yang berkekerapan tinggi dalam mengenal pasti perubahan kawasan perhutanan lebih tepat dan cepat.

Yang Berhormat Setiu juga mohon penjelasan mengenai status permohonan untuk menambah bilangan kakitangan PERHILITAN Daerah Besut. Jabatan PERHILITAN Semenanjung Malaysia sememangnya telah mempunyai perancangan untuk mewujudkan pejabat Jabatan PERHILITAN di daerah Setiu. Bagi tujuan ini, Jabatan PERHILITAN telah mengadakan perbincangan dengan Jabatan Perkhidmatan Awam sejak tahun 2024 dan beberapa series bengkel.

Perincian 20 perjawatan yang disasarkan untuk Pejabat Jabatan PERHILITAN Daerah Setiu sedang diperhalusi dengan mengambil kira pelbagai aspek termasuk implikasi kewangan. Pada masa ini, semua tugasan yang berkaitan di Daerah Setiu diuruskan oleh Pejabat PERHILITAN Daerah Besut yang mempunyai perjawatan seramai lapan orang kakitangan.

Seterusnya, Yang Berhormat Tebrau bertanya mengenai ketibaan giant panda yang baharu. Untuk makluman Ahli Yang Berhormat, kerajaan telah bersetuju supaya projek kerjasama antara Pusat Konservasi Giant Panda antara Kerajaan Malaysia dengan Republik Rakyat China diteruskan melalui pemeteraian perjanjian baharu pada 16 hari bulan April 2025 bersempena dengan lawatan negara Presiden Republik Rakyat China ke Malaysia. Pemeteraian perjanjian ini membolehkan Malaysia menerima pasangan giant panda baharu yang lebih muda bagi tempoh 10

tahun mulai tahun 2025 hingga 2035. Malaysia akan menerima pasangan giant panda pada pertengahan bulan November 2025.

Yang Berhormat Kuala Krai bertanya adakah terdapat peruntukan khas di bawah Bajet 2026 untuk menangani konflik hidupan liar termasuk kos pemindahan gajah. Untuk makluman Ahli Yang Berhormat, sebanyak RM8.7 juta telah diperuntukkan kepada Jabatan PERHILITAN melalui peruntukan pembangunan di bawah program pengukuhan tindakan mitigasi konkrit dan roadkill hidupan liar bagi memastikan konkrit hidupan liar diuruskan dengan lebih baik melalui pelbagai aktiviti termasuklah peruntukan bagi menyediakan perangkap-perangkap hidupan liar termasuk gajah, kera dan beruang.

Yang Berhormat Seputeh mencadangkan kerajaan supaya memberi subsidi dan insentif kepada industri untuk menggalakkan pengeluaran kotak kertas dan menggantikan penggunaan plastik sekali guna. Kementerian ini mengambil maklum akan cadangan Yang Berhormat Seputeh berhubung subsidi dan insentif yang dicadangkan yang merupakan satu cadangan yang baik dan boleh dipertimbangkan.

Kementerian ini akan bekerjasama dengan MITI dan MIDA untuk meneroka insentif yang bersesuaian dengan perkara ini.

Yang Berhormat Seputeh memohon penjelasan kementerian sekiranya terdapat peruntukan dalam Bajet 2026 untuk menjayakan inisiatif larangan penggunaan plastik sekali guna ini dan sejauh mana kerjasama NRES dan JAS dalam menjayakan kempen tiada beg plastik ini. Berkenaan tiada bajet khusus 2026 bagi menjayakan inisiatif tiada beg plastik sekali guna, kementerian ingin memaklumkan bahawa kementerian menggunakan bajet sedia ada bagi memperluaskan kempen tiada beg plastik ini di seluruh negara.

Inisiatif pengurangan plastik sekali guna terutama plastik sekali guna yang bermasalah memerlukan kerjasama dari semua pihak. Kementerian mengalu-alukan penglibatan pihak berkepentingan dan NGO dalam memastikan kelestarian plastik ini dapat dijayakan.

Terima kasih Tan Sri Pengerusi. Yang Berhormat Kubang Kerian dan Yang Berhormat Mersing memohon penjelasan kementerian mengenai langkah strategik dalam menangani isu kekurangan pegawai penguatkuasaan Jabatan Alam Sekitar. Pihak kementerian dan Jabatan Alam Sekitar telah meneliti perkara ini dan kertas pengukuhan perjawatan telah disediakan bagi menangani isu kekurangan pegawai penguatkuasaan Jabatan Alam Sekitar untuk pertimbangan Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA).

Selain itu, melalui Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Perwakilan Kuasa kepada Jabatan Kerajaan, Pihak Berkuasa Tempatan dan Perbadanan) 2025. Ketua Pengarah telah mewakilkan kuasanya kepada agensi kerajaan antaranya kepada Polis Diraja Malaysia, Kementerian Kesihatan Malaysia, Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia, Jabatan Pengurusan Sisa Pepejal Negara, Jabatan Hidupan Liar dan Taman Negara.

Kuasa ini diberikan bagi melaksanakan siasatan dan penguatkuasaan bagi kesalahan berkaitan pembakaran terbuka, pelupusan haram, buangan, pencemaran marin, pencemaran perairan, daratan, pencemaran udara serta kesalahan yang berkaitan pematuhan syarat-syarat yang kelulusan EIA.

Yang Berhormat Kubang Kerian mencadangkan supaya diwujudkan sistem kawalan berpusat di zon industri bagi meningkatkan kecekapan penguatkuasaan.

Kementerian menyambut baik cadangan Yang Berhormat Kubang Kerian dan perkara ini akan dipertimbangkan di peringkat kementerian.

Yang Berhormat Mersing dan Yang Berhormat Tebrau bertanya mengenai isu pencemaran Sungai Johor yang menyebabkan bekalan air terjejas. Siasatan yang dijalankan oleh Jabatan Alam Sekitar (JAS) mendapati pencemaran berpunca daripada kerosakan pada benteng silt pond di kawasan perlombongan pasir.

Berdasarkan semakan, JAS mendapati aktiviti pengambilan pasir ini juga tidak

tertakluk kepada penilaian laporan EIA kerana melibatkan kawasan kurang daripada 20 hektar.

Sehubungan itu, JAS bersama pihak Pejabat Tanah dan Galian serta Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara telah menetapkan bahawa tindakan perundangan diambil di bawah peruntukan Enakmen PTG (Pelesenan) dan Akta Industri Perkhidmatan Air [Akta 655]. Seterusnya, NRES akan memberi komitmen untuk meneruskan siasatan terperinci dan akan mengambil tindakan lanjut termasuk pendakwaan sekiranya terdapat pelanggaran terhadap mana-mana peruntukan undang-undang di bawah Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974.

Yang Berhormat Mersing memohon penjelasan kerajaan mengenai pelan pemulihan jangka panjang kerajaan untuk mengelakkan insiden pencemaran yang berulang khususnya melalui Pelan Tindakan Sungai Johor 2030 Fasa 2 yang pernah diumumkan. Untuk makluman Ahli Yang Berhormat, antara tindakan jangka panjang JAS bagi mengatasi masalah pencemaran sungai berulang antara adalah pertama, pemerkasaan perundangan alam sekitar.

Kedua, semakan semula ke atas standard air kebangsaan dengan mengambil kira parameter bahan cemar baharu. Ketiga, meningkatkan aktiviti penguatkuasaan terhadap kilang-kilang yang beroperasi dan berpotensi mencemarkan sungai bagi memastikan pemantauan kepada Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 dan peraturan-peraturan di bawahnya. Dan keempat, memperluaskan rangkaian stesen pengawalan kualiti air sungai di Malaysia dan memantapkan program pengawasan kebangsaan melalui peralatan teknologi pintar dan kelengkapan logistik yang terkini.

Namun begitu, isu pencemaran sungai di negara ini amat penting untuk ditangani secara bersepadu dan penglibatan Kerajaan Persekutuan, negeri dan pihak berkuasa tempatan, memandangkan sektor yang menyumbang kepada kemerosotan kualiti air sungai ini bukan hanya melibatkan sektor industri tetapi juga, melibatkan sektor-sektor lain seperti perbandaran, penternakan, pertanian serta aktiviti-aktiviti komersial. Boleh lagi?

Tan Sri Pengerusi, bagi mengakhiri sesi penggulungan ini, sukacita sekali lagi saya merakamkan ucapan penghargaan dan terima kasih atas pandangan dan cadangan yang dikongsikan oleh Ahli-ahli Yang Berhormat sepanjang tempoh perbahasan ini.

Next time saya pantun. Saya juga berharap, daripada penjelasan tersebut dapat menjawab soalan-soalan yang telah dibangkitkan oleh Ahli-ahli Yang Berhormat. Saya memberi jaminan bahawa mana-mana pertanyaan yang tidak dapat dijawab oleh saya pada kali ini akan dijawab secara bertulis.

Saya berharap kita dapat bekerjasama demi kepentingan negara dalam menjaga, mengurus dan memelihara sumber-sumber alam serta menghadapi cabaran perubahan iklim bagi mewujudkan keseimbangan antara bangunan, manusia dan kelestarian alam sekitar bagi generasi masa hadapan. Terima kasih.

Sekian, terima kasih Tan Sri Pengerusi.

[Tepuk]

Saya menyokong cadangan ini. Namun persoalannya, adakah kementerian mempunyai perancangan terperinci bagi meningkatkan kapasiti kelas prasekolah sedia ada? Mengikut data atas portal Kementerian Pendidikan, murid prasekolah di bawah kementerian— di bawah sekolah Kementerian Pendidikan sekarang, seramai 215,683 orang. Sementara itu, jumlah kelahiran pada 2024 ialah 414,918 orang.

Ini bermakna, terdapat jurang kapasiti kira-kira 200,000 orang, 2,000 — 200,000 tempat tambahan yang perlu dipenuhi. Melainkan, kesemua murid ini mempunyai kemampuan untuk mengikuti pendidikan prasekolah di tadika swasta.

Persoalan susulan, bagaimana pula dengan kedudukan kelas prasekolah swasta? Ada ini bermakna, okey. Tak yah lah kesemua murid ini masuk, walaupun prasekolah wajib tetapi bukan semua masuk sekolah di bawah KPM, swasta juga diiktirafkan dan bagaimana pula dengan aspek pematuhan undang-undang? Adakah tadika swasta yang tak mematuhi undang-undang tertentu?

Contohnya, gaji minima pun mereka tak bagi tetapi adakah kita nak iktirafkan institusi pendidikan awal sebegitu juga? Kerana, ini pendidikan untuk generasi hadapan. Kalau ada institusi pendidikan prasekolah yang tak ikut undang-undang negara kita sendiri, bagaimana dengan standard itu?

diluluskan jika pelajar mengisi jawapan walaupun jawapan itu tidak berkaitan dengan soalan. Mungkin tak dapat A lah, tak dapat gred A, A+, A- tak dapat, tetapi selagi ada isi jawapan dan bukan isi bukan-bukanlah.

Walaupun jawapan itu tidak berkait dengan soalan pun boleh dapat markah, kita akan dapat gred F, tidak akan gagal. Saya sudah buktikan kerana dulu saya sengaja tak nak jawab tetap soalan Pendidikan Moral tapi akhirnya orang yang beri markah kepada kertas saya enggan fail-kan saya. Tan Sri Pengerusi, saya nak dapat gred F untuk Pendidikan Moral saya, saya pun gagal kerana saya ada isi jawapan.

Jadi, apa standard sebenarnya apabila kita menilai Pendidikan Moral dalam subjek ini. Jadi cadangan saya adalah, untuk menilai karakter murid-murid generasi hadapan, bukan melalui kertas peperiksaan. Saya mencadangkan supaya penilaian subjek ini dilaksanakan melalui pendekatan berasaskan projek dengan izin, project- based yang menilai penglibatan komuniti, kerja berpasukan, teamwork, aktiviti khidmat masyarakat, aplikasi nilai dalam kehidupan sebenar, bukan melalui kertas ujian. Itu tidak bermakna...

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh dan salam sejahtera. Terima kasih Tan Sri Pengerusi.

Saya ingin membahas berkenaan Butiran 030000 – Operasi Pendidikan iaitu untuk ingin menyentuh berkenaan dengan kaedah co-teaching seperti mana disebut oleh daripada wakil daripada Kluang yang akan dilaksanakan pada tahun 2027.

Maksud kaedah co-teaching ini ialah menggunakan pendekatan seorang guru dan pembantu guru di dalam satu kelas yang bekerja secara serentak iaitu menggabungkan dalam satu, dalam beberapa subjek. Contohnya subjek Matematik dengan subjek Bahasa Inggeris dijalankan dengan secara serentak. Asasnya ialah untuk memberikan suasana pendidikan yang interaktif.

Namun begitu, beberapa persoalan yang perlu dijawab kerana di sana telah menjadi perbahasan juga di kalangan warga-warga pendidik. Pertama ialah kerajaan perlu menjelaskan kekeliruan dalam pengagihan tanggungjawab antara guru dan juga pembantu guru dalam satu kelas, satu.

Yang kedua ialah apakah perbezaan pengalaman pendekatan, mungkin dua guru ataupun guru dan pembantu ini ada perbezaan pengalaman yang agak ketara.

Bagaimana untuk diseragamkan kerana ini dia akan mendatangkan kesan yang buruk kepada pelajar yang belajar di dalam kelas tersebut.

Yang ketiga ialah berapakah jumlah pembantu guru yang perlu ada bagi satu sekolah dalam merealisasikan kaedah pengajaran ini? Kerana kita tahu sekolah- sekolah di luar bandar yang saiznya kecil ataupun kadang-kadang sekolah di dalam bandar saiznya besar, pelajarnya pula padat dengan 45 orang. Mungkin pelajar di luar bandar pula, pelajarnya hanya 25 orang. Itu dalam keadaan yang perlu diambil kira di dalam kita melaksanakan program ini.

Yang kelima ialah adakah kerajaan boleh menjamin bahawa kaedah ini tidak membebankan guru-guru. Hari ini guru-guru ini dah menjadi tension sebenarnya.

Saya tahu isteri saya guru kan, akhirnya dia pun letak –– pencen awallah Tan Sri kan.

Kalau dengan keadaan suasana yang gunakan macam-macam kaedah pada hari ini.

Kita tak nak, biarlah mereka itu dalam keadaan happy kerana tugas guru ini tugas yang mulia. Kerana Imam Shafie kata [Berucap dalam bahasa Arab] , “Tugas seorang guru ini hampir sebagai seorang rasul”. Yang keenam, adakah KPM telah melaksanakan pilot project untuk selama beberapa masa untuk menentukan keberkesanan dalam perlaksanaan program ini, dari segi bebanan gurunya, dari segi perlaksanaannya, tanggungjawab gurunya, perlu dilaksanakan begitu.

Seterusnya ialah 050200 – Latihan Dalam Perkhidmatan iaitu peruntukan latihan mengalami penurunan. Tahun lepas sebanyak 20 juta, tahun ini lebih kurang 19 juta. Jadi ertinya turun satu juta. Dengan keadaan isu pendidikan yang begitu banyak pada hari ini, tiba-tiba kita dapat lihat peruntukan ini, latihan dan perkhidmatan guru ini diturunkan. Sepatutnya ia dibanyakkan lagi kerana kita faham banyak isu-isu pendidikan yang berlaku di sekolah pada hari ini yang perlukan kepada latihan-latihan yang lebih profesional dan sebagainya.

Yang kedua, sejauh manakah kementerian mengambil pandangan, mengambil perhatian daripada pandangan para guru, pendidik yang terlibat secara langsung dengan murid-murid ini dalam menyelesaikan isu-isu yang berbangkit seperti mana isu buli dan sebagainya.

060600 – Bantuan Sukan. Jadi pertandingan kadang-kadang banyak, anak- anak sekolah yang belajar di sekolah-sekolah terutama di kawasan kita yang

mewakili daerah tak apa lagi, mewakili negeri, mewakili negara, mereka tak ada peruntukan yang untuk mewakili.

Saya baru saja dapat daripada staf saya tadi berkenaan dengan ada seorang warga Bagan Serai yang akan mewakili negara dalam hoki di peringkat antarabangsa di Perth, Australia, tiba-tiba tak ada peruntukan Timbalan Menteri. Ini satu benda yang pelik.

Jadi, kita nak boleh bagi berapa ringgit sangat. Bolehlah bagi tanda ingatan kepada mereka tapi sepatutnya kalau kita nak bangunkan dalam soal bantuan sukan ini, kita perlu mengambil kira dalam bajet bagaimana untuk kita hantar wakil-wakil kita yang akan mewakili di peringkat antarabangsa.

Tan Sri Pengerusi, yang seterusnya ialah berkenaan dengan isu-isu yang berkaitan dengan kawasan Bagan Serai. Yang pertama ialah bilik guru di Sekolah Menengah Kebangsaan Bagan Serai yang telah terbakar sejak 5 Februari 2023.

Sampai hari ini belum dibina. Sudah melebihi dua tahun. Terbakar ini, bilik guru.

Yang kedua, keadaan dewan di Sekolah Menengah Kebangsaan Bagan Serai yang tidak selamat digunakan hatta peperiksaan SPM 2024/2025, tak boleh guna dewan peperiksaan ini.

Yang ketiga ialah pembinaan Sekolah Menengah Kebangsaan Pelangi Perdana, Batu Enam, sempadan dengan Bagan Serai. Sekolah ini telah pun didirikan sejak daripada 2018, sampai hari ini projek terbengkalai dan sebagainya.

Yang kelima ialah–– yang keempat, pembinaan bangunan baharu untuk kegunaan bengkel vokasional Kerian yang masih belum siap dibina. Terima kasih Tan Sri Pengerusi.

Terima kasih Tan Sri Pengerusi. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Kita sedang membahaskan peringkat Jawatankuasa Bekalan 63 dan Pembangunan 63 Kementerian Pendidikan. Saya terlebih dahulu ingin menyatakan bahawa semua kita setuju pendidikan merupakan tunjang kepada sesebuah negara. Ia nya menjadi asas landasan untuk kita membina generasi masa depan.

Jadi, saya ingin pertamanya, merujuk kepada Butiran 060400 – Elaun Murid Berkeperluan Khas dan Butiran 060800 – Bantuan Makanan Asrama.

Di mana ini berkaitan dengan peruntukan bagi kebajikan pelajar, peningkatan sebanyak RM69.7 juta dan RM252.8 juta masing-masing. Ini merupakan langkah yang amat digalakkan kerana ianya mencerminkan komitmen berterusan kerajaan terhadap kesejahteraan murid.

Namun demikian, apabila kita meneliti jumlah anggaran perbelanjaan mengurus di bawah Butiran 20000 – Perkhidmatan dan Bekalan. Jumlah keseluruhan perbelanjaan mengurus sebenarnya lebih kecil berbanding dari tahun sebelumnya iaitu RM4.48 bilion pada tahun 2026, RM5.343 bilion pada tahun 2025.

Jadi, ada sedikit berkurangan sebenarnya.

Saya difahamkan bahawa antara tahun 2022 hingga 2025, kementerian telah meluluskan 88 buah sekolah baharu. Tambahan 38 lagi sekolah diluluskan bawah Belanjawan 2026. Menjadikan jumlah keseluruhan 126 sekolah baharu yang diluluskan sejak 2022. Jadi, bersama-sama dengan ini juga, kita juga telah pun sedia maklum bahawa 17 sekolah baharu telah mula beroperasi pada tahun ini dan sekarang terdapat lebih daripada 10,000 buah sekolah di seluruh negara.

Jadi, saya nampak dengan pertambahan ini, saya rasa mesti ada juga penjelasan mengapa perbelanjaan mengurus dilihat berkurangan. Walaupun kita faham pembangunan sekolah itu di bawah pembangunan tetapi setelah dibina 2022, 2023, 2024, maksudnya mesti ada juga perbelanjaan mengurus. Tapi lihatnya dari segi perbelanjaan ada berkurangan dari segi perbelanjaan mengurus.

Walaupun pembinaan sekolah baharu memang kita faham dapat mengurangkan masalah kesesakan di sekolah, saya bimbang sekiranya sekolah- sekolah yang lama pula yang beroperasi - yang lama beroperasi tapi tak ada peruntukan yang mencukupi untuk penyelenggaraan serta keperluan asas meraka.

Masih banyak sekolah di seluruh Malaysia yang memerlukan kerja-kerja baik pulih dan penyelenggaraan bagi memastikan supaya pelajar menikmati kemudahan yang mencukupi untuk mengekalkan mutu pendidikan yang berkualiti. Justeru, saya harap kementerian dapat mengambil kira perkara ini agar sekolah-sekolah sedia ada tidak tertinggal di sebalik gelombang pembinaan baharu ini.

Tan Sri Pengerusi, mengenai isu sekolah baharu, Ledang juga ingin menarik perhatian kepada Butiran 00102 – Rendah Akademik. Di kawasan Parlimen saya terdapat satu projek pembinaan sekolah baharu iaitu SK Bandar Baru Tangkak yang telah pun diluluskan di bawah (RMK12) Rancangan Malaysia Kedua Belas, Rolling

Plan 5. Projek ini kini berada pada peringkat akhir pembinaan. Saya ingin memohon penjelasan daripada Yang Berhormat Menteri, Timbalan Menteri mengenai jangkaan tarikh siap sekolah tersebut.

Berkaitan dengan itu juga, di bawah Butiran 01000 – Bangunan dan Pejabat Pendidikan Negeri/Daerah. Saya ingin membangkitkan mengenai Projek Pejabat Pendidikan Daerah, PPD Tangkak yang telah diluluskan di bawah RMK12, Rolling Plan 4, skop projek, schedule of accommodation, dengan izin SOA serta zoning telah pun dimuktamadkan. Dan satu permohonan notis perubahan bagi pelarasan kos telah dikemukakan kepada KPM pada 23 April 2025.

Justeru, bagi pihak-pihak berkuasa pendidikan tempatan di Ledang, saya mohon penjelasan mengenai jangkaan garis masa siap projek ini serta menyeru agar pihak kementerian terus memberikan kerjasama untuk memastikan projek ini siap mengikut jadual dan tanpa sebarang kelewatan.

Akhir sekali Tan Sri Pengerusi, susulan daripada soalan jawab lisan nombor empat pada pagi ini yang berhubung dengan pemasangan CCTV di sekolah-sekolah.

Saya ingin bertanya, sejauh mana kementerian bercadang untuk memperuntukkan dana untuk meningkatkan keselamatan pelajar dan keselamatan sekolah secara menyeluruh? Saya mencadangkan supaya pihak kementerian mempertimbangkan untuk mewujudkan satu butiran baru di bawah belanjawan khusus bagi keselamatan sekolah, ini termasuk pemasangan dan penyelenggaraan CCTV.

Merujuk kepada jawapan Timbalan Menteri pagi tadi, saya juga ingin mendapatkan penjelasan mengenai model penyelenggaraan jangka panjang di bawah perbelanjaan mengurus, memandangkan penyelenggaraan CCTV ini melibatkan perkara seperti perjanjian tahap perkhidmatan, dengan izin SLA dengan vendor, tempoh jaminan (warranty) serta sama ada sekolah-sekolah akan menerima peruntukan penyelenggaraan khusus bagi sistem tersebut. Kalau warranty satu tahun tapi kalau masuk tahun kedua, tahun ketiga, bagaimana?

Jadi, saya harap perkara ini mendapat pertimbangan dan difikirkan secara mendalam oleh pihak kementerian. Sekian sahaja perkara yang ingin saya bangkitkan. Terima kasih Tan Sri Pengerusi.