Katalog Hansard

Dato Yang di-Pertua, Ahli-ahli Yang Berhormat, rekayasa ini menandakan tindakan Kerajaan MADANI dalam menerajui reformasi institusi sepertimana yang telah dijanjikan. Ini dalam kerangka besar Kerajaan MADANI, kita telah memutuskan untuk memperkasa institusi melalui pelbagai usaha umpamanya, Akta Kewangan Awam dan Tanggungjawab Fiskal 2023 yang pernah saya sebut dalam Dewan.

Ini tidak mudah kerana jarang berlaku di mana seorang Menteri Kewangan melepaskan sebahagian daripada tanggungjawab dia dan menyerahkan kembali kepada Dewan untuk menilai, membantah, menegur atau menolak setelah diluluskan sebelumnya, sekiranya janji atau unjuran itu tidak dipenuhi. Jadi walaupun dianggap enteng, tapi tidak sebenarnya mudah, seperti orang yang pegang kuasa selalunya tidak mudah untuk melepaskan sebahagian kuasanya. Dalam undang-undang ini, kalau kita umpamanya unjuran kita sekian, cuma peratus pertumbuhan dan tidak capai, kita harus serah kembali, ini implikasinya. Begitu juga dalam bidang fiskal lain.

Keduanya, Akta Kekebalan Bidang Kuasa Negara Asing 2024 untuk memberikan kedudukan negara itu dengan yang berdaulat, merdeka dan tidak boleh diganggu gugat oleh mana-mana kuasa lain yang boleh mencabar kedaulatan kita.

Pindaan Akta Audit 1957 yang dilakukan pada tahun 2024. Ini memberikan kuasa dan ruang Ketua Audit Negara masuk dalam semua jabatan Kerajaan Persekutuan, negeri dan PBT dan agensi-agensi dan syarikat-syarikat kerajaan. Ini juga satu bagi saya hal yang agak kritikal kerana bila kita sebut soal tatakelola, pengurusan bertanggungjawab, amanah, dia mesti dipantau melalui kekuatan audit yang keras dan tegas.

Kemudian, Rang Udang-undang Iltizam Kecekapan Perkhidmatan Pentadbiran Awam yang insya-Allah akan dibentangkan tahun ini kerana selain daripada sistem saraan yang telah diubah, tanggungjawabnya bertambah, penanggungjawab di kalangan penjawat- penjawat awam, maka ada satu komitmen dengan beberapa langkah tindakan dan kaedah pelaksanaan yang mesti dipatuhi mereka. Baru-baru ini umpamanya kita telah mengumumkan tentang Rang Undang-undang Pembaharuan Semula Bandar yang telah menimbulkan, mencetuskan sedikit kontroversi.

Saya agak keras dalam hal ini kerana beberapa kawasan perumahan bandar, Tuan Yang di-Pertua, sekitar Kuala Lumpur, itu daif sekali ya dan majoriti orang Melayu, ada signifikan minoriti di kalangan masyarakat India dan kecil di kalangan masyarakat Cina. Kita telah ambil selama puluhan tahun ini pelbagai langkah, tapi kekangannya nyata. Semua kerajaan sebelum ini, pimpinan sebelum ini, kerajaan sama ada Barisan Nasional, Perikatan Nasional, semuanya umumkan untuk laksanakan. Jadi, kita perlu ada tekad politik untuk melaksanakan. Jadi kita usulkan ini.

Bagi saya Tuan Yang di-Pertua, ini saja cara nak bantu umpamanya kalau rumah itu keluarga miskin di Bandar Tun Razak, anak enam, bilik kekal satu dibangunkan tahun 60-an, sampai sekarang merdeka dengan kemakmuran, kemajuan, keindahan termasuk gedung Parlimen, tapi rumah itu kekal seperti itu. Anak enam, ibu bapa satu kamar, satu bilik dan satu bilik air itu dalam tandas. Bagi saya tidak boleh dipertahankan, tidak ada cadangan lain.

Maknanya kalau kita bangunkan, kalau itu tanah-tanah rizab Melayu, kekal tanah rizab Melayu. Pemiliknya ada sekarang, kekal pemiliknya dan bedanya apa?

Kalau rumahnya dulu kos RM70,000, sekarang minimum RM380,000. Syaratnya mesti rumah itu dibesarkan, minimum tiga bilik, dua bilik air iaitu tandas, tapi dikecam seperti kita ini perampas hak Melayu dan sebagainya. Saya tidak mengerti. Politik begini rupa, kebencian, penghinaan dan fitnah. Padahal kalau ada dipilih umpamanya alternatif lain, sila sampaikan. Ini yang saya sebut dalam kerangka reform institusi kita lakukan, tetapi kalau tidak diberikan penjelasan dengan baik akan dihujah dengan pelbagai kecaman.

Saya tidak tahu dari mana pandangan bahawa tanah rizab Melayu itu diubah. Tanah rizab Melayu itu kekal. Orang miskin jangan diperalatkan dan diperbodohkan dan ditekan, dibiarkan dalam keadaan yang sedemikian, tak mungkin ya. Apa erti kita dengan catatan pembangunan saya baca tadi, dengan keuntungan semua syarikat. Dia tidak boleh lakukan apa-apa, ini yang keadaannya. Jadi bila kita sebut satu rumah digantikan satu rumah, itu pun tak tepat. Satu rumah satu bilik diganti dengan satu rumah tiga bilik. Itu mudah-mudahan Allah mengizinkan dan kita laksanakan sebaik saja diluluskan.

Jadi pada hari ini umpamanya, mengikut kerangka besar ini, kita teruskan dengan suatu Rang Undang-undang Perlembagaan (Pindaan) untuk membolehkan kita menggubal Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen atau Parliamentary Services Act yang dibincangkan bertahun-tahun sebelum ini. Alhamdulillah diluluskan oleh Dewan Rakyat walaupun 57 Ahli Parlimen lain memilih untuk tidak mengundi. Mungkin dia nak perlu masa 10 tahun lagi.

[Ketawa] Tetapi kalau kita mahu memaknai erti reform, mesti ada ruang kebebasan bagi Parlimen, Dewan Rakyat dan Dewan Negara. Kita lakukan ini, saya telah

Bagi kerajaan, pindaan ini tidak kecil. Ini suatu yang dikatakan substantif dari segi Perlembagaan dan dari segi pelaksanaan reform. Apa ertinya lagi dari segi sistem kenegaraan kita mengikut semangat Perlembagaan? Iaitu pemisahan kuasa, legislatif, eksekutif dan kehakiman. Bagi kita, terutama orang Islam, sandarannya itu Alfasl Bayn Alsulutat. Maknanya, pemisahan antara kuasa-kuasa dalam urusan negara dan ini sepertimana yang kita tahu banyak kes-kes dalam sejarah di zaman Umar al-Khattab RA yang memisahkan kuasa eksekutif daripada kehakiman untuk menjamin keadilan.

Dalam nukilan sejarawan Islam Ibn al-Athir lewat karyanya Al-Kamil Fi Al-Tarikh.

Prinsip pengasingan kuasa disebut dalam kitab itu sebagai tunggak penting tatakelola dalam era Khulafa al-Rasyidin dengan memetik kisah masyhur penghakiman Qadhi Shuraih Ibn al- Harith ke atas Khalifah Ali bin Abi Talib dalam pertikaian dengan seorang, ada yang sebut Nasrani, ada yang kata Yahudi, yang melibatkan perisai perang di mana khalifah sendiri terpaksa dihadapkan ke mahkamah. Bayangkan, Khalifah dihadapkan ke mahkamah kerana pertikaian soal perisai iaitu baju besi itu.

Akhirnya, Hakim Qadhi Shuraih dalam hal ini memutuskan dan tidak memihak kepada Saidina Ali. Dia tidak pertikaikan kebenaran dan kewibawaan dan akhlak Saidina Ali tetapi fakta di mahkamah itu tidak memihak kepada Saidina Ali. Ini prinsip yang disebut. Saya rasa untuk kebijaksanaannya untuk dari segi turath atau legasi Islam ini untuk mengajar kita pemisahan itu penting.

Ini juga semangat yang tertera tatkala Malaysia dipimpin oleh Yang Teramat Mulia Almarhum Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj pada tahun 1957. PSA pada masa itu diperkenalkan dalam akta dan kemudiannya diluluskan pada tahun 1963, Akta Perkhidmatan Parlimen. Kemudian, dibatalkan pada tahun 1992 oleh SG4 punya sahabat, penasihat. Tak apalah, itu cerita dulu, tetapi walau bagaimanapun, setelah kita nilai semula dan kita buat libat urus dengan pelbagai kalangan, maknanya setelah 33 tahun Kerajaan MADANI memikirkan kalau benar kita nak tegakkan prinsip pemisahan kuasa, maka Rang Undang-undang Perlembagaan ini harus diluluskan supaya RUU Perkhidmatan Parlimen, membolehkan Parlimen berfungsi sebagai sebuah institusi yang bebas dan berdaulat.

Dengan termeterainya cadangan pindaan Perlembagaan Persekutuan ini, kita bukan sahaja mengukuhkan kebebasan institusi Parlimen, tetapi bagi kami kejayaan besar dalam reformasi institusi negara dan kita serius menunaikan amanah dan janji. Ini juga satu hal.

Parlimen sekarang ini di bawah Perdana Menteri. Bawah Jabatan Perdana Menteri. Perdana Menteri memilih untuk menyerahkan sebagai menjadi satu badan bebas. Sebab itu bila kita menyebut reformasi institusi itu enak, tapi sukar mendapatkan Perdana Menteri nak menyerahkan kuasa [Tepuk] Tetapi kita terpaksa lakukan kerana ini akan memperkukuh semangat.

Satu lagi prinsip ini ialah bahawa keanggotaan Majlis Perkhidmatan Parlimen itu ditambah. Kalau dulunya di bawah Akta 1963 hanya seorang wakil pembangkang, tetapi kita telah bersetuju supaya Majlis Perkhidmatan Parlimen itu mempunyai dua pembangkang di Dewan Rakyat dan dua Ahli Dewan Negara yang akan menganggotai Majlis Perkhidmatan Parlimen yang akan dinamakan. Tidak boleh Perdana Menteri atau Ketua Majlis, tetapi dinamakan Jawatankuasa Pemilih Dewan Negara dan disahkan oleh Dewan Negara.

Begitu juga untuk Dewan Rakyat, empat ahli yang menganggotai. Dua daripada kerajaan, dua daripada pembangkang. Nama mereka juga dicadangkan. Kalau undang- undang yang lalu, itu dicadangkan oleh Perdana Menteri, tetapi sekarang saya setuju dengan pindaan dibawa dan dicadangkan oleh Jawatankuasa Pemilih yang dipengerusikan oleh Yang

di-Pertua dan perlu disahkan dari Dewan Negara, dalam kes Dewan Rakyat oleh Dewan Rakyat.

Jadi kita beri jaminan, insya-Allah kita akan pastikan bahawa undang-undang ini dapat memenuhi matlamat yang kita sebutkan dan kita catat. Kalau Dewan Negara bagi kelulusan sebulat suara dan tidak belajar dari pengalaman Dewan Rakyat yang masih kabur tentang hala tuju negara ini dan prinsip institusi Parlimen yang bebas. Saya percaya Dewan Negara juga akan membantu mencatat nama dalam sejarah sebagai legasi yang mampu membentuk Malaysia yang lebih telus, berintegriti dan berwibawa dengan keredaan Allah SWT. Terima kasih. Saya mohon mencadangkan.

Terima kasih Yang di-Pertua kerana memberikan saya peluang untuk membahaskan Rang Undang-undang Perlembagaan

(Pindaan) 2025 dan terima kasih Yang Amat Berhormat Perdana Menteri atas pembentangan RUU ini. Seperti kita sedia maklum, pembentangan Rang Undang-undang Perlembagaan adalah sebagai asas ataupun prasyarat kepada pihak kerajaan untuk membolehkan kerajaan membentangkan RUU Perkhidmatan Parlimen.

Namun, saya ada beberapa perkara untuk dibangkitkan iaitu pertama ialah tiada campur tangan. Dalam hal ini, kita melihat secara mendalam. Pindaan ini sepatutnya menjamin pengasingan dan kewibawaan tiga cabang kerajaan di bawah doktrin pengasingan kuasa atau separation of powers, dengan izin. Eksekutif, legislatif dan kehakiman. Dalam hal ini, kita ingin memastikan bahawa Parlimen tidak lagi di bawah cengkaman eksekutif di mana hari ini pindaan Perlembagaan itu dicadangkan dan diberitahu bahawa pihak eksekutif tidak akan lagi terlibat dalam pelantikan mana-mana posisi yang penting dalam Parlimen termasuklah Speaker dan juga Setiausaha-setiausaha Dewan.

Dalam hal ini, kita ingin mendapatkan jaminan kerajaan supaya tidak ada campur tangan eksekutif dan memastikan pemisahan kuasa mutlak kepada pihak Speaker dan juga Parlimen, MPP. Sejauh manakah MPP akan lebih diperkasakan dengan kelulusan pindaan pada hari ini ataupun selepas ini?

Kedua ialah kebebasan Parlimen. Tuan Yang di-Pertua, apabila sesuatu institusi itu dikatakan bebas daripada satu institusi yang lain, apa maknanya? Maknanya, institusi tersebut bebas membuat keputusan tanpa dipengaruhi oleh mana-mana pihak, mana-mana institusi yang lain. Selain daripada itu, anggota institusi tersebut pun juga boleh membuat pertimbangan atau keputusan dengan bebas tanpa dipengaruhi oleh sesiapa. Selain itu, apa yang lebih penting? Institusi itu juga perlu dilihat sebagai sebuah institusi yang bebas. Itulah kebebasan apabila kita bercakap tentang kebebasan. Kebebasan membuat keputusan tanpa ada sebarang pengaruh, kebebasan membuat keputusan dengan penuh objektif dan juga dilihat oleh orang lain sebagai sebuah institusi yang bebas.

Maka, apabila kita lihat senarai 13 anggota MPP, 13 orang dan sekiranya dua orang Ahli Dewan Negara dan empat orang Ahli Dewan Rakyat turut dilantik dalam kalangan penyokong kerajaan maka hampir keseluruhan 13 orang anggota MPP berkait secara langsung atau tidak langsung dengan kerajaan.

Soalan saya, adakah itu didefinisikan oleh kerajaan sebagai bebas? Yang kedua ialah lantikan. Seterusnya, saya ingin merujuk kepada Perkara 65 Perlembagaan. Jadi, untuk mengadakan peruntukan bagi melantik Setiausaha Dewan dan juga oleh Yang di-Pertuan Agong yang boleh dilantik dalam kalangan atau bukan anggota perkhidmatan awam am Persekutuan. Namun, persoalan saya, mengapa hanya Setiausaha Dewan diberi autonomi tetapi kakitangan lain masih di bawah Suruhanjaya Perkhidmatan Awam? Kenapa jawatan ini tidak dijamin di bawah Perkara 132 dan perkhidmatan awam dalam Perlembagaan Persekutuan seperti mana perkhidmatan awam yang lain? Adakah ini satu langkah untuk memperkukuhkan kebebasan Parlimen atau sekadar reformasi?

Saya juga ingin bertanya, bagaimana kerajaan memastikan bahawa pelantikan Setiausaha Dewan benar-benar bebas daripada pengaruh politik? Selain itu, pindaan juga mengenai dengan Setiausaha Dewan yang dilantik tidak semestinya dilantik dalam kalangan perkhidmatan awam, tetapi juga mana-mana anggota bukan perkhidmatan awam. Maknanya, terbuka: open post, dengan izin. Jadi persoalan saya, adakah ada kriteria khusus yang akan digunakan dalam proses pemilihan dan bagaimana kerajaan boleh menjamin bahawa pelantikan ini bebas daripada unsur campur tangan politik?

Implikasi kewangan, isu seterusnya.

[Menunjukkan isyarat tangan] Dari segi implikasi kewangan, RUU ini menyatakan bahawa pindaan akan menyebabkan implikasi kewangan kepada kerajaan tetapi jumlahnya belum dapat ditentukan. Persoalan saya, berapakah unjuran kos sebenar bagi pelaksanaan pindaan ini?

Kedua, apakah sumber kewangan yang akan digunakan untuk membiayai sistem baharu ini?

Ketiga, adakah ini akan memberi kesan kepada bajet tahunan Parlimen dan peruntukan kepada Ahli Parlimen, termasuk Ahli Dewan Negara itu sendiri? Tambahan Timbalan Speaker ialah isu seterusnya. Saya ingin sentuh pindaan Perkara 57 yang melibatkan Yang di-Pertua dan Timbalan-timbalan Yang di-Pertua Dewan Rakyat dan Dewan Negara. Menyentuh mengenai pindaan di Perkara 57, saya tiada halangan untuk menyokong perkara ini. Namun, saya berpendapat terdapat keperluan untuk mempertimbangkan penambahan bilangan tambahan Yang di-Pertua Dewan Rakyat. Ketika ini, di bawah Perkara 57(1)(a) memperuntukkan hanya dua orang Timbalan Yang di-Pertua.

Walaupun terdapat peruntukan di dalam Peraturan Mesyuarat 7(3) yang membolehkan ahli Majlis dipilih oleh Tuan Yang di-Pertua untuk mempengerusikan Mesyuarat bagi sementara waktu. Saya juga— lebih baik jika kita ada pertambahan bilangan Timbalan Speaker yang dapat melancarkan lagi Majlis Mesyuarat. Kita sebagai Ahli Dewan Negara, memahami tugas berat yang dipikul selain daripada jadual Parlimen. Saya rasa yang sangat padat daripada segi masa.

Secara penutup Yang di-Pertua, saya berharap pindaan Perlembagaan ini lulus kerana saya akan berbahas dengan lebih lanjut berkenaan RUU Perkhidmatan Parlimen selepas ini. Saya juga mengalu-alukan langkah-langkah pindaan ini yang membolehkan Akta Perkhidmatan Parlimen dapat di bentang dan diluluskan. Sekian, terima kasih.

Terima kasih Dato Yang di-Pertua.

Bismillahi Rahmani Rahim. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh, salam Malaysia MADANI, Segulai Sejalai dan salam Ramadan. Hari ini kita membincangkan sesuatu yang bukan sekadar pindaan perundangan biasa, tetapi suatu langkah besar dalam memperkukuhkan sistem demokrasi berparlimen negara kita.

Pindaan ini adalah sebahagian daripada usaha mengembalikan martabat dan keupayaan Parlimen sebagai badan legislatif tertinggi di negara kita. Dato Yang di-Pertua, sebagai negara yang mengamalkan sistem Demokrasi Berparlimen dan Raja Berperlembagaan, pemisahan kuasa antara badan eksekutif, legislatif dan kehakiman adalah asas kepada kestabilan negara. Namun, apabila Akta Perkhidmatan Parlimen dimansuhkan pada tahun 1992, kita menyaksikan satu peralihan di mana pentadbiran Parlimen menjadi terlalu bergantung kepada eksekutif.

Jika kita mahu memastikan Parlimen benar-benar berfungsi sebagai badan legislatif yang bebas, maka autonominya mesti dikembalikan. Seperti pepatah Melayu, “Kalau tidak dipecahkan ruyung, manakan dapat sagunya?” Jika kita ingin melihat Parlimen yang lebih berkesan, kita harus berani melakukan reformasi yang diperlukan. Ketiadaan autonomi telah menyebabkan beberapa kelemahan dalam pengurusan Parlimen, termasuk kebergantungan kepada eksekutif. Segala keputusan berkaitan pentadbiran, pelantikan pegawai dan peruntukan kewangan Parlimen memerlukan kelulusan daripada badan eksekutif yang sedikit sebanyak menjejaskan kebebasan institusi ini.

Kelewatan dalam proses perundangan, keperluan untuk merujuk kepada badan eksekutif dalam urusan pentadbiran menyebabkan kelewatan dalam proses-proses penting yang melibatkan perjalanan Parlimen. Kesan kepada keberkesanan Parlimen tanpa autonomi, Parlimen kehilangan sebahagian daripada kebolehan untuk mentadbir dirinya sendiri secara profesional dan cekap. Sehubungan itu, pindaan ini amatlah diperlukan bagi mengembalikan Parlimen kepada fungsinya yang sebenar.

Dato Yang di-Pertua, RUU ini mengandungi beberapa pindaan penting terhadap Perlembagaan Persekutuan, termasuk pertama, pindaan Perkara 56 dan Perkara 57. Di mana pindaan ini bertujuan untuk mengukuhkan kedudukan dan peranan Yang di-Pertua Dewan Negara dan Dewan Rakyat serta Timbalan mereka dalam memastikan perjalanan persidangan yang lebih berkesan. Ini juga memberi mereka lebih kuasa dalam urusan pentadbiran Parlimen tanpa perlu merujuk kepada badan eksekutif.

Dua, pindaan Perkara 65 iaitu memberikan keabsahan kepada jawatan Setiausaha Dewan Negara dan Setiausaha Dewan Rakyat sebagai pegawai utama yang bertanggungjawab dalam urusan pentadbiran Parlimen. Dengan kedudukan yang lebih bebas, mereka boleh melaksanakan tugas mereka secara profesional dan bebas daripada tekanan politik atau pengaruh luar.

Fasal 5 dalam RUU iaitu menyediakan peruntukan kecualian bagi memastikan kelancaran peralihan kepada sistem baharu ini. Mengelakkan sebarang kekangan perundangan yang boleh menjejaskan keberkesanan pelaksanaan Akta Perkhidmatan Parlimen. Pindaan-pindaan ini bukan sekadar perubahan kosmetik tetapi merupakan satu reformasi yang penting dalam memastikan institusi Parlimen dapat menjalankan peranannya secara bebas dan profesional. Dato’ Yang di-Pertua, pindaan ini mempunyai beberapa implikasi positif yang akan meningkatkan keberkesanan sistem Parlimen kita.

Pertama, Parlimen yang lebih profesional dan cekap dengan autonomi yang dikembalikan, Parlimen boleh menguruskan pentadbirannya sendiri tanpa campur tangan daripada eksekutif, menjadikannya lebih cekap dan bebas dalam menjalankan fungsinya.

Kedua, pemerkasaan peranan pegawai utama Parlimen, di mana Setiausaha Dewan Negara dan Dewan Rakyat akan mempunyai kuasa yang lebih jelas dan bebas dalam mengurus pentadbiran Parlimen. Ini membolehkan mereka melaksanakan tugas dengan lebih profesional tanpa perlu merujuk kepada badan eksekutif.

Ketiga, meningkatkan keyakinan rakyat terhadap sistem demokrasi, khususnya apabila rakyat melihat bahawa Parlimen beroperasi secara bebas dan bertanggungjawab, keyakinan mereka terhadap institusi ini akan meningkat.

Keempat, memperkukuhkan prinsip pemisahan kuasa, ini adalah langkah penting untuk memastikan Parlimen benar-benar berfungsi sebagai badan legislatif yang bebas dan tidak dikawal oleh eksekutif.

Seperti pepatah Melayu, “Di mana ada kemahuan, di situ ada jalan.” Dengan adanya kesungguhan politik dan sokongan daripada semua pihak, pindaan ini akan menjadi titik tolak kepada satu era baharu lagi bagi Parlimen Malaysia.

Dato Yang di-Pertua, walaupun pindaan ini membawa perubahan positif kita tidak boleh menafikan bahawa ia datang dengan cabaran tertentu. Oleh itu, saya ingin menegaskan beberapa perkara penting. Pelantikan pegawai Parlimen, kita perlu memastikan bahawa lantikan jawatan utama dalam pentadbiran Parlimen seperti Setiausaha Dewan Negara dan Setiausaha Dewan Rakyat di buat berdasarkan merit dan keupayaan bukan pengaruh politik.

Kewangan dan peruntukan bajet, dengan kembalinya autonomi Parlimen kita perlu memastikan Parlimen mempunyai sistem kewangan yang telus dan bertanggungjawab bagi mengelakkan ketirisan dan pembaziran prinsip akauntabiliti harus diterapkan supaya setiap sen yang dibelanjakan benar-benar memberikan manfaat kepada sistem demokrasi kita.

Kebebasan dan kebertanggungjawaban. Kebebasan institusi Parlimen tidak bermakna ia berpisah daripada prinsip kebertanggungjawaban. Kita perlu memastikan bahawa setiap dasar peraturan dan keputusan yang dibuat oleh Parlimen mencerminkan aspirasi rakyat dan selaras dengan Perlembagaan Negara seperti yang pernah dikatakan oleh Sir Winston Churchill, “To each there comes in their lifetime a special moment when they are figuratively tapped on the shoulder and offered the chance to do a very special thing, unique to them and their talents”, dengan izin.

Hari ini adalah saat bagi kita sebagai Ahli Dewan Negara untuk melakukan sesuatu yang besar, mengembalikan maruah dan kuasa autonomi Parlimen Menteri. Dengan itu, Dato Yang di-Pertua, saya menyokong sepenuhnya pindaan ini. Sekian, terima kasih.

Saya ucapkan terima kasih kepada Tuan Speaker dan saya ingin merakam di dalam Dewan yang mulia betapa ia satu penghargaan bagi saya secara peribadi untuk membahas dan kemudian menyokong usaha-usaha untuk pindaan yang sangat signifikan ini.

Pindaan ini adalah hasrat yang telah selama ini dikongsi oleh semua pihak di dalam Parlimen tak kira dari mana-mana parti ataupun daripada mana-mana blok kerana apa yang kita lakukan dalam pindaan ini membolehkan satu perkara besar yang diidam-idamkan, yang diperjuangkan selama ini kerana tanpa pindaan ini kita tidak akan dapat capai satu autonomi seperti mana yang disebutkan oleh rakan Senator saya.

Saya ingin rakam di sini bahawa konsep separation of power, hakikatnya sudah pun ada dalam Perlembagaan di mana kalau kita mengkaji Perlembagaan Persekutuan, Tuan Speaker, ada dua teras yang membentuk keseluruhan Perlembagaan kita.

Satu teras pertama ialah apa yang dinamakan sebagai structures and powers. Di mana di dalam structures and powers itu terkandung di sana satu konsep pemisahan kuasa antara Parlimen iaitu legislatif, eksekutif dan juga judisiari. Itulah hasrat para pendiri negara ini untuk memastikan the concept of the doctrine of separation of power dengan izin, dapat berjalan melalui roh dan semangat Perlembagaan itu sendiri.

Namun along the way, pada tahun 1993 berlaku di sana satu turnaround yang tanpa disedari merupakan satu malapetaka bagi konsep ini. Waktu itulah kita tengok perjuangan untuk mengembalikan asal semangat 1963 yang di bawa oleh Tunku Abdul Rahman adalah satu perjuangan yang tidak henti-henti.

Nah, sekarang hampir, kalau tanya penglibatan saya secara peribadi hampir 15 tahun lebih saya berada di Dewan ini dan sekarang diberikan penghormatan di dalam Dewan Negara, saat dan ketika yang kita tunggu-tunggukan itu sudah pun ada peluang itu di hadapan kita. Tidak ada mana-mana Ahli Parlimen yang waras yang akan menolak pindaan ini kerana kebaikan daripada pindaan ini adalah untuk mereka bukan untuk orang lain. Ini adalah untuk kita.

Bukan sahaja menolak bahkan mengambil sikap tidak mengundi, itu satu malapetaka juga kerana mereka seolah-olah menolak kebaikan yang nak dipulangkan kepada mereka.

Perdana Menteri yang ada pada hari ini berapa kali diulang dalam pembentangan beliau bahawa jarang ada Perdana Menteri yang nak kembalikan kuasa dia kepada orang lain, kepada institusi lain. Yang ada sepanjang sejarah, Perdana Menteri nak ambil sebanyak kuasa yang mungkin atas alasan-alasan yang direka-reka, tapi dalam hal ini, satu perkara besar yang telah berlaku dalam sejarah kita Perdana Menteri merelakan satu doktrin yang sepatutnya dijunjung dan diangkat oleh setiap kita di sini iaitu mengembalikan kuasa itu kepada kita secara autonomi dan tidak akan berlaku perkara itu tanpa pindaan yang kita sedang berbahas.

Kaedah fekah menyatakan dengan izin Tuan Speaker.

[Berucap dalam bahasa Arab] Tak akan sempurna suatu perkara yang wajib, bagus melainkan dengan kita buat sesuatu yang lain maka yang kita buat ini menjadi wajib. Sebab itu saya kaget dan hairan kenapa di dalam Dewan Rakyat hampir 48 tak silap saya...

Oh, terima kasih kerana mengingatkan saya Tuan Speaker, 57 di kalangan Ahli Parlimen yang mengambil sikap berkecuali. Saya tak faham, selama ini kita tuntut supaya Parlimen itu impartial, Parlimen itu autonomi, Parlimen itu bebas.

Tiba-tiba ada peluang— macam itu saya kata. tidak ada Ahli Parlimen di Dewan Rakyat atau di Dewan Negara yang waras bukan untuk menolak, mengambil sikap berkecuali pun tidak wajar.

Oleh itu, kita rakamkan di dalam detik yang bersejarah ini kepada generasi yang akan datang janganlah ada mana-mana pemimpin yang datang kemudian yang nak ambil balik doktrin ini dan memecahkan doktrin ini lalu mengambil kuasa dan kita khuatir negara ini— kalau ada pemimpin-pemimpin yang begitu akan membawa kita kepada pemimpin yang diktator, pemimpin yang tidak hormat separation of power dan jadilah kita Dewan yang selama ini disebut sebagai rubber stamp. Dengan itu, saya menyokong Tuan Speaker.

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh dan selamat tengah hari. Terima kasih, Yang di-Pertua atas peluang untuk turut sama membahaskan Rang Undang-undang Perlembagaan (Pindaan) 2025 ini.

Walaupun RUU ini hanyalah melibatkan pindaan kepada tiga perkara di dalam Perlembagaan dan kita tidak lagi, belum lagi membahaskan Akta Perkhidmatan Parlimen secara keseluruhannya, tetapi pindaan ini penting sebagai laluan atau tiket untuk kita membenarkan penggubalan Akta Perkhidmatan Parlimen itu nanti.

[Timbalan Yang di-Pertua **mempengerusikan Mesyuarat****] Dato Yang di-Pertua, pindaan ini bukan sekadar satu pindaan kecil yang dalam Perlembagaan kita tetapi anjakan yang besar dalam memperkasakan institusi Parlimen sebagai satu cabang pemerintahan yang benar-benar berfungsi dan berwibawa.

Dalam doktrin pengasingan kuasa, perkara yang sangat penting ialah elemen semak dan imbang. Dalam negara kita bukan hanya individu, bukan hanya agensi dan jabatan kerajaan yang perlukan semak dan imbang tetapi yang lebih penting ialah cabang, ketiga-tiga cabang baik eksekutif, judisiari dan juga legislatif perlu untuk sentiasa disemak dan diimbang oleh cabang-cabang yang lain. Ini bagi memastikan bahawa tidak ada cabang yang benar-benar yang memiliki kuasa yang mutlak yang boleh membawa kepada salah guna kuasa.

Datuk Yang di-Pertua, selama 33 tahun kita menyaksikan bagaimana sistem pentadbiran negara ini masih bergelut dengan masalah pemisahan kuasa. Yang terbaru, kita boleh melihat bagaimana Parlimen kita ini boleh ditutup sesuka hati. Bukan hanya kita yang terkurung sewaktu COVID, tetapi Parlimen juga boleh ditutup oleh eksekutif hanya semata- mata untuk tujuan yang tertentu.

Selama ini kita melihat bagaimana Parlimen Malaysia berada dalam cengkaman eksekutif. Dalam banyak aspek, kebergantungan Parlimen kepada eksekutif baik dari segi sumber kewangan mahupun pentadbiran menjejaskan kebebasan institusi ini. Oleh itu, pindaan-pindaan ini amat diperlukan bagi memastikan Parlimen dapat berfungsi dengan autonomi, dengan bebas dan benar-benar dilihat bebas dan tidak lagi bergantung kepada eksekutif dalam membuat keputusan yang melibatkan perjalanan dan urusan Parlimen itu sendiri.

Pindaan pada Perkara 56 dan 57 memberikan kuasa dan membenarkan Yang di- Pertua Dewan Negara dan Dewan Rakyat untuk memegang jawatan dalam Majlis Perkhidmatan Parlimen dan ia tidak akan hilang kelayakan selagi mana mereka tidak menerima apa-apa saraan, hadiah ataupun faedah daripada keanggotaan tersebut.

Kita ingin memastikan bahawa individu yang dipilih untuk menduduki jawatan ini dapat menjalankan tugas mereka tanpa sebarang konflik kepentingan dan bentuk sekatan yang tidak perlu. Mereka perlu diberikan ruang untuk memainkan peranan mereka sebagai pemimpin institusi legislatif tanpa bimbang akan kehilangan jawatan kerana mereka juga merupakan sebahagian daripada struktur pentadbiran Parlimen itu sendiri.

Pindaan dalam Perkara 65 juga memberikan ruang untuk pelantikan Setiausaha Dewan Negara dan Dewan Rakyat bukan hanya dari kalangan anggota pentadbiran awam yang kita tahu terikat dengan peraturan-peraturan tertentu, tetapi juga jawatan ini akan dibuka kepada umum bagi memastikan bahawa mereka yang berada di tempat itu benar-benar layak dan benar-benar memahami peranan dan tugas mereka.

Selain itu, pindaan ini juga menetapkan bahawa Setiausaha Dewan Negara dan Dewan Rakyat tidak boleh menjadi ahli-ahli mana-mana Majlis Parlimen atau Dewan Undangan Negeri. Ini satu jaminan bahawa individu yang memegang jawatan itu akan berkhidmat secara profesional tanpa sebarang unsur berat sebelah dan kepentingan politik.

Implikasi pindaan kepada Ahli Parlimen dan Senator. Sebagaimana kita tahu tadi, di kalangan Senator akan dilantik dua ahli, di kalangan Ahli Dewan Rakyat akan dilantik empat ahli dan ini sudah tentu akan memberikan ruang yang luas kepada kita dalam Dewan ini untuk turut sama memainkan peranan.

Dengan pengukuhan Majlis Perkhidmatan Parlimen juga, kita membuka jalan kepada sistem pembiayaan yang lebih tersusun dan bebas. Ini bermakna keperluan kewangan Parlimen akan ditentukan oleh Parlimen itu sendiri, bukan kita bincang di Parlimen tetapi kewangan itu akan dipadam, boleh diubah oleh eksekutif. Jadi, selepas ini, dengan autonomi kewangan yang ada untuk Majlis Perkhidmatan Parlimen maka kita percaya bahawa kita boleh memperkasa lagi institusi Parlimen kita ke arah yang lebih baik.

Tuan Yang di-Pertua, di negara-negara lain seperti United Kingdom, Kanada dan Australia, mereka juga sudah lama mengamalkan konsep pemisahan kuasa yang jelas antara ketiga-tiga cabang ini. Di negara-negara ini, institusi Parlimen memang mempunyai kebebasan sepenuhnya untuk menguruskan pentadbiran dan pembiayaan mereka sendiri.

Mereka tidak perlu merayu kepada eksekutif untuk mendapatkan dana atau kelulusan bagi sebarang inisiatif yang ingin mereka laksanakan.

Saya percaya walaupun pindaan-pindaan ataupun penggubalan akta ini masih jauh daripada sempurna tetapi inilah langkah yang sangat besar yang menjadi permulaan kepada kita dalam usaha untuk melakukan, melaksanakan reformasi institusi. Datuk Yang di-Pertua, dengan itu, saya mohon menyokong. Terima kasih.

Terima kasih, Datuk Yang di-Pertua. Datuk Yang di-Pertua, pindaan kepada Perlembagaan yang dipertimbangkan oleh Dewan yang mulia pada hari ini adalah kepada tiga perkara sahaja iaitu Perkara 56, 57 dan 65. Namun, implikasi dan impak kepada pindaan ini adalah amat besar kerana pindaan ini akan membolehkan Malaysia memantapkan lagi pengasingan kuasa antara badan legislatif atau perundangan dan badan eksekutif.

Doktrin pengasingan kuasa menyatakan bahawa kuasa tidak boleh dipusatkan pada seorang atau satu badan sahaja untuk mengelakkan penyalahgunaan kuasa. Mandat bagi pengasingan kuasa memang termaktub dalam Perlembagaan Perkara 121 bagi kehakiman, Perkara 39 bagi eksekutif dan Perkara 44 bagi legislatif atau badan perundangan. Namun, badan perundangan belum mendapat autonomi penuh kerana kewangan dan sumber manusia masih dikawal oleh badan eksekutif.

Datuk Yang di-Pertua, setelah 33 tahun Akta Perkhidmatan Parlimen 1963 dimansuhkan, baru kini kita mengambil tindakan untuk mengembalikan autonomi kepada Parlimen. Ini merupakan reformasi institusi yang tertinggi dan saya mengucapkan syabas kepada Kerajaan MADANI atas kejayaan ini. Saya percaya semua yang ada dalam Dewan ini yang mendukung doktrin pengasingan kuasa, tidak ada sebab untuk menolak rang undang- undang ini. Jadi, hari ini Datuk Yang di-Pertua, kita menamatkan dengan izin, legislative inertia yang telah menyelubungi Parlimen selama 33 tahun.

Saya dimaklumkan bahawa ini diperlukan kerana ia akan dilantik sebagai Pegawai Pengawal di bawah Akta Tatacara Kewangan. Sementara itu, pengurusan Dewan Negara dan Dewan Rakyat dikendalikan oleh anggota perkhidmatan Parlimen.

Jadi soalan saya, ia agak kekok. Kita kata kita bebas, tetapi Ketua Pentadbir itu daripada kalangan perkhidmatan awam. Saya tidak— sukar untuk dapat menerima perkara ini, Datuk Yang di-Pertua. Jadi, seandainya apa yang perlu untuk memperkasakan Ketua Pentadbir Parlimen itu adalah pelantikan sebagai Pegawai Pengawal. Mengapa tak boleh buat macam itu? Biarkan dia di bawah perkhidmatan Parlimen, tetapi diberikan kuasa sebagai Pegawai Pengawal dan dilakukan tatacara, proses yang sepatutnya supaya dia mengikut tatacara pentadbiran kewangan sebagaimana ditetapkan oleh kerajaan. Then only, kita boleh mengatakan kita ada kawalan penuh ke atas semua anggota kakitangan Parlimen.

Jadi Datuk Yang di-Pertua, saya dengan ini menyokong pindaan ke atas Perlembagaan Persekutuan iaitu bagi Perkara 56, 57 dan 65. Terima kasih.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua atas peluang untuk membahas RUU ini. Pindaan Perlembagaan ini adalah pendahuluan kepada penggubalan RUU yang baharu iaitu RUU Perkhidmatan Parlimen 2025 supaya RUU PSA ini dapat dibentangkan. Ia berkisar ke atas doktrin yang sangat fundamental kepada demokrasi

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua kerana memberi saya peluang untuk membahaskan RUU pindaan Perlembagaan ini. Saya ingin mengucapkan syabas dan tahniah atas usaha Kerajaan MADANI dalam merealisasikan pindaan ini, memperbetulkan kesilapan terdahulu dan mempertahankan apa yang perlu. Konsep ataupun doktrin separation of powers kerap kali dinyatakan oleh semua pihak dan keperluan untuk menghormati prinsip dan konsep ini.

Prinsip pengasingan kuasa ini membahagikan kuasa kerajaan kepada cabang perundangan, eksekutif dan kehakiman seperti termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan kita. Tidak dinafikan tujuan rang undang-undang pindaan ini adalah asas untuk membolehkan pembentangan RUU Perkhidmatan Parlimen 2025. Perlembagaan Persekutuan Malaysia merupakan undang-undang tertinggi negara atau dengan izin, the supreme law of the land. Ia adalah asas kepada identiti negara kita.

Oleh sebab itu, pindaan terhadap Perlembagaan Persekutuan haruslah dibuat hanya apabila ia benar-benar perlu sahaja. Kita melihat bagaimana pada tahun 1992, pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan telah dibuat dan memansuhkan perkhidmatan Parlimen yang telah diwujudkan melalui Akta Perkhidmatan Parlimen 1963. Pada hari ini di Dewan yang mulia ini, kita sekali lagi berdepan dengan pindaan Perlembagaan yang sama untuk mengembalikan perkara-perkara yang telah dimansuhkan pada tahun 1992.

Regretfully dengan izin, ini bukan kali pertama situasi seperti ini telah berlaku di mana pindaan Perlembagaan dibuat yang mana perkara-perkara dalam Perlembagaan Persekutuan Malaysia telah dimansuhkan dan kemudiannya the reversal is made atau pembalikan dibuat untuk mengembalikan perkara-perkara yang telah dimansuhkan dalam Perlembagaan.

Dengan kemajuan teknologi yang pesat dan pembangunan intelek manusia, kita berharap perkara-perkara seperti ini tidak lagi berlaku dan memohon agar pihak-pihak yang berkenaan agar tidak sewenang-wenangnya membuat pindaan terhadap Perlembagaan Persekutuan tanpa memikirkan kesan dan impaknya dalam jangka masa panjang terhadap negara ini dan rakyatnya.

Datuk Yang di-Pertua, berdasarkan laporan yang saya peroleh, Perlembagaan Persekutuan telah dipinda sebanyak 61 kali sejak tahun 1957 sewaktu Perlembagaan Persekutuan masih lagi dikenali sebagai Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu. Sejarah menunjukkan Perlembagaan Tanah Melayu dipinda apabila Malaysia ditubuhkan pada tahun 1963 dan menjadi Perlembagaan Persekutuan Malaysia, but that story is for another day, kita tumpukan kepada pindaan RUU pada hari ini.

Sebagai perbandingan Datuk Yang di-Pertua, Perlembagaan bagi Amerika Syarikat telah dipinda sebanyak 27 kali sahaja semenjak tahun 1787. Dalam tempoh 238 tahun, Amerika meminda Perlembagaan mereka hanya sebanyak 27 kali sahaja.

Manakala Perlembagaan Persekutuan, sejak masih menjadi Perlembagaan Tanah Melayu lagi dalam tempoh 68 tahun sahaja sebanyak 61 kali pindaan telah dibuat tidak termasuk pindaan pada hari ini. Cuma perbandingan ini Datuk Yang di-Pertua, bukan bertujuan untuk mengagung-agungkan Amerika Syarikat, tidak sama sekali. Cuma sebagai

contoh bahawa pindaan Perlembagaan sesebuah negara itu tidak seharusnya dibuat kecuali ia benar-benar perlu kerana itulah DNA kita sebagai sebuah negara.

Datuk Yang di-Pertua, oleh sebab itulah adalah perlu juga untuk memastikan setiap penggubal undang-undang memahami kepentingan dan kesucian Perlembagaan Persekutuan kita dan niat sebenar mesti dilindungi dan dihormati seperti dalam lafaz sumpah setiap Ahli Parlimen untuk melindungi Perlembagaan Negara ini. Jika terdapat keperluan untuk meminda Perlembagaan Persekutuan negara kita ini, pastikan pindaan tersebut dibuat berkaitan dengan niat seperti yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan negara dan bukan bertentangan dengan prinsip yang dimaksudkan untuk dilindungi.

Datuk Yang di-Pertua, saya mungkin tidak berada di Dewan yang mulia ini untuk menghalang pindaan yang dibuat pada tahun 1962. Namun pada hari ini, saya berada di Dewan yang mulia ini untuk memperbetulkan kekhilafan yang telah berlaku dan mengembalikan apa yang telah diambil. Dengan ini Datuk Yang di-Pertua, saya menyokong penuh pindaan RUU ini. Terima kasih.

Terima kasih Yang Berhormat Datuk Yang di-Pertua kerana memberi saya peluang untuk sama-sama membahaskan RUU pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan yang baru tadi dibentangkan oleh Yang Amat Berhormat Perdana Menteri. Datuk Yang di-Pertua, dengan RUU ini ia membolehkan Kerajaan MADANI membuat satu akta yang khusus berkenaan dengan pengurusan dan pentadbiran Parlimen.

Peruntukan Perlembagaan Persekutuan yang sedia ada iaitu Perkara 132 hingga 148 berkenaan dengan penjawat awam tidak ada memperuntukkan sesuatu pemisahan kuasa kepada Parlimen termasuk pengurusan dan pentadbiran Parlimen. Perlembagaan Persekutuan ada memperuntukkan elemen pemisahan ini kepada dengan izin, armed forces melalui Perkara 137 Perlembagaan Persekutuan iaitu Armed Forces Council. Begitu juga Perlembagaan Persekutuan ada memperuntukkan elemen pemisahan kepada di bawah Perkara 138 Perlembagaan Persekutuan kepada Judicial and Legal Service Commission. Seterusnya, Perlembagaan Persekutuan juga ada memperuntukkan di bawah Perkara 140 kepada Police Force Commission dan Perkara 141A kepada Education Service Commission.

Pindaan ini adalah selari dengan prinsip demokrasi berparlimen yang diamalkan oleh negara kita di mana ketiga-tiga organisasi kerajaan yang sangat penting iaitu badan perundangan Parlimen, badan kehakiman dan Badan Eksekutif bukan sahaja dilihat secara teori, ada pemisahan kuasa antara satu sama lain, tetapi juga secara realiti ia dipisahkan melalui pengurusan dan pentadbiran di bawah Perlembagaan Persekutuan. Sekali lagi, saya ingin tekankan pindaan ini adalah sangat penting daripada aspek Perlembagaan Persekutuan iaitu undang-undang yang tertinggi di Malaysia supaya suatu akta khusus untuk Parlimen boleh dibentangkan dan diluluskan di Dewan yang mulia ini.

Pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan ini juga secara amnya adalah mengikut apa yang dikehendaki oleh rakyat terutamanya generasi muda supaya pemisahan kuasa iaitu sebagai salah satu- teras utama negara yang berdemokrasi dilaksanakan di negara ini.

Pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan ini juga adalah selari dengan polisi Commonwealth Parliamentary Association untuk memperkasakan badan perundangan iaitu institusi Parlimen di kalangan Ahli-ahli CPA di mana Parlimen Malaysia adalah anggota CPA.

Semasa First Joint CPA Asia and South-East Asia Regional Conference di Lahore, Pakistan pada Februari yang lepas, semua institusi Parlimen di kalangan negara anggota telah bersetuju di bawah payung CPA walaupun tidak terikat untuk merealisasikan Lahore Charter. Lahore Charter memperuntukkan dengan izin, satu commitment to uphold democratic norms, constitutional principles, the supremacy of Parliament as the voice of the people and enhance Parliamentary oversight, accountability and transparency to rebuild public trust in the institution. Dengan pindaan ini, kita berharap institusi Parlimen dapat diperkasakan demi masa depan negara yang kita cinta. Dengan hujah-hujah saya tadi Yang Berhormat Datuk Yang di- Pertua, saya mohon menyokong. Terima kasih.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua kerana memberikan saya peluang untuk berbahas tentang suatu akta untuk meminda Perlembagaan Persekutuan pada kali ini. Saya percaya pindaan Perlembagaan ini adalah sangat perlu memandangkan kita akan meluluskan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 kali ini dan pindaan ini adalah sesuatu yang membuka ruang ataupun sesuatu yang harus ataupun wajib dilaksanakan bagi menjayakan pengenalan semula Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen.

Jadi, saya sangat bersetuju dengan rakan-rakan yang sebelum ini mengatakan bahawa inilah reformasi yang dilakukan oleh kerajaan tindakan berani ataupun tindakan political will dengan izin, yang dilaksanakan oleh Kerajaan MADANI kali ini di mana pemisahan kuasa itu mula diperkenalkan. Walaupun ada pihak tertentu yang cuba mengkritik perkara ini kerana seolah-olah dikatakan tidak lengkap, tetapi inilah permulaan yang terbaik kerana kita tidak boleh memperkenalkan sesuatu sehingga kita terlajak di dalam melaksanakan sesuatu yang kita rasa lengkap, tapi rupa-rupanya akan menyusahkan kita di kemudian hari.

Jadi, inilah satu tindakan yang baik yang dilaksanakan oleh kerajaan di mana Parlimen sendiri akan memiliki pentadbirannya yang tersendiri bukan lagi dipengaruhi ataupun dikuasai oleh Eksekutif yang sangat diharap-harapkan juga oleh pembahas sebelum ini. Jadi oleh sebab itu, saya berharap supaya pada hari ini perkara ini akan disokong oleh Ahli Dewan yang mulia ini.

Satu juga, saya ingin cadangkan di sini bahawa apabila perkara ini dilaksanakan, ada fasal yang dikatakan di dalam sini di mana seseorang Ahli yang dipilih menjadi Yang di-Pertua dan Timbalan Yang di-Pertua hilang kelayakan untuk memegang jawatan itu sebab keahliannya dalam Majlis Perkhidmatan Parlimen yang ditubuhkan di bawah undang-undang Persekutuan dengan syarat bahawa Ahli yang dipilih yang menjadi Yang di-Pertua atau Timbalan Yang di-Pertua itu tidak menerima apa-apa saraan, hadiah, untung atau faedah daripadanya.

Jadi, kami dalam Jawatankuasa Pilihan Undang-undang ada membincangkan perkara ini. Jadi, mohon pencerahan daripada Menteri apakah yang dimaksudkan dengan perenggan ini supaya tidak ada kesilapan atau kekhilafan pemahaman oleh Ahli Dewan Negara yang mulia ini. Jadi, saya tidak panjang untuk membahaskan. Seterusnya, saya sangat menyokong kerana ini adalah hanya untuk memberi laluan kepada PSA yang kita akan bahas lagi pada

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua. Saya berdiri di Dewan yang mulia ini dengan rasa penuh tanggungjawab dan penghormatan turut serta dalam perbahasan ini mengenai Rang Undang-undang Perlembagaan (Pindaan) 2025.

Pindaan ini amat signifikan kerana ia membolehkan kerajaan mengembalikan dan menguatkuasakan semula Akta Perlembagaan. Ini merupakan suatu langkah penting ke arah memperkukuhkan institusi Parlimen sebagai badan legislatif yang benar-benar bebas dan berfungsi secara autonomi.

Selama ini kita menyaksikan bagaimana pengurusan Parlimen terikat dengan kuasa Eksekutif yang sedikit sebanyak membatasi kebebasan institusi ini dalam menjalankan fungsinya. Maka dengan pindaan ini, kita membuka lembaran baharu dalam usaha memastikan Parlimen kembali kepada kedudukannya sebagai institusi yang bebas daripada pengaruh Eksekutif dan berperanan sepenuhnya dalam proses semak dan imbang terhadap kerajaan.

Datuk Yang di-Pertua, kerajaan amat prihatin dalam mendukung usaha reformasi institusi lebih-lebih lagi apabila Parlimen merupakan tunjang kepada pembentukan undang- undang negara. Selain berfungsi sebagai platform utama bagi rakyat untuk bersuara melalui wakil mereka, namun kita tidak boleh menafikan bahawa selama beberapa dekad kuasa Parlimen telah mengalami beberapa kekangan yang menyekat kebebasannya.

Datuk Yang di-Pertua, sesungguhnya pindaan ini menjadi titik tolak ke arah pemulihan fungsi Parlimen yang sebenar sekali gus mengembalikan keyakinan rakyat terhadap sistem demokrasi kita. Dalam reformasi ini, Parlimen bukan sahaja akan lebih berdaya saing, tetapi juga dapat berfungsi dengan lebih telus dan bertanggungjawab dalam memastikan kepentingan rakyat sentiasa diutamakan.

Datuk Yang di-Pertua, pindaan ini memperlihatkan bahawa pengembalian autonomi Parlimen akan mengangkat semula prinsip doktrin pengasingan kuasa yang menjadi asas kepada sistem demokrasi berparlimen yang lebih baik. Seperti yang kita sedia maklum, pengasingan kuasa adalah elemen penting dalam memastikan setiap cabang kerajaan, Legislatif, Eksekutif dan kehakiman berfungsi secara bebas tanpa kawalan atau pengasuh antara satu sama lain.

Saya ingin merujuk kepada pindaan Perkara 52 dan 57 dalam Perlembagaan Persekutuan yang bakal dibuat. Pindaan ini sebenarnya berkait rapat Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen yang akan diperkenalkan selepas ini. Perkara 56 dan 57 merangkumi peranan dan kuasa yang Yang di-Pertua Dewan Negara dan Dewan Rakyat dalam menguruskan hal ehwal Parlimen.

Dengan pindaan ini, kita akan menyaksikan perubahan yang lebih menyeluruh dalam bagaimana Parlimen ditadbir serta bagaimana kuasanya dikendalikan, yang mana perlaksanaan pindaan ini akan bergantung kepada Akta Perkhidmatan Parlimen yang aka memberi garis panduan yang lebih jelas mengenai Parlimen harus beroperasi secara autonomi. Ini sudah tentu menjadi satu langkah penting dalam memastikan demokrasi yang kita amalkan dapat dipertahankan dan diperkukuhkan.

Kalau ada apa-apa yang nak dibahaskan tentang RUU Perkhidmatan Parlimen ini bila tiba waktunya, petang ini nanti mungkin, bahaskan lah, lumatkan lah, tetapi mari kita dapat sampai ke peringkat itu dahulu, baharu kita boleh bahas. Apa pun saya lihat tak banyak dipinda dalam Perlembagaan ini. Saya ingin bertanya halangan terhadap Speaker ataupun Yang di-Pertua Dewan Negara, Dewan Rakyat yang memegang jawatan dalam NGO kah, aktiviti-aktiviti lain, perniagaan kah, ada di dalam Perlembagaan yang lepas. Kali ini dibuat pindaan supaya membolehkan satu ini sahaja dia boleh pegang MPP ini. Yang lain tetap tak boleh.

Jadi, walaupun ada pengecualian dalam Perlembagaan asal iaitu hal-hal kebajikan yang penting kepada rakyat, bukan kah urusan MPP ini juga hal-hal yang penting untuk rakyat? Jadi saya rasa kalau tak pinda pun tak apa, boleh kita gunakan pengecualian itu untuk pegang jawatan ini, tapi tak apa lah kalau pinda itu dia spesifik. Saya setuju kalau spesifik ertinya concern kita lebih spesifik dan kita berharap Speaker kita akan memberikan peranan yang baik kerana dia menjadi Pengerusi lebih tinggi daripada Speaker Dewan Rakyat yang Pengerusi Bersama, insya-Allah kita akan lulus.

Keduanya dalam Perkara 65 Perlembagaan, Setiausaha kenapa kita tidak tukar sahaja di dalam Perlembagaan yang lama itu daripada perkhidmatan awam kepada Perkhidmatan Parlimen, tetapi oleh sebab Perkhidmatan Parlimen ini belum lulus, kita tidak spesifik kan begitu, tetapi alangkah cantiknya kalau kita khususkan begitu, ertinya dia satu jawatan yang tertutup, dia tak payah fikir lain lagi nak cari jawatan lain, nak naik kepada KSU kah, fokus kepada Perkhidmatan Parlimen.

Jadi, saya harapkan kita terpaksa lulus sebab syarat tadi itu. Jadi saya harapkan selepas daripada pindaan ini dan Majlis Perkhidmatan Parlimen itu lulus, kita perbaiki supaya ia menjadi suatu jawatan yang tidak terbuka sebegitu, khusus untuk Perkhidmatan Parlimen.

Saya harapkan tanggungjawab Setiausaha Dewan ini bila dia tidak terdedah kepada kenaikan pangkat yang memerlukan beliau keluar daripada jabatan ini, maka fokusnya lebih baik, cinta dan kasih sayangnya kepada Parlimen itu lebih tinggi dan usaha-usaha dan rapport dia dengan atau hubungan dia dengan seluruh Ahli-ahli di dalam Dewan Rakyat dan Dewan Negara ini akan menjadi lebih akrab.

Kita akan mempunyai satu kerja yang bersepakat lebih baik, ertinya apa keperluan Ahli-ahli Parlimen baik Dewan Rakyat, Dewan Negara menjadi tanggungjawab yang penuh fokus oleh Setiausaha bagi kedua-dua Dewan. Tidak payah berangan-angan nak jadi- bertugas di perkhidmatan-perkhidmatan yang lain. Jadi, Datuk Yang di-Pertua oleh sebab perkara ini penting kita harap ia tidak berulang peristiwa di Dewan Rakyat. Kita bagikan keyakinan bukan kepada kerajaan atau bukan kepada parti, tetapi kepada Dewan yang kita menjadi anggota ini bahawa ini suatu yang baik. Sekian, saya mohon menyokong.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh dan salam sejahtera kerana memberikan peluang untuk membahaskan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025. Satu langkah penting dalam memperkukuhkan dan memantapkan institusi Parlimen di negara kita. Rang undang- undang ini seperti yang telah disebut bertujuan untuk menubuhkan Perkhidmatan Parlimen sebagai suatu entiti yang berasingan daripada perkhidmatan awam. Ini merupakan langkah yang sangat signifikan dalam memastikan bahawa Parlimen dapat berfungsi dengan lebih bebas dan efisien dalam melaksanakan tanggungjawabnya.

Seperti yang kita sedia maklum Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 ini lah satu usaha untuk mengembalikan kebebasan Parlimen serta memastikan keberkesanan institusi tersebut dalam menjalankan fungsi-fungsinya seperti yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan. Ini lah satu pencapaian besar dan proses reformasi institusi negara yang semakin memberi penekanan kepada pengasingan kuasa antara Eksekutif, legislatif dan juga kehakiman.

Sebelum ini Akta Perkhidmatan Parlimen 1966 telah dimansuhkan pada tahun 1992.

dan sejak itu Parlimen telah diletakkan di bawah Jabatan Perdana Menteri. Malangnya ini menyebabkan Parlimen yang sepatutnya bebas dan tidak dipengaruhi oleh mana-mana pihak berada di bawah pengawasan Eksekutif. Ini memberi kesan yang negatif kerana Parlimen seolah-olah tidak berfungsi sepenuhnya sebagai institusi bebas dalam sistem demokrasi kita.

Saya yakin bahawa rang undang-undang ini akan membantu mengembalikan kebebasan yang sepatutnya dimiliki oleh Parlimen.

Dalam sistem demokrasi yang sihat kita harus menyedari bahawa Eksekutif, Legislatif dan juga kehakiman harus mempunyai kuasa yang jelas dan tidak bercampur aduk. Namun apabila Parlimen berada di bawah Jabatan Perdana Menteri yang memberi isyarat yang kurang tepat kepada rakyat dan dunia luar tentang ketidakberdayaan Parlimen sebagai satu entiti bebas. Parlimen tidak seharusnya diletakkan di bawah mana-mana jabatan atau kementerian yang berfungsi dalam Eksekutif. Sebaliknya Parlimen perlu mempunyai independent of Parliament di mana ia berdiri dengan sendirinya dan mempunyai kebebasan penuh untuk melaksanakan tugas-tugasnya seperti yang dinyatakan dalam Perlembagaan Persekutuan.

Tuan Yang di-Pertua akta ini juga memperuntukkan penubuhan Majlis Perkhidmatan Parlimen (MPP) yang berfungsi antaranya melantik dan menentukan terma dan juga syarat- syarat pelantikan anggota Perkhidmatan Parlimen, mengawasi semua perkara sokongan berhubung Perkhidmatan Parlimen dan membangunkan dan melaksanakan program dan latihan berkaitan Perkhidmatan Parlimen. Di bawah Majlis Perkhidmatan Parlimen (MPP), jawatan Setiausaha Dewan Negara dan juga Dewan Rakyat berstatus terbuka dan boleh diisi oleh mana-mana individu yang berkelayakan. Ia sekali gus membolehkan jawatan Setiausaha Dewan Negara dan Dewan Rakyat dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong daripada kalangan bukan anggota perkhidmatan awam.

Selain itu rang undang-undang ini juga menyatakan dua orang Ahli Dewan Negara dan empat orang Dewan Rakyat, dua daripada kerajaan dan dua lagi daripada pembangkang di mana fasal 3(2)(e) dan fasal 3(2)(f) akan dipinda, cumanya rang undang-undang ini tidak menyatakan bagaimanakah empat orang Ahli Parlimen ini, dalam MPP akan dipilih.

Persoalannya adakah dipilih oleh jawatankuasa atau melalui kaedah boleh diterangkan.

Saya mohon kerajaan menyatakan perkara ini bagi memastikan proses pemilihan yang adil, telus dan juga mempunyai berdasarkan merit. Saya berharap kerajaan dapat memberikan penjelasan yang lebih terperinci mengenai proses pemilihan Ahli Parlimen ini agar kita dapat memastikan bahawa Parlimen benar-benar menjadi institusi yang bebas dan berdaya saing serta dilaksanakan dengan penuh integriti dan keadilan.

Sebagai penutup rang undang-undang ini terbukti sebagai langkah berani yang diambil oleh Perdana Menteri Dato' Seri Anwar Ibrahim dalam usaha untuk membebaskan institusi Parlimen daripada cengkaman kuasa Eksekutif. Keputusan untuk mengasingkan kuasa Parlimen daripada pentadbiran Jabatan Perdana Menteri adalah satu keputusan yang sangat penting dalam mengembalikan integriti dan kebebasan Parlimen sebagai institusi yang bebas dan berdaya saing.

Langkah ini juga mencerminkan komitmen Perdana Menteri dan barisan Kabinet dalam melaksanakan agenda reformasi institusi yang telah lama dinantikan oleh rakyat. Ini lah kesinambungan daripada pemansuhan Akta Perkhidmatan Parlimen 1966 pada tahun

1992 yang sejak itu telah meletakkan Parlimen di bawah Jabatan Perdana Menteri dan perlihatkan seolah-olah Parlimen tidak benar-benar bebas untuk menjalankan fungsinya.

Saya ingin mengucapkan terima kasih sekali kepada seluruh Kabinet serta kerana berani mengambil langkah untuk melepaskan Parlimen menjadi sebuah institusi yang bebas sejak pemansuhan akta ini. Namun dengan pindaan ini...

Penting sangat ini. YB tadi YB ada sebut tentang MPP, composition dalam MPP itu dua Senator, empat orang wakil Dewan Rakyat. Saya nak tanya sama ada YB setuju kah tidak untuk disamakan Dewan Negara dengan Dewan Rakyat? Kalau Dewan Rakyat empat orang anggota MPP, mengapakah Dewan Negara dua orang? Chairman Dewan Negara kononnya Upper House.

Bersetuju dan masukkan ke dalam teks ucapan saya pada pagi ini. Yang terakhirnya adalah, dengan ini saya menyokong Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 dan berharap pindaan ini menjadi pemangkin kepada peningkatan kualiti dan kebebasan institusi Parlimen dalam negara kita. Sekian, terima kasih.

Terima kasih Yang di-Pertua. Saya ingin nak ucapkan terima kasih untuk beri ruang berbahas Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025.

Di sini, saya juga ingin mengucapkan tahniah dan syabas kepada kerajaan yang khususnya yang diketuai oleh iron lady yang kita— disanjung iaitu YB Azalina yang berani dirikan, membawa satu perubahan selepas 33 tahun. Saya ucapkan tahniah dan terima kasih YB.

Ada beberapa perkara saya ingin juga ingin bangkitkan seperti yang kawan-kawan saya bangkitkan tadi ialah satu, kebebasan dana. Apabila undang-undang ini diluluskan, maka Parlimen ada kebebasan untuk tidak ada campur tangan daripada Kementerian Kewangan. Saya ucapkan tahniah atas perubahan ini di mana Parlimen memerlukan setiap kali dana diperlukan, kita kena melalui beberapa prosedur. Dengan ini ada beberapa aktiviti pun ditangguhkan disebabkan kelewatan kelulusan daripada Kementerian Kewangan.

So, saya menyokong penuh dengan perubahan ini di mana kebebasan ini diberi kepada Parlimen sendiri menguruskan. Seterusnya keanggotaan Senator. Tadi seperti yang kawan saya yang katakan YB Senator yang menyatakan keanggotaan sekarang Senator 70 orang. Saya juga ingin nak cadangkan dinaikkan kepada 90 orang. Dinaikkan kepada 90 orang di mana Senator-senator ini mewakili daripada setiap kalangan iaitu seperti wakil

daripada wanita, daripada NGO-NGO wanita, wakil daripada OKU, wakil daripada orang asli, wakil daripada bidang pendidikan, wakil daripada perubatan, wakil daripada keselamatan.

Keselamatan ini penting. Sebab kita tidak ada wakil daripada keselamatan, daripada tentera, polis, bomba. So, saya rasa ini waktu untuk tiba untuk membawa mereka dalam Dewan Negara. Selain itu, wakil media dan juga wakil-wakil peniaga dimasukkan sebagai Senator untuk mendapatkan— dan yang lagi satu saya amat-amat memerhatikan dan amat- amat mengalu-alukan, dalam Jawatankuasa yang akan dibentuk akan mewakili daripada seluruh kaum, bukan dimonopoli oleh satu kaum.

Mesti diberi ruang kepada semua kaum dan juga setiap negeri diberi peluang. Jangan sekali Semenanjung sahaja di pengaruh, tetapi saya hendak semua wakil semua kaum dan juga negeri mesti meliputi dalam Jawatankuasa. Yang lain-lain I rasa kebanyakan...

Saya amat setuju dengan cadangan tersebut. Sebab kita kena setaraf dengan Dewan Rakyat. Saya juga ingin di sini nak tegur juga. Saya nak bagi sedikit teguran juga, dengan berani saya bagi perkara ini. Setiap kali Dewan Rakyat pandang Dewan Negara seperti third-class, saya ingin bagi teguran Dewan Negara adalah upper House, mesti menghormati Dewan Negara...

[Tepuk] Apabila rang undang-undang nak diluluskan, baharu cari kami...

[Ketawa] Apabila kita nak minta peruntukan lebih, macam kita nak minta- sorry nak kata Yang di-Pertua, macam kita macam nak minta sedekah. Banyak kali kena mohon. So, saya rasa ini kena berhentikan.

Kami adalah upper House dan kami kena bagi penghormatan seperti yang diberi oleh di Dewan Rakyat...

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Datuk Yang di-Pertua, ada 6 minit. Jadi, saya tak boleh bahas macam selalu. Saya baca pun tidak, tapi pergi sepintas lalu sajalah. Yang Berhormat Menteri, benda yang kita pinda ini, nombor satunya nak buat baik. Tak ada satu pun rang undang-undang kerajaan bentang ini nak buat di sebalik itu.

Tentunya saya nak beritahu Datuk Yang di-Pertua, saya menyokong rang undang- undang ini kerana ia memberi kebaikan, kebebasan Parlimen. Kebebasan- dulu, kerajaan boleh kawal Parlimen, dulu. Melalui peruntukan bajet dan pentadbiran. Sekarang, kalau rang undang-undang diluluskan, Parlimen ada hak autonomi, boleh buat keputusan sendiri tanpa gangguan daripada kerajaan. Contoh, jika kerajaan mahu melambat-lambatkan usul di Parlimen, mereka tidak boleh lagi mengawal secara pentadbiran kerana Parlimen itu ada autonomi.

Nombor dua, mengukuhkan prinsip pengasingan kuasa. Dulu, Eksekutif- kerajaan boleh mempengaruhi badan legislatif- Parlimen. Sekarang, Parlimen boleh berfungsi secara bebas sebagai badan penggubal undang-undang tanpa tekanan politik. Contoh, jika kerajaan mahu menyekat Usul tertentu, mereka tidak boleh lagi berbuat demikian kalau rang undang- undang ini diluluskan. Ada lagi 4 minit.

Yang ketiga, tiada lagi kehilangan kelayakan untuk Majlis Perkhidmatan Parlimen.

Dulu, jika Yang di-Pertua atau Timbalan Yang di-Pertua Parlimen menganggotai Majlis Perkhidmatan Parlimen, mereka boleh kehilangan kelayakan jawatan mereka. Sekarang mereka boleh berkhidmat dalam Majlis tanpa hilang kelayakan, memastikan kesinambungan kepimpinan Parlimen. Contoh, saya mesti ada dulu, sekarang dan contoh, justifikasinya.

Contoh, jika Yang di-Pertua Dewan Negara dilantik dalam Majlis Perkhidmatan Parlimen, beliau boleh terus menjalan tugasnya tanpa masalah undang-undang.

Yang keempat, Parlimen cekap, berkesan. Dulu, setiap keputusan dalam Parlimen perlu mendapat persetujuan kerajaan menyebabkan kelewatan dalam pentadbiran dan operasi. Hari ini, sekarang, kalau rang undang-undang diluluskan, Parlimen boleh urus pentadbiran kewangannya sendiri menjadikan lebih pantas dan cekap.

Contoh, jika Parlimen mahu menambahkan kakitangan, RO dan sebagainya, tidak perlu lagi merujuk kepada kelulusan kerajaan. Maknanya, Parlimen ada kuasa sendiri melantik pegawai-pegawai yang mana difikirkan perlu untuk kekuatan Parlimen itu sendiri.

Kelima, menghalang penyalahgunaan kuasa Eksekutif. Dulu, kerajaan boleh mempengaruhi perjalanan Parlimen dengan mengawal sumber kewangan dan pentadbiran.

Sekarang, Parlimen tidak boleh lagi dipengaruhi kerana mempunyai autonomi penuh. Contoh, jika kerajaan mahu menghalang siasatan ke atas satu skandal kewangan, mereka tidak boleh

lagi menggunakan kuasa pentadbiran untuk menyekat perbahasan atau menyekat dana untuk siasatan.

Keenam, rakyat lebih yakin dengan- terhadap Parlimen. Dulu, Parlimen dilihat boneka kerajaan kerana banyak keputusan boleh dipengaruhi oleh Eksekutif. Sekarang, rakyat akan lebih yakin kerana Parlimen kini benar-benar bebas. Contoh, jika rakyat mahu reformasi undang-undang tertentu, Parlimen boleh membahas tanpa terkesan daripada tekanan kerajaan. Selari dengan negara maju. Parlimen Malaysia masih terikat dengan struktur lama yang membolehkan kerajaan mengawal banyak perkara.

Sekarang, Parlimen kini mengikut sistem negara maju UK, Australia, Kanada yang memberikan kebebasan penuh kepada institusi Parlimen. Contoh, di UK. Parlimen ada kebebasan penuh dengan menentukan hal ehwal dalaman tanpa perlu mendapat kelulusan Ketua Majlis iaitu Perdana Menteri. Kini Malaysia juga akan mempunyai sistem yang lebih baik dari sebelumnya.

Kesimpulan, RUU ini penting untuk memastikan Parlimen bebas, cekap dan profesional. Tiada lagi gangguan Eksekutif dalam urusan Parlimen. Parlimen akan berfungsi sebagai badan yang benar-benar mewakili rakyat, bukan dikawal oleh kerajaan. Malaysia akan mempunyai sistem demokrasi yang lebih kuat, dihormati di peringkat antarabangsa.

Jadi Datuk Yang di-Pertua, tak mahu baca dah yang ini. Tak syok, pelaksanaan ekonomi.

Kalau begitu, kenapakah di Dewan Rakyat ada 56 orang MP kita tidak bersetuju? Ini pada sebuah kebaikan untuk menentukan kerajaan ini ada integriti, smart, brilliant. Kita nak jadikan negara kita yang kita laung-laungkan, Parlimen kita bertaraf dunia. Dewan Negara bertaraf dunia, tapi ada 56 orang Ahli Parlimen kita ini, peliklah kalau tak bersetuju rang undang-undang ini yang terbaik untuk rakyat, untuk Parlimen, untuk anak-anak Malaysia. Hari ini Parlimen tak perlu lagi mendapat kelulusan dari- keperluan- keperluan di Parlimen tak perlu lagi merujuk kepada kerajaan.

Kalau ada bajet, makna Parlimen boleh mengambil pegawai-pegawai kerajaan yang baharu untuk menjadikan Parlimen ini, Parlimen yang pantas, cekap dan bersih, tetapi kalau ini pun kita tidak boleh bersetuju kerana semata-mata kita bukan berlainan anutan, kerana kita berbeza anutan saja. Yang kita tak bersetuju bukan kerana rang undang-undang tidak baik, Datuk Yang di-Pertua.

Kerana kita ada satu dalam kepala kita itu, kita berlainan anutan. Itu kebencian kita.

Kita menolak rang undang-undang ini bukan kerana rang undang-undang tidak baik, tidak bagus, tetapi oleh sebab perbezaan anutan itulah yang memecah ceraikan kita. Padahal, PMX bawa ini amat- terbaik. Padahal Yang Berhormat Menteri Reformasi kita, siang malam buat kerja undang-undang ini, nak melahirkan Parlimen yang baik. Tiba-tiba ada manusia— 56 orang yang dikatakan orang yang hebat, menolak rang undang-undang ini.

Jadi Datuk Yang di-Pertua, tentulah saya menyokong rang undang-undang ini.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua.

Bismillahi Rahmani Rahim. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Salam sejahtera, salam Kerajaan MADANI, salam bulan Ramadhan.

Tuan Yang di-Pertua, bagi pihak kerajaan, saya ingin mengucapkan terima kasih kepada semua Yang Berhormat-Yang Berhormat Senator yang telah menyertai perbahasan kepada Rang Undang-undang Perlembagaan (Pindaan) pada pagi ini. Seramai 14 orang

Saya nak betulkan sikit. Mungkin Yang Berhormat banyak telah berbahas. Saya rasa agak terlaju kereta api sebab yang banyak Yang Berhormat Senator bercakap tentang Akta Perkhidmatan Parlimen yang saya akan bawa selepas ini...

Tapi tak apalah, saya jawab masa dalam Akta Perkhidmatan Parlimen sebab saya percaya isu ini akan ada sama, tetapi saya hanya bawa lima fasal sahaja.

Lima Fasal yang disebut oleh Yang Berhormat yang memang ada yang bercakap tentang fasal ini iaitu memberikan kebenaran, memberikan kuasa supaya Yang Berhormat Senator melalui Speaker Dewan Rakyat, Speaker Dewan Negara, Timbalan Speaker Dewan Rakyat, Timbalan Speaker Dewan Negara, Setiausaha Dewan Rakyat, Setiausaha Dewan Negara boleh duduk dalam Majlis Perkhidmatan Parlimen. Itu sahaja.

Pindaan ini ialah pindaan teknikal. Kalau kami tidak buat pindaan Parlimen, Yang Berhormat Senator, Timbalan Speaker Dewan Rakyat, Dewan Negara, Yang Berhormat Speaker Dewan Rakyat, Dewan Negara, Setiausaha Dewan Rakyat, Setiausaha Dewan Negara tidak ada kuasa dan akan melanggar Perlembagaan kerana mereka tidak boleh duduk dalam apa-apa syarikat- Majlis atau apa-apa badan. Sebab dalam perkara Perlembagaan ini, individu yang digelar Speaker Dewan Rakyat, Speaker Dewan Negara, Timbalan Speaker Dewan Rakyat, Timbalan Speaker Dewan Negara, SUDR, SUDN sebenarnya tidak ada kehidupan lain kecuali Dewan- itulah yang mereka menjaga. Ini terbukti dalam Perlembagaan.

Perkara 56, Perkara 57 dan Perkara yang disebut di dalam Perlembagaan iaitu 68.

Maksud saya ialah kalau kita tidak meminda pindaan kepada Perlembagaan ini, Majlis Perkhidmatan Parlimen yang kita hendak bawa selepas ini tidak boleh berfungsi. Itu sahaja.

It’s an enabler act. It’s a technical— pindaan. Kerana kita hendak mengesahkan mereka, memberi mereka surat beranak yang baharu, memberikan mereka kebenaran, mereka boleh duduk dalam Majlis sebab Perlembagaan kita sah-sah menyatakan bahawa individu yang disebut sebagai Speaker dan Timbalan Speaker, Dewan Rakyat, Dewan Negara dan juga SUDN memang dia tidak ada hak hendak duduk mana-mana kecuali mereka boleh duduk dalam tempat yang mereka diberikan kebenaran iaitu pindaan Perlembagaan.

Jadi, saya hendak betulkan sekali lagi bahawa perkara yang disebut ialah 57 dalam fasal 3 pindaan kepada- maaf ya, saya mula dengan Perkara 56 iaitu kedudukan Speaker dan Timbalan Speaker Dewan Negara yang ada dalam Perlembagaan. Perkara fasal 3 iaitu Perkara 57, kedudukan Speaker dan Timbalan Speaker Dewan Rakyat dan dalam Perkara 65. Maaf, bukan 68 iaitu Setiausaha Dewan Rakyat dan Setiausaha Dewan Negara. Itu sahaja pindaan teknikal, tidak ada benda lain.

Jadi, saya boleh duduk dan kita undi. Sebab saya tak nak cakap apa lagi saya hendak jawab. Sebab yang mana Yang Berhormat bawa tadi, saya kena jawab dalam Perkhidmatan Parlimen. Kalau Yang Berhormat semua setuju dengan saya...

Bolehlah kita balik cepat hari ini...

[Ketawa] Sebab Yang Berhormat Tan Sri Fatmi marah saya, tetapi cawangan dia satu sahaja..*.

[Ketawa]* Saya tidak tahu kenapa dia kata dia hendak balik, dia hendak balik. Kalau ada tiga, empat buah cawangan, wallahualam, tetapi kalau banyak cawangan pun tidak apalah Tan Sri.

Saya kenal Tan Sri lama. Sayang, macam nak kata bapa saudara tak adalah, macam abang...

Jadi, saya rasa saya berhenti di situ. Yang mana soalan teknikal tentang PSA, biarlah saya jawab semasa saya buat tentang Rang Undang-undang Akta Perkhidmatan Parlimen.

Jadi, di sini Datuk Yang di-Pertua, saya sekali lagi berharapkan terima kasih kepada semua Ahli-ahli Senator dan kita undilah pada pilihan Perlembagaan iaitu pindaan yang teknikal dan seperti yang dinyatakan dalam Perlembagaan, kita memerlukan dua per tiga daripada jumlah Ahli-ahli Dewan Negara. Jadi, SUDN saya harap ada. Kalau tidak, SUDN tidak ada lah masa depannya cerah...

[Ketawa] Jadi, saya mengucapkan terima kasih.

Wabillahitaufik wal-hidayah, assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Selepas lebih daripada enam dekad berlalu, usaha menghidupkan kembali perkhidmatan ini menjadi sebahagian daripada agenda reformasi pentadbiran negara di bawah kepimpinan Yang Amat Berhormat Perdana Menteri Ke-10. Seiring dengan semangat pembaharuan tersebut, langkah pertama telah diambil oleh Ahli-ahli Yang Berhormat di Dewan Rakyat dan Dewan Negara yang telah menyokong penggubalan rang undang-undang dan meluluskan pindaan pada Perlembagaan Persekutuan yang berbangkit daripada penggubalan rang undang-undang dengan dua pertiga majoriti.

Oleh yang demikian, supaya Ahli Yang Berhormat Senator bagi Dewan Negara yang mulia ini untuk mengambil bahagian dan langkah seterusnya untuk menyokong usaha murni Kerajaan MADANI. Usaha ini membawa signifikan besar pada Demokrasi Berparlimen di Malaysia dengan mengembalikan semula perkhidmatan Parlimen. Kita bukan sahaja mengembalikan autonomi institusi Parlimen, tetapi juga memperkukuh prinsip pemisahan kuasa yang menjadi teras kepada sistem Demokrasi Berperlembagaan.

Ketiga, isu keanggotaan MPP dan penglibatan Ahli Parlimen pembangkang.

Keanggotaan dalam MPP ini akan dibuat oleh Jawatankuasa Pemilih ataupun yang dalam bahasa Inggeris “Select Committee” yang akan memilih wakil dari kedua-dua Blok Kerajaan dan Pembangkang. Malah Ketua Pembangkang juga boleh dinamakan sebagai anggota MPP jika beliau inginkan.

Menyedari kepentingannya bagi memastikan mekanisme semak dan imbang yang lebih adil dalam sistem demokrasi negara, kerajaan mendengar dan bertindak atas cadangan daripada pihak pembangkang dan beberapa NGO dan CSO dan telah membuat pindaan kepada fasal 3 rang undang-undang ini di Dewan Rakyat, supaya MPP ini diwajibkan untuk dianggotai oleh dua orang wakil daripada pihak Pembangkang.

Keempat, rasional di sebalik model hibrid yang diperkenalkan oleh kerajaan. Model hibrid ini bertujuan untuk memastikan keseimbangan antara Perkhidmatan Parlimen dan Pegawai Perkhidmatan Awam. Langkah ini diperkenalkan bagi memastikan kepakaran khusus dalam urusan Parlimen dapat dibangunkan dan memelihara laluan kerjaya serta pegawai-pegawai yang terlibat.

Walau bagaimanapun Dato' Yang di-Pertua, saya ingin merekodkan dalam Hansard bahawa pindaan kewujudan akta ini, Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen ialah fasa pertama ke arah sistem yang lebih demokratik dalam pemisahan kuasa di antara bidang Eksekutif dengan Legislatif. Bagi pihak Kerajaan MADANI, kita tidak menafikan kemungkinan pindaan-pindaan baharu akan dilaksanakan dalam masa-masa yang terdekat dalam persidangan Parlimen supaya Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen ini dapat diperbaiki setelah dilaksanakan.

Kelima, adalah berkenaan dengan peranan Duli Yang Maha Mulia Yang di-Pertuan Agong. Dalam kerangka rang undang-undang ini, peranan Yang di-Pertuan Agong dalam rang undang-undang ini adalah selaras dengan Perkara 40(3) Perlembagaan Persekutuan iaitu peruntukan yang mengukuhkan lagi doktrin Raja Berperlembagaan dan tidak menjejaskan kedudukan Institusi Raja dalam sistem pemerintahan negara.

Keenam, rancangan semasa dalam tempoh peralihan sebelum rang undang-undang ini dikuatkuasakan. Kerajaan telah menetapkan tempoh peralihan selama maksimum dua tahun. bagi memastikan kelancaran pelaksanaan rang undang-undang ini. Sepanjang tempoh ini akan dilakukan penyusunan struktur organisasi, penyelarasan kewangan dan sumber manusia serta perwujudan peraturan dan mekanisme pelaksanaan yang bersesuaian.

Ketujuh, cadangan penubuhan Jawatankuasa Bersama antara Dewan Negara dan Dewan Rakyat. Kerajaan menerima baik cadangan ini dan terbuka terhadap penambahbaikan rang undang-undang ini. Langkah ini akan dapat memastikan pengurusan Parlimen yang lebih tulus dan bertanggungjawab.

Kelapan, ialah isu menyentuh akan jaminan kerajaan dalam usaha berterusan penambahbaikan rang undang-undang ini kelak apabila dikuatkuasakan. Saya dan pasukan daripada Bahagian Hal Ehwal Undang-undang, Jabatan Perdana Menteri dan beberapa kumpulan nukleus yang terdiri daripada beberapa stakeholders seperti NGO dan CSO yang bakal ditubuhkan ialah untuk mengadakan sesi libat urus yang lebih komprehensif dan lebih holistik bersama Ahli Dewan Negara dan Ahli Dewan Rakyat dalam tempoh 12 bulan selepas pelaksanaan akta ini untuk membawa seperti yang saya sebut tadi, beberapa- cadangan- cadangan, pindaan-pindaan selanjutnya.

Maknanya ini bukanlah kata orang, the end of the journey, Dato' Yang di-Pertua.

Banyak lagi akan dibawa supaya kebebasan itu akan menjadi satu kenyataan. Ini adalah seiring dengan agenda reformasi yang terus memperkukuh kedaulatan undang-undang dan nilai demokrasi yang matang dalam negara kita. Antara perkara yang akan diteliti adalah seperti pertama, penubuhan Jawatankuasa Parlimen Bersama- Joint Committee yang berperanan menasihati MPP mengenai hal ehwal pentadbiran dan kewangan Parlimen.

Baru sahaja tadi kita telah meluluskan Rang Undang-undang Perlembagaan

(Pindaan) 2025 yang bertujuan untuk memberi laluan kepada penggubalan Rang Undang- undang Perkhidmatan Parlimen 2025 yang sekarang kita bahas ini. Hari ini merupakan detik bersejarah yang sempat kita lakarkan di Dewan yang mulia pada hari ini kerana kita akan membahas mengenai satu rang undang-undang yang bukan sahaja akan memberi impak kepada sistem demokrasi negara malah merupakan RUU yang berkaitan dengan kita sebagai Ahli Dewan Negara dan juga Ahli Dewan Rakyat.

Rang undang-undang ini akan mana membawa lebih banyak kebebasan kepada institusi Parlimen sebagai ejen semak dan imbang selama 33 tahun Akta Perkhidmatan Parlimen dimansuhkan. RUU ini bertujuan bagi penubuhan Majlis Perkhidmatan Parlimen dan sebagai langkah utama dalam memperkenalkan reformasi institusi secara menyeluruh dan komprehensif. Parlimen akan mempunyai kuasa autonomi untuk menentukan dasar dan tadbir urus Parlimen itu sendiri.

Dato Yang di-Pertua, saya ingin memulakan mukadimah perbahasan saya dengan terus menyentuh RUU ini secara umum iaitu dengan bertanya, adakah dengan RUU ini, kita boleh melantik seorang lagi Timbalan Yang di-Pertua Dewan Negara untuk membantu Yang di-Pertua dalam urusan harian Mesyuarat?.

Selain dari itu, saya juga ingin bertanya mengenai perkara yang selalu kita sebagai Ahli Dewan Negara bangkitkan, adakah dengan RUU ini kita boleh dapat menyambung tempoh penggal Senator dari tiga tahun satu penggal kepada lima tahun satu penggal atau setaranya?

[Tepuk] Serta tidak lupa juga mengenai takwim Parlimen bersidang, dapat kah kita dapat menentukan takwim persidangan selari dengan beban tugas kita sebagai Ahli Parlimen tanpa melalui proses sediakala? Saya pernah bangkitkan isu ini semasa perbahasan Titah Diraja mengenai kiraan jadual takwim supaya tidak bertembung dengan bulan mulia, bulan Ramadan dan tidak bertembung dengan Dewan Rakyat. Adakah ini memberi kuasa kepada Parlimen itu sendiri?

Seterusnya, saya ingin menyentuh mengenai fasal 6 bahagian 3 mengenai kedudukan Setiausaha Dewan Negara dan Dewan Rakyat di mana kelayakan untuk lantikan dan syarat perkhidmatan tersebut adalah di bawah kawalan Yang di-Pertua Dewan dan juga pelantikan dengan persetujuan Yang di-Pertuan Agong. Dengan RUU ini, jawatan Setiausaha Dewan akan menjadi jawatan terbuka. Soalan saya, adakah dengan peruntukan ini, pelantikan boleh dibuat kepada mereka yang bukan di bawah anggota perkhidmatan awam?

Adakah ini akan membuka ruang kepada lantikan politik ataupun adakah cadangan nama boleh datang dari Jemaah Menteri atau Perdana Menteri itu sendiri? Malah bekas-bekas hakim atau pensyarah undang-undang pun boleh dilantik sebagai Setiausaha Dewan?

Namun, sukacita saya ingin cadangkan agar Yang di-Pertua Dewan diberi autonomi penuh dalam penamaan, pemilihan dan boleh mengangkat cadangan nama kepada Yang di- Pertuan Agong. Ini kerana pastinya Tuan Yang di-Pertua mempunyai budi bicara dan kebijaksanaan dalam memilih siapa yang betul-betul layak menerajui tugas tersebut.

Mengenai fasal 7, Bahagian IV, mengenai Jawatankuasa Kenaikan Pangkat Perkhidmatan Parlimen, adakah ini merangkumi pegawai dan kakitangan dari semua peringkat? Sama ada dari skim tetap, kontrak dan juga MySTEP? Saya juga ingin menyentuh mengenai Setiausaha Dewan, apakah skim perkhidmatan yang dicadangkan? Adakah meliputi skim jawatan sekarang atau gred lebih tinggi yang menepati gred utama penjawat awam?

Selain dari itu, mengenai fasal 11, Bahagian V mengenai Ketua Pentadbir Parlimen hendaklah bertindak di bawah kuasa dan arahan MPP. Oleh kerana Ketua Pentadbir Parlimen dari skim Persekutuan, adakah melalui RUU ini, arahan pertukaran KP Parlimen boleh berlaku sekiranya diarah oleh Yang di-Pertua Dewan atau MPP? Saya merujuk kepada konflik pada tahun 2015 di mana mantan Speaker Dewan Rakyat ketika itu Tan Sri Pandikar Amin Mulia

Terima kasih. Kita ada, kita baru ada dua pembahas. Kita ada semua petang ini 31. Jadi kalau boleh kita tamatkan pada pukul 6 petang.

Jadi saya jemput Senator yang seterusnya, Senator Dr. Hajah Wan Martina binti Wan Yusoff, silakan.

dijemput untuk sesi libat urus sebelum akta ini dibentangkan di Parlimen. Janganlah disebabkan sudah ada majoriti dua pertiga di kedua-dua Dewan, kami ditinggalkan dalam sesi libat urus. Saya juga kesal dengan ucapan-ucapan yang sinis di dalam Dewan negara yang mulia ini. Setiap Ahli Dewan ada hak untuk memilih. Saya juga ingin membetulkan fakta, Ahli-ahli Parlimen Perikatan Nasional Dewan Rakyat bukan menolak akta ini tetapi bersikap berkecuali.

Datuk Yang di-Pertua, akta ini adalah tentang kita Ahli Parlimen, sama ada di Dewan Rakyat atau Dewan Negara. Oleh itu sangat tepat untuk melibatkan semua Ahli Parlimen dalam sesi perbincangan supaya ia betul-betul diperhalusi dan diteliti dengan baik. Sebagai contoh, RUU Anti-Lompat Parti. Saya masih ingat kedua-dua pihak blok pembangkang dan juga kerajaan bersama-sama dalam sesi libat urus dan dibincangkan secara mendalam beberapa kali. Apabila di bawa ke Dewan Rakyat dan Dewan Negara, ia mendapat sokongan sebulat suara dari kedua-dua blok.

Justeru itu, RUU sepenting ini perlu melibatkan kita semua kerana ia tentang kita Ahli Parlimen dan kedudukan kita boleh berubah di masa hadapan. Kita sekarang mungkin sebagai kerajaan, di masa depan mungkin blok pembangkang. Jika sekiranya sesi libat urus dilaksanakan lebih awal, kita tidak memerlukan bill pink di mana pindaan perlu dibuat di peringkat jawatankuasa setelah ia dibahaskan di Dewan Rakyat.

Datuk Yang di-Pertua, institusi Parlimen sewajibnya bebas dari eksekutif dan pengiktirafan perlu diberikan kepada Ahli Parlimen sama ada Ahli Parlimen kerajaan atau Ahli Parlimen pembangkang secara adil dan saksama kerana kedua-duanya dipilih oleh rakyat dan berperanan membawa suara rakyat yang diwakili dan mempunyai peranan tersendiri di dalam sistem demokrasi berparlimen.

RUU ini tidak menyatakan kedudukan Ahli Parlimen, tidak mengira apa parti politik yang diwakili, Ahli Parlimen perlu dilayan secara adil supaya dapat menyantuni dan menguruskan rakyat di bawah kawasan Parlimen masing-masing. Pertimbangan yang adil, saksama dan sama rata perlu diberikan kepada semua Ahli Parlimen termasuk pembahagian peruntukan kewangan yang disediakan oleh Parlimen. Oleh itu, saya mengesyorkan supaya peruntukan pengoperasian pejabat dan pusat khidmat dimasukkan terus dalam kertas statut.

Datuk Yang di-Pertua, terima kasih kerana pihak kerajaan menerima pengesyoran supaya Jawatankuasa Bersama Dewan Negara dan Dewan Rakyat ditubuhkan berhubung pentadbiran dan kewangan yang akan berfungsi sebagai mekanisme pemantauan kepada Majlis Perkhidmatan Parlimen. Jawatankuasa Bersama ini perlu mempunyai kuasa untuk menyemak peruntukan kepada Parlimen dan mencadangkan jumlah yang berpatutan bagi memastikan peruntukan yang mencukupi kepada Perkhidmatan Parlimen termasuk peruntukan pembangunan kawasan, peruntukan pengurusan pejabat dan pusat khidmat kepada Ahli Parlimen termasuk juga kepada Senator. Penubuhan jawatankuasa ini memerlukan pindaan peraturan mesyuarat sedia ada dan juga RUU Perkhidmatan Parlimen.

Dato' Yang di-Pertua, akta yang membolehkan pengasingan kuasa ini perlu menjadikan Parlimen sebagai sebuah institusi yang bertanggungjawab, bebas, telus, adil dan saksama.

nepotisme hendaklah dimasukkan. Ia penting untuk memberi keadilan kepada semua Ahli Parlimen supaya tiada tekanan dikenakan kepada ahli perkhidmatan untuk bertindak secara berpihak oleh badan eksekutif.

Ia juga untuk memberi jaminan kepada rakyat yang pelantikan ahli Perkhidmatan Parlimen berdasarkan merit bukan atas desakan politik badan eksekutif atau pertimbangan- pertimbangan lain. Untuk itu sekian, terima kasih.

Insya-Allah Datuk Speaker. Tahniah juga Datuk Speaker, hari terakhir duduk dekat atas ada dilantik sebagai pemangku Speaker. Terima kasih.

RUU ini iaitu Perkhidmatan Parlimen 2025 adalah dilahirkan dengan niat murni sebagai satu langkah ke arah memperkukuhkan sistem demokrasi di Malaysia dengan memastikan Parlimen mempunyai autonomi yang jelas, bebas daripada cabang eksekutif dari aspek perkhidmatan, pentadbiran dan kewangan.

Langkah ini merupakan satu langkah yang berani dan jujur oleh pihak kerajaan khususnya Perdana Menteri sebagai satu langkah progresif yang membolehkan institusi Parlimen dapat berfungsi dengan lebih berkesan dalam membuat sesuatu keputusan, melaksanakan tugas semak dan imbang serta menguruskan sumbernya tanpa pengaruh dari luar. Adalah diharapkan juga dengan mekanisme yang lebih telus dan inklusif ini termasuk juga dengan keterlibatan pihak pembangkang dalam aspek pengurusan dan Perkhidmatan Parlimen nanti, maka segala yang dihajatkan dari kelahiran undang-undang ini dapat dicapai.

Rang undang-undang ini adalah juga diharapkan dapat memperkasakan prinsip pemisahan kuasa serta semak dan imbang, seterusnya memperkukuhkan keyakinan rakyat terhadap ketelusan dan integriti institusi Parlimen sebagai tiang utama demokrasi di Malaysia.

Sebenarnya kalau diikutkan kepada peruntukan yang ada dalam rang undang- undang ini dan juga seperti mana yang sebelah pagi tadi pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan yang membolehkan rang undang-undang ini terbentuk, tiada sebab untuk kita sebagai Ahli-ahli Dewan ini menolak sesuatu perkara yang baik untuk kebaikan Dewan Negara ini, Dewan Rakyat, Ahli-ahli Senatornya dan juga kepada rakyat keseluruhannya.

Namun, apa yang ingin saya usulkan ialah dalam setiap satu cadangan yang baik, pasti ada sesuatu yang boleh kita laksanakan bagi pembaikan demi menjamin keberkesanan dalam kita merealisasikan reformasi institusi Parlimen. Pertamanya, ingin saya sarankan di bawah fasal 3 kepada rang undang-undang ini. Walaupun Yang Berhormat Menteri ada meyakinkan bahawa akan ada dua wakil pembangkang dalam Majlis Perundingan Parlimen ini, mereka masih menjadi minoriti iaitu memungkinkan suara mereka tidak mencukupi untuk mempengaruhi sebarang keputusan yang bakal dibuat. Pendek kata keupayaan proses semak dan imbang yang menjadi teras kewujudan akta ini mungkin tidak dapat tercapai.

Adalah menjadi cadangan saya agar wakil daripada Dewan Negara seharusnya sama dengan bilangan wakil Ahli Dewan Rakyat. Saya faham, Yang Berhormat Menteri dalam Dewan Rakyat ada meyakinkan bahawa kerajaan tiada niat untuk mengawal Majlis Perundingan Parlimen ini. Ini hanyalah merupakan satu langkah awal untuk membolehkan pindaan Akta Perkhidmatan Parlimen dapat dilakukan. Namun, adalah lebih baik andai kata perkara yang dihasratkan dan diniatkan itu diterjemahkan ke dalam akta ini sendiri lantaran kita sekarang berhadapan dengan suatu akta yang ingin kita sama-sama luluskan.

Dalam rang undang-undang ini, Ketua Pentadbir Parlimen akan mempunyai kuasa yang besar tapi persoalannya, bagaimana kita melantik individu ini? Jadi, kita ikut sistem sekarang, ikut sistem sekarang, kemungkinan besar pelantikan Ketua Pentadbir Parlimen akan berdasarkan siapa yang disukai oleh golongan politik tertentu bukan siapa yang paling layak.

Jadi, saya cadangkan Ketua Pentadbir Parlimen tidak boleh dilantik oleh Majlis Perkhidmatan Parlimen sahaja. Calon Ketua Pentadbir Parlimen mesti melalui proses temu duga terbuka dengan panel yang terdiri daripada wakil Parlimen, pakar akademik dan juga Ketua Audit Negara. Tempoh jawatan mesti hadkan kepada lima tahun sahaja dengan pilihan

Lambat lagi ya? Lambat lagi, kita habis pukul 7 malamlah.

[Ketawa] Tapi tak apa. Kita disiplinkan sikit, kan yang mana terlajak seminit dua itu, okey, tidak ada masalah kerana tak sampai— Kalau kita berhenti lima minit pun, kadang tak sampai dia punya maksud kan. Maksud tak sampai. Jadi, satu dua minit tu, okey. Tak ada masalah. Yang lajak itu tak bolehlah, kan.

Jadi, nombor sembilan, saya jemput Yang Berhormat Senator Datuk Seri Prof.

Emeritus Dr. Awang bin Sariyan. Silakan.

Seperti juga rakan-rakan Senator yang lain saya memberikan dukungan kepada usaha ataupun ikhtiar sesuai dengan...

[Berucap dalam bahasa Arab] itu, satu usaha mencari kebaikan. Ini mungkin boleh disahkan oleh pakar bahasa Arab, Senator Datuk Seri Mujahid.

Ikhtiar untuk mencari...

[Berucap dalam bahasa Arab] ataupun kebaikan.

Jadi, dalam rangka ini saya kira akta ini suatu realisasi ataupun usaha memaknai doktrin pemisahan kuasa antara badan perundangan ataupun penggubal undang-undang, eksekutif dan kehakiman. Jadi, kalau selama ini kita berbicara tentang soal pemisahan kuasa, ini saya kira suatu realisasi yang konkrit tentang usaha ke arah yang lebih baik.

Saya terus sahaja kepada beberapa sisi yang hendak saya bicarakan, walaupun tampaknya hampir-hampir tiada kelompangan ataupun kelompongan yang dapat diberi perhatian. Pertama berkaitan dengan usaha untuk memberikan ruang kepada wakil parti pembangkang dalam keanggotaan Majlis Perkhidmatan Parlimen di peringkat Dewan Rakyat.

Saya kira ini suatu usaha yang harus dihargai sebagai usaha untuk mewujudkan suasana demokratik yang luhur.

Saya juga merujuk kepada perkara 6 dalam soal mesyuarat walaupun disebut Majlis Perkhidmatan Parlimen boleh menentukan tatacara sendiri. Ini saya kira sesuai dengan soal kebebasan Majlis yang akan ditubuhkan. Namun, marilah dengan sikap rendah hati juga memanfaatkan tatacara yang selama ini telah dilaksanakan oleh JPA sebagai contoh. Jadi, jangan kita abaikan sama sekali tatacara yang telah ada di institusi lain yang tentu dapat diubah suai ataupun ditambah baik.

Saya juga mendukung perkara 10 berkaitan dengan soal boleh mengundang— Majlis boleh mengundang mana-mana orang untuk menghadiri mesyuarat dan ini sesuai dengan konteks ataupun sikap kita yang terbuka untuk mendapatkan khidmat perundingan daripada pakar-pakar yang khusus dalam bidang-bidang kumpulan tertentu.

Dalam konteks Jawatankuasa Tatatertib Perkhidmatan Parlimen, ini juga saya kira suatu perkara yang penting untuk memastikan ketelusan dan juga tatakelola itu dipatuhi dengan sepenuhnya dengan sebaik-baiknya. Namun pertanyaan yang ingin saya timbulkan berkaitan dengan perkara 2 sebagai contoh. Andai kata— mudah-mudahan tidak akan berlaku.

Andai kata soal tatatertib ini terkait dengan salah seorang penjawat. Katakanlah C dan D yang tidak mahu saya bacalah— C dan D. Bagaimanakah tatacaranya ataupun bagaimanakah Jawatankuasa Tatatertib ini hendak melaksanakan tugas dengan keanggotaan yang juga melibatkan penjawat yang berkaitan soal C dan D, Setiausaha Dewan Negara, Setiausaha Dewan Rakyat sebagai contoh. Jadi, ini saya kira perlu penjelasan supaya tidak timbul kekaburan tentang bagaimana pelaksanaan tatatertib yang dimaksudkan.

Tentang saraan perkara 13, tentulah semua pihak mendukung kebebasan dan kewibawaan yang diberikan kepada Majlis yang berkenaan Majlis yang akan ditubuhkan ini untuk menentukan sistem— maaf, sebelum itu tentang dana dulu. Tentang keperluan untuk Majlis ini mengumpulkan dana yang cukup bagi keperluan pelaksanaan ataupun perjalanan Parlimen dengan lancarnya.

Soal yang ingin saya kemukakan di sini ialah dalam konteks ini adakah satu badan penapis, badan yang— ya, sebelum terus diajukan kepada Menteri Kewangan. Adakah satu badan penapis, satu badan perunding untuk memastikan bahawa peruntukan yang dipohon itu suatu yang memang wajar, sesuai, memenuhi justifikasinya.

Terima kasih Yang Berhormat Datuk Seri Dr.

Mujahid. Kali ini baru selama tiga tahun kita duk sini hat kali ini saya tengok pertama Datuk Seri Dr. Mujahid tepat lima minit berhenti.

[Ketawa] Kalau tidak dia kelaih sahajalah ini pasal dia hormat saya sebagai Speaker sementara inikan.

Okey, kita beralih kepada Dato’ Dr. Ahmad Azam bin Hamzah. Silakan.

kepada AG, tetapi yang boleh menyumbang, memberi bantuan kepada Jawatankuasa Pilihan Khas.

Kita juga perlu pegawai yang you know, ada skill untuk mendraf laporan yang mantap dan sebagainya. Ini amat diperlukan. Saya menghadapi sekatan dalam perkara-perkara ini dalam menjalankan tugas. Mahu tak mahu, kami sendiri yang- Datuk Yang di-Pertua pun sebahagian daripada Ahli Jawatankuasa itu. Kita sendiri yang melakukan tugas-tugas ini. Jadi, saya rasa kita menubuhkan Jawatankuasa Pilihan Khas untuk memantapkan Parlimen, untuk mereformasi Parlimen supaya kita dapat menjalankan tugas semak dan imbang dengan lebih berkesan. Itu tujuan Jawatankuasa Pilihan Khas ditubuhkan. Jadi, kita perlu sokongan pegawai dan juga peruntukan khas untuk jawatankuasa-jawatankuasa ini supaya membolehkan kita menjalankan tugas dengan baik, sebaik yang mungkin.

Ketiga, pada masa sekarang ini saya cadangkan wujudkan bahagian Parliamentary draftsmen di Parlimen. Kedudukan yang ada sekarang daripada kajian yang telah kita lakukan, setiap kementerian ada pegawai undang-undangnya dan setiap kementerian bertanggungjawab untuk mendraf akta ataupun rang undang-undang yang bagi pihak kementerian tersebut. Apabila draf itu telah sedia, dia akan serahkan pada Jabatan Peguam Negara untuk apa yang dinamakan scrubbing, scrubbing lah, cuci-cucilah itu. Jadi, saya dapati bahawa kadang-kadang ada masalah. Pegawai undang-undang kementerian telah mengadu bahawa kadang-kadang mereka because tak cukup masa. Most of the time adalah tertumpu kepada urusan kementerian. Jadi, untuk mendraf ini adalah sampingan.

Saya melihat di bidang kuasa asing memang diwujudkan bahagian Parliamentary draftsmen. Jadi, kita boleh ikut contoh New Zealand, Parlimen New Zealand. Dia ada Parliamentary Counsel Office yang mendraf semua rang undang-undang yang akan dibentangkan ke Parlimen. Pada awal tahun, dia akan mengemukakan— Eksekutif mengemukakan apakah senarai-senarai perundangan yang akan dibentangkan Parlimen, jadi mereka boleh merancang kerja mereka untuk memastikan bahawa draf bagi semua dasar tersebut akan disiapkan untuk dibentangkan pada tahun semasa.

Jadi, Peguam Negara selaku Principal Legal Advisor kepada kerajaan, dia boleh ada oversight kepada tugas-tugas Parliamentary draftsmen ini. Jadi, kita nak cakap full kebebasan tak boleh juga sebab kerajaan pun perlu legal advise daripada Peguam Negara. Jadi, dia masih ada peranan di situ, tetapi saya rasa kita Parliamentarian, Parlimen menggubal undang- undang, meluluskan undang-undang, saya rasa wajar Parliamentary draftsmen ditempatkan di Parlimen. Saya rasa ini bukan melibatkan juga maybe ada penstrukturan semula bahagian AG Chambers nanti ya. Jadi, itu cadangan saya Datuk Yang di-Pertua. Saya mengucapkan terima kasih. Saya menyokong rang undang-undang ini. Terima kasih.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua, kerana beri peluang kepada saya turut serta dalam membahaskan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 (PSA) ini. Kelulusan RUU ini di Dewan Rakyat tempoh hari ternyata telah berjaya menarik perhatian pelbagai pihak dalam melihat Malaysia bergerak ke arah mereformasi institusi Parlimen. Namun begitu, ucapan saya pada hari ini akan berkisar kepada beberapa perkara lain yang ingin saya ketengahkan.

Pertamanya, tentang penubuhan Majlis Perkhidmatan Parlimen, di mana Majlis Perkhidmatan Parlimen (MPP) merupakan Majlis tertinggi di dalam Parlimen nanti. Majlis ini

bagi individu yang dapat memohon jawatan Setiausaha Dewan Negara dan Setiausaha Dewan Rakyat ini.

Sebagai contoh, pihak kerajaan perlu memastikan individu yang memohon jawatan ini melepasi syarat yang ditetapkan supaya yang lantik itu setidaknya mempunyai pengalaman mahupun pengetahuan dan khusus yang meluas. Hal ini sedikit sebanyak dapat membantu memudahkan proses pelaksanaan urusan dan kecekapan pentadbiran institusi Parlimen.

Akhir kata, saya menyokong Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 ini.

Namun, beberapa perlu dilihat semula oleh pihak kerajaan agar imej institusi Parlimen Malaysia dapat terus dimartabatkan dan dapat memastikan semak dan imbang serta menghasilkan undang-undang dan dasar yang lebih baik dan progresif. Terima kasih Datuk Yang di-Pertua.

Bismillahi Rahmani Rahim. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh, salam Malaysia Madani.

Pertama sekali, saya ingin mengucapkan ribuan terima kasih kepada Datuk Yang di- Pertua, kerana telah pun memberi peluang untuk membahaskan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025. Saya ingin mengucapkan setinggi-tinggi penghargaan kepada kerajaan kerana berjaya membentangkan dan juga meluluskan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 di Dewan Rakyat.

Ini merupakan satu perubahan yang baharu dalam memperkukuhkan prinsip demokrasi dan pemisahan kuasa ataupun the separation of powers, dengan izin, di Malaysia.

Datuk Yang di-Pertua, saya ada mempunyai masalah sedikit. Oleh sebab apa yang saya mahu utarakan sudah diutarakan oleh rakan-rakan yang terlebih dahulu daripada saya, maka I do not want to sound repetitive. Saya ingat ikut nasihat Datuk Seri Mujahid, dia kata, do the right thing. Maka, to do the right thing, saya cuma mohon menyokong. Sekian, terima kasih...

[Tepuk]

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua.

Alhamdulillah atas peluang yang diberikan kepada saya untuk menyertai perbahasan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025. Ini lah satu langkah penting dalam usaha memperkukuh institusi Parlimen serta memperkasakan prinsip pengasingan kuasa antara Legislatif, Eksekutif dan Kehakiman. Rang undang-undang ini bukanlah sekadar dokumen perundangan, tetapi lambang iltizam negara dalam menjamin kebebasan dan autonomi institusi Parlimen yang merupakan tiang seri kepada sistem demokrasi berparlimen yang kita junjung.

Datuk Yang di-Pertua, Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 adalah satu mercu tanda penting dalam usaha kita memperkukuhkan Demokrasi Berparlimen di Malaysia. Ia bukan sekadar satu perubahan pentadbiran, tetapi satu langkah besar ke arah pengukuhan institusi Parlimen agar benar-benar bebas daripada pengaruh Eksekutif. Dengan adanya autonomi penuh kepada Parlimen, kita dapat memastikan bahawa badan Legislatif ini dapat berfungsi sebagai pelindung kepentingan rakyat dan bukannya sebagai alat kepada mana-mana pihak berkepentingan.

Saya berharap agar rang undang-undang ini bukan sahaja diluluskan, tapi turut diikuti dengan pelaksanaan yang telus dan berkesan. Sekian, saya menyokong rang undang-undang ini.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua. Saya membuat keputusan untuk menyokong saja Rang Undang-undang Perkhidmatan ini memandangkan sudah berkali-kali perkara yang sama juga diperkatakan. Jadi, lebih baiklah kita menjimatkan masa. Terima kasih banyak. Saya menyokong...

[Tepuk]

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh dan selamat petang. Terima kasih Datuk Yang di-Pertua atas peluang. Saya ingat saya juga tidak panjang. Ada beberapa perkara yang saya nak kan penjelasan.

Kalau kita tahu, kita ada tiga cabang- cabang Eksekutif ataupun pelaksana ini, kita ada Suruhanjaya Perkhidmatan Awam sebagai pihak berkuasa melantik ataupun PBM yang melantik staf dan sebagainya. Untuk Kehakiman, kita ada Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan. Begitu juga pendidikan, dia ada Suruhanjaya Pendidikan, Suruhanjaya Pasukan Polis, Majlis Angkatan Tentera dan sebagainya.

Cuma saya tak clear, adakah Majlis Perkhidmatan Parlimen ini boleh dianggap sebagai pihak berkuasa melantik juga, PBM juga ataupun ya- tidak? Ia sebab kalau kita baca tadi, tidak ada satu yang jelas tentang pelantikan Ketua Pentadbir itu. Adakah Ketua Pentadbir ini akan dilantik oleh Ketua Eksekutif juga yang menimbulkan juga keraguan kita- sejauh mana Ketua Pentadbir Parlimen ini akan bebas daripada campur tangan Eksekutif. Itu saya harap diperjelaskan oleh Menteri dalam penggulungan nantilah.

Kemudian, mungkin saya juga ingin nak tanya kepada Menteri, adakah penggubalan akta ini yang pertama dan terakhir ataupun ini hanya permulaan untuk reformasi Parlimen kita?

Maknanya akan datang ini kita akan bincang juga soal peruntukan, soal masa bersidang Ahli- ahli Parlimen, soal Pegawai Penyelidik kita yang terhad dan sebagainya.

Jadi, kalau Menteri mungkin boleh jelaskan supaya kita dapat gambaran yang lebih jelaslah reformasi institusi Parlimen yang kita nak laksanakan. Saya ingat itu saja, Datuk Yang di-Pertua. Saya mohon menyokong...

[Tepuk]

Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Pertama sekali saya ingin mengucapkan syabas dan tahniah kepada Kerajaan MADANI kerana berjaya membawa RUU Perkhidmatan Parlimen ini untuk dibentangkan dan diluluskan.

Saya menyambut baik penubuhan MPP di bawah RUU ini. Ia merupakan satu pembaharuan Legislatif yang signifikan bertujuan untuk menambah baik kemandirian, kecekapan dan profesionalisme Parlimen Malaysia, tetapi saya ingin bertanya beberapa soalan kepada Menteri berkaitan RUU ini terutamanya berkenaan MPP iaitu Majlis Perkhidmatan Parlimen yang mempunyai kuasa penuh untuk menentu hala tuju Parlimen dan berkuasa penuh kepada seluruh pentadbiran Perkhidmatan Parlimen.

Berkenaan dengan urusan kewangan, saya ingin penjelasan bagaimanakah bajet MPP akan diperuntukkan dan diurus? Berapakah agaknya akan diperuntukkan untuk menubuhkan dan mengekalkan Perkhidmatan Parlimen yang bebas? Ini sebab saya rasa ia agak memakan belanja yang besar. Adakah akan diwujudkan mekanisme dana tersendiri yang mempunyai proses dalaman tersendiri? Bagaimana pula dana luar jangkaan— contingency fund dengan izin, untuk perbelanjaan luar jangkaan? Adakah Parlimen akan ada akses kepada dana tersebut?

Daripada segi struktur tadbir urus, sejauh manakah MPP ini nanti dapat bertanggungjawab menentukan- mengawal selia kakitangan dan mengurus pentadbiran Parlimen?

perlu satu mekanisme penyelia yang teguh ataupun robust. Saya berharap MPP yang mendapat punca kuasa dari RUU ini nanti, dapat menjalankan tugas supaya rakyat kekal percaya kepada institusi Parlimen. Dengan itu, saya memohon untuk menyokong. Terima kasih.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua. Saya pun akan- tidak akan berbahas panjang. Tahniah kepada Kerajaan MADANI kerana membentangkan rang undang-undang ini. Keputusan berani untuk memperbetulkan kekhilafan kerajaan terdahulu dengan membentangkan RUU ini perlu dipuji. Ini kerana mengungkit kesilapan lalu dan kemudiannya mengambil usaha dan langkah untuk memperbetulkannya adalah tanda kepimpinan sejati: the mark of true leadership.

Kerana sejarah mengajar kita bahawa terdapat pemimpin-pemimpin yang tidak mahu mengakui kesilapan mereka dan lebih teruk tidak mempunyai usaha untuk memperbaiki atau memperbetulkan kesilapan tersebut. Datuk Yang di-Pertua, saya yakin dan percaya pihak kerajaan dan memahami dan menghargai betapa pentingnya dan perlunya RUU ini. Bukan sahaja untuk diluluskan, tetapi juga memastikan niat dan semangat akta yang lama yang dimansuhkan dikembalikan dan diberikan nafas semula.

Datuk Yang di-Pertua, saya tidak ingin mengulangi hujah-hujah daripada rakan-rakan Yang Berhormat yang bijaksana di Dewan yang mulia ini yang telah berbahas dengan begitu baik sekali sebentar tadi. Namun, saya hanya ingin merujuk kepada fasal 12 yang menghendaki kerajaan untuk memperuntukkan dana tahunan yang mencukupi bagi Perkhidmatan Parlimen untuk membolehkan Majlis Perkhidmatan Parlimen melaksanakan fungsinya.

Saya menyeru agar pihak kerajaan untuk memberikan satu peruntukan yang konsisten setiap tahun dan mencukupi berdasarkan kepada keperluan Parlimen jika RUU ini diluluskan agar tidak mengganggu-gugat urusan pentadbiran, fungsi dan kualiti daripada segi Perkhidmatan Parlimen. Walaupun RUU ini masih banyak ruang untuk penambahbaikan jika diluluskan, namun apa yang boleh yang dilakukan dengan segera apabila RUU ini diluluskan adalah bagi Majlis Perkhidmatan Parlimen untuk melantik atau menambah anggota Perkhidmatan Parlimen.

Saya juga menyeru kepada Majlis Perkhidmatan Parlimen, jika RUU ini sudah diluluskan, keperluan untuk menambah pegawai penyelidik dan pegawai undang-undang untuk Ahli Parlimen. Saya bersetuju dengan apa yang dinyatakan oleh Yang Berhormat Senator Puan Rita Sarimah untuk menambah bilangan pegawai sokongan ini di Parlimen.

Pada waktu ini, kita mempunyai 222 Ahli Dewan Rakyat dan 58 Ahli Dewan Negara. Ahli-ahli Parlimen kita memerlukan struktur sokongan ini dalam membantu Ahli-ahli Parlimen meningkatkan kapasiti kami untuk melaksanakan tugas dan tanggungjawab Ahli Parlimen dengan lebih berkesan, menyumbang kepada tadbir urus dan perwakilan yang lebih baik.

Ini adalah kerana Datuk Yang di-Pertua, Ahli-ahli Parlimen adalah penggubal undang- undang dan setiap undang-undang yang digubal akan menentukan kemakmuran negara dan rakyatnya kerana dengan menggubal undang-undang yang berkesan dan bersesuaian dengan adunan negara kita ini akan menggalakkan ketenteraman dan kestabilan, melindungi hak dan kebebasan rakyatnya, meningkatkan keadilan dan kesaksamaan, meningkatkan tadbir urus yang baik dan juga antara yang penting sebagai pemangkin kepada pembangunan ekonomi dengan memberikan persekitaran yang kondusif untuk pertumbuhan ekonomi negara.

Bermaksud Datuk Yang di-Pertua, dengan memberikan peruntukan yang bersesuaian dalam memenuhi keperluan Parlimen merupakan satu pelaburan yang amat baik dengan pulangan yang sangat menguntungkan kepada pihak kerajaan, negara dan kepada rakyat. Dengan itu Datuk Yang di-Pertua, saya mohon menyokong. Terima kasih.

[Ketawa] Okey. Datuk Yang di-Pertua, RUU ini sangat penting bagi negara kita sebagai pembuka jalan untuk memperkasakan institusi Parlimen selain Badan Kehakiman dan Badan Eksekutif. Datuk Yang di-Pertua, saya faham dengan ulasan dan pandangan para profesor, pengamal undang-undang dan Wakil-Wakil Rakyat semasa RUU ini dibentangkan di Dewan Rakyat pada dua minggu yang lepas.

Sebagai ringkasan, ulasan dan pandangan daripada segelintir mereka berkenaan dengan RUU ini adalah it felt short of expectation from the bill dengan izin. Datuk Yang di- Pertua, walaupun demikian, RUU ini merupakan titik permulaan bagi memperkasakan institusi Parlimen di negara kita. RUU ini bukan berhenti di sini sahaja dan RUU ini bukan titik penamat, tetapi transformasi yang berterusan. Saya bersetuju dengan penerangan Yang Berhormat Menteri bahawa reformasi institusi Parlimen ini akan diteruskan dari sini, hari ini untuk tujuan penambahbaikan.

Datuk Yang di-Pertua, saya mohon Yang Berhormat Menteri membawa cadangan yang dilontarkan melalui perbahasan saya selepas ini sebagai penambahbaikan dengan pindaan susulan. Peruntukan kewangan, saya bersetuju dengan penerangan Yang Berhormat Menteri berkenaan dengan autonomi kewangan di mana peruntukan dipohon terus daripada Kementerian Kewangan. Walaupun demikian, saya mohon autonomi kewangan ini dipanjangkan supaya gaji dan elaun pegawai dan staf Parlimen diperuntukkan di bawah charge account dan bukan diperuntukkan peruntukan pembekalan: supply expenditure yang dibentangkan di Dewan yang mulia ini tiap-tiap tahun.

Peruntuk ini ada diperuntukkan di Perlembagaan Persekutuan secara terperinci.

Boleh merujuk kepada Perkara 98, 99, 100 Perlembagaan Persekutuan berkenaan dengan charge account dan supply expenditure. Ini memastikan supaya sekiranya kerajaan bertukar, peruntukan untuk gaji dan elaun pegawai dan staf Parlimen tidak terkesan dan terus dibayar melalui charge account melalui wang yang disatukan iaitu consolidated account dengan izin.

Ini sememangnya dibolehkan oleh Perlembagaan Persekutuan kalau kita merujuk kepada Perkara 98. Dengan izin, the expenditure charge on Federal Consolidated Fund. Peruntukan di bawah caj akaun ini sudah dilaksanakan apabila kita membayar gaji Speaker, Timbalan Speaker, Ahli-ahli Dewan Undangan Negeri. Pemisahan autonomi kewangan ini harusnya dipanjangkan di bawah Akta Perkhidmatan Parlimen 2025 ini sekiranya diluluskan nanti.

Sebagai contoh YB Menteri boleh merujuk kepada Perkara 98 Perlembagaan Persekutuan dan Jadual Kelapan seksyen 13(1)(a) Perlembagaan Persekutuan di mana peruntukan ini pun telah dilaksanakan bagi pembayaran gaji Speaker, Timbalan Speaker dan Ahli-ahli Dewan Undangan Negeri. Dengan berbuat demikian pemisahan kuasa bukan sahaja secara teori, tetapi adalah realiti melalui saluran peruntukan dengan membuat penambahbaikan seperti yang dicadangkan.

Saya juga memohon untuk menaik taraf kedudukan Setiausaha Dewan kerana lantikan Setiausaha Dewan adalah oleh Yang di-Pertuan Agong seperti yang diperuntukkan oleh Perkara 65(2) menyatakan dengan izin, “The Clerk to the Senate and the Clerk to the House of Representatives shall be appointed by Yang di-Pertuan Agong...” Dengan kuasa yang ada status pelantikan di bawah Perlembagaan Persekutuan, saya mohon taraf dan status Setiausaha Dewan dinaikkan.

Bukan ramai penjawat awam dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong. Boleh merujuk dengan Perlembagaan Persekutuan itu sendiri. Boleh dikatakan 99 peratus lantikan Penjawat Awam adalah oleh akta atau oleh Menteri atau oleh JPA atau oleh Ketua Setiausaha Negara.

Lantikan Setiausaha Dewan adalah di bawah peruntukan Perlembagaan Persekutuan itu sendiri dan malah dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong. Mohon juga Setiausaha Dewan dinaik taraf dari kedudukannya sekarang ke JUSA C atau JUSA B mengikut status pelantikan di bawah Perlembagaan Persekutuan dan malah dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong.

Kenaikan gaji ini juga dimohon untuk semua kakitangan Parlimen yang memilih opsyen di bawah akta ini nanti sekiranya diluluskan. Saya juga memohon supaya autonomi kewangan penuh diberikan kepada Majlis Perkhidmatan Parlimen seperti yang diperuntukkan di bawah fasal 3. Dengan hujah-hujah saya tadi, saya mohon menyokong. Sekian, terima kasih.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua kerana memberikan peluang kepada saya untuk membahaskan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 pada hari ini.

Terlebih dahulu saya ingin mengucapkan tahniah kepada Kerajaan MADANI kerana mengambil tekad politik yang berani untuk memperkenalkan Perkhidmatan Parlimen yang baharu ini walaupun telah ditiadakan beberapa tahun yang lepas. Ada antara kita yang ingin tahu apa sebabnya. Saya juga ingin bertanya apa sebabnya? Saya percaya pada kali ini ia lebih kepada mereformasi institusi Parlimen itu sendiri yang kita sentiasa minta terutamanya apabila Yang Amat Berhormat pernah menjadi Ketua Pembangkang pada suatu ketika dulu.

Apabila menjadi kerajaan, maka beliau dan Kerajaan MADANI melaksanakannya pada hari ini.

Saya berharap supaya kita di dalam Dewan ini akan menyokongnya. Seperti yang telah kita lakukan dalam rang undang-undang pindaan Perlembagaan pada tengah hari tadi.

Ucapan kita yang bernas dan kritis berfakta di dalam Dewan yang mulia ini membuktikan Dewan Negara bukanlah rubber stamp semata-mata, tetapi memang memainkan peranan semak dan imbang. Bukan bermaknanya kita sudah menyokong 100 peratus yang hadir pagi tadi bermakna kita bukannya rubber stamp, tetapi dengan perbahasan kita memang berfakta dan juga berkualiti.

Saya menyentuh tentang fasal 3 iaitu Majlis Perkhidmatan Parlimen. Saya berharap agar komposisi di dalam Majlis Perkhidmatan Parlimen (MPP) ini mesti melambangkan Malaysia yang sebenar supaya wakil-wakil dari Sabah dan Sarawak dilantik ke dalam MPP ini. Ini penting kerana Parlimen akan dilihat sebagai identiti yang berdiri sendiri. Apabila dia berdiri sendiri, maka komposisinya juga mesti melambangkan komposisi di dalam negara ini.

Saya berharap anggota MPP ini dalam perenggan (i), (j), dan (k) tidak ditukar sewenang- wenangnya. Persoalan saya di sini adalah mereka sebagai anggota ex-officio adakah mereka akan bertukar dengan bertukarnya kerajaan? Ini persoalan saya tentang (i), (j) dan (k) dalam fasal 3 ini.

Fasal 4 iaitu fungsi dan kuasa Majlis Perkhidmatan Parlimen iaitu dengan kebebasan pengurusan kewangan yang autonomi maka saya cadangkan agar peruntukan yang diberikan kepada Parlimen tidak pula dihadkan sehingga peranan Parlimen dibantut atau sedikit terganggu. Saya berharap supaya ia sentiasa berhubung dengan Dewan Undangan negeri terutamanya yang menyinggung hak-hak negeri atau wilayah tersebut seperti dalam Senarai II Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan. Jadi, persoalan saya juga adalah, adakah Kerajaan atau Eksekutif mempunyai peranan dalam hal ehwal kewangan MPP ini.

Fasal 7 Jawatankuasa Kenaikan Pangkat. Sekali lagi saya cadangkan supaya wakil- wakil dari Sabah dan Sarawak dilantik ke dalam Jawatankuasa Kenaikan Pangkat ini kerana kita tidak mahu apabila Parlimen ini berdiri sendiri, maka ia juga akan diwakili oleh sesuatu identiti yang tersendiri. Tidak melibatkan Sabah dan Sarawak. Ini penting juga. Bagi dana, saya sangat percaya agar dana ini juga agar mencukupi seperti yang dicadangkan dalam fasal 12 rang undang-undang ini. Saya percaya peruntukan ini akan terserlah dalam Bajet 2026 nanti.

Akhirnya, saraan. Saya berharap dengan saraan MPP ini yang ia sama baik ataupun lebih baik berbanding dengan saraan Jabatan Perkhidmatan Awam di luar sana.

Seterusnya Yang di-Pertua, jika tiada perbezaan yang diatur oleh MPP untuk Ahli Parlimen, maka saya cadangkan supaya— maksud saya adalah peruntukan. Apabila diberi juga kepada Pembangkang, saya cadangkan supaya Pembangkang memainkan peranan mereka benar-benar sebagai penyemak dan imbang. Jangan menggunakan sebagai satu medan memfitnah dan sebagainya apabila peruntukan ini diberi sama rata. Mainkan peranan itu dengan profesional dan berkualiti.

Jadi dengan itu Datuk Yang di-Pertua, saya dengan ini menyokong Rang Undang- undang Perkhidmatan Parlimen 2025. Sekian, terima kasih.

Terima kasih dan salam sejahtera yang saya hormati Datuk Yang di-Pertua. Terima kasih sekali lagi Tuan Speaker atas peluang dan ruang untuk saya turut serta dalam perbahasan RUU Perkhidmatan Parlimen 2025 hari ini.

Saya berpendapat RUU ini adalah satu perubahan yang signifikan kepada pertadbiran dan pengurusan Parlimen kita. RUU ini juga merupakan satu langkah ke hadapan dalam kita memastikan kebebasan keberkesanan dan profesionalisme institusi Parlimen Malaysia dan dengan menubuhkan Perkhidmatan Parlimen sebagai sebuah entiti yang berasingan daripada perkhidmatan awam. Kita sedang membawa satu reformasi penting ke arah memperkukuhkan sistem demokrasi dan pemisahan kuasa dalam pentadbiran negara kita.

Datuk Yang di-Pertua, pada dasarnya saya melihat akta baharu ini akan memberikan kebebasan kepada institusi Parlimen kita untuk membuat keputusan dalam hal- hal pentadbiran akan dibuat berdasarkan kepentingan institusi Parlimen itu sendiri tanpa campur tangan Eksekutif atau arahan kerajaan semasa.

Saya yakin RUU ini juga akan mengangkat negara kita setanding dengan negara- negara maju seperti United Kingdom, Kanada dan Australia di mana Parlimen mereka mempunyai pentadbiran yang bebas daripada eksekutif. Seterusnya Datuk Yang di-Pertua, RUU ini juga akan mengembalikan kuasa kepada Parlimen untuk menguruskan perkhidmatan dan pentadbirannya sendiri. Ini bermakna Parlimen kita akan mempunyai autonomi penuh pada pengurusan sumber manusia tanpa bergantung kepada kerajaan seperti urusan pelantikan dan kenaikan pangkat kakitangannya.

Tiada lagi keperluan untuk menunggu kelulusan daripada Jabatan Perkhidmatan Awam dalam hal kenaikan pangkat atau lantikan kakitangan Parlimen. Namun begitu Tuan Yang di-Pertua, saya ada beberapa perkara untuk kita sama-sama fikirkan sebelum kita membuat keputusan terhadap RUU ini.

Perkara pertama, untuk meningkatkan lagi ketelusan dalam urusan perkhidmatan Parlimen dan memastikan keberasingan kuasa yang lebih terjamin, saya menyokong penuh pindaan fasal 3(2)(f) yang menetapkan bahawa keahlian Majlis Perkhidmatan Parlimen perlu terus disertai oleh pihak pembangkang yang saya percaya akan berperanan sebagai mekanisme check and balance, dengan izin.

Fasal kedua, saya tidak menafikan bahawa memberi kuasa kepada Majlis Perkhidmatan Parlimen untuk melatih kakitangannya sendiri adalah satu langkah baik, tetapi di manakah mekanisme ketelusan? Adakah kita pasti bahawa setiap pelantikan akan dilakukan berdasarkan merit dan bukan hubungan politik? Kita memerlukan suatu mekanisme pemantauan yang lebih benar-benar jelas, sistematik dan bebas. Saya juga ingin mencadangkan supaya satu Suruhanjaya Perkhidmatan Parlimen Bebas diwujudkan untuk menapis dan menilai calon sebelum mereka dilatih.

Sesi pemilihan dan temu duga perlu dibuat secara telus dengan laporan yang boleh disemak oleh Parlimen sendiri. Tambah faktor kawalan kita berisiko mengulangi kesilapan lama di mana pelantikan dibuat berdasarkan siapa yang kita kenal bukan siapa yang paling layak.

Perkara ketiga, saya ingin mencadangkan satu mekanisme audit bekalan dana RUU Perkhidmatan Parlimen 2025 bagi memastikan ketelusan, akauntabiliti dan pengurusan dana yang berkesan. Kita menyokong pemisahan Perkhidmatan Parlimen daripada perkhidmatan awam, tetapi kita tidak boleh membiarkan pengurusan kewangannya berjalan tanpa pemantauan yang rapi.

Saya ingin mencadangkan agar pelaksanaan audit tahunan ke atas perkhidmatan Parlimen yang akan dikendalikan oleh Jabatan Audit Negara atau badan audit bebas. Audit ini akan memastikan perbelanjaan dilakukan dengan betul dan sejajar dengan objektif institusi ini. Seterusnya laporan audit ini perlu dibentangkan kepada Jawatankuasa Kira-kira Wang Negara iaitu PAC dan diterbitkan kepada umum bagi memastikan rakyat mengetahui bagaimana perancangan wang mereka digunakan.

Seterusnya yang keempat, kita juga perlu ada mekanisme tindakan. Jika audit mendedahkan ketirisan atau salah guna kuasa, satu Jawatankuasa Khas Pemantauan Perkhidmatan Parlimen harus diwujudkan untuk menyiasat dan mencadangkan tindakan pembetulan. Tiada individu dalam perkhidmatan Parlimen yang harus kebal daripada siasatan jika mereka didapati menyalahgunakan dana awam dan kuasa yang diberikan demi kepentingan peribadi.

Terima kasih Yang Berhormat Datuk Yang di- Pertua. Terdahulu saya ucapkan tahniah kepada Yang Amat Berhormat Perdana Menteri atas pembentangan RUU ini. Ia mencerminkan kesungguhan Kerajaan MADANI menunaikan janjinya memperkasa pembaharuan institusi ke arah autonomi Parlimen Malaysia iaitu mengembalikan kuasa Parlimen dalam pentadbiran dan kewangannya sendiri, memperkukuhkan prinsip pemisahan kuasa serta memastikan ketelusan dan tadbir urus yang baik.

Namun begitu, saya ingin menyuarakan beberapa persoalan berkenaan pindaan- pindaan tersebut. Pertama adalah berkenaan autonomi kewangan Parlimen Akta Perkhidmatan Parlimen 1963 pada asasnya diubah untuk memberikan Parlimen kawalan autonomi penuh ke atas pentadbiran kakitangan dan kewangannya. Ketidakjelasan atau kekurangan ketelusan dalam fasal 4(b) bahawa Majlis Perkhidmatan Parlimen akan mengawasi semua perkara kewangan yang berkaitan dengan perkhidmatan Parlimen menimbulkan kekeliruan.

Datuk Yang di-Pertua, RUU ini tidak secara nyata memperluaskan autonomi kewangan Parlimen. Jadi, saya ingin mencadangkan suatu peruntukan yang lebih khusus serta terperinci untuk menjelaskan skop dan hak kuasa Majlis dalam mengawasi urusan kewangan, bagi memastikan ketelusan dan mengekalkan autonomi kewangan Parlimen seperti yang dimaksudkan dalam Akta Perkhidmatan Parlimen 1963.

Kedua, RUU ini tidak memenuhi standard Akta Perkhidmatan Parlimen 1963 dalam hal iaitu yang mana Setiausaha bagi kedua-dua Dewan diberikan jaminan jawatan, security of tenure, dengan izin, di bawah Perkara 65(2) Perlembagaan Persekutuan.

Selain itu, saya mohon pencerahan daripada para Yang Berhormat Menteri, adakah peruntukan bahawa kelayakan untuk pelantikan serta syarat perkhidmatan Setiausaha bagi kedua-dua Dewan ditentukan oleh Yang di-Pertuan Agong setelah dinasihati oleh Majlis Perkhidmatan Awam akan menimbulkan persoalan ketelusan?

Bukan itu sahaja. Untuk mengukuhkan lagi perkara ini autonomi Majlis Perkhidmatan Awam juga harus diberikan penelitian. Komposisi yang dicadangkan untuk pelantikan ahli anggota Perkhidmatan Parlimen yang ditentukan oleh Ahli Majlis menimbulkan persoalan tentang keupayaannya untuk bersikap bebas. Ini kerana secara langsung atau tidak langsung, cabang eksekutif mempunyai peranan dalam pelantikannya semata-mata disebabkan oleh jawatan rasmi mereka: ex-officio dalam Majlis Perkhidmatan Parlimen.

Selain itu, apa yang kurang jelas adalah terma kelayakan dua Ahli Dewan Negara dan empat Ahli Dewan Rakyat di dalam Majlis. Apakah jaminan bahawa tidak wujudnya konflik kepentingan apabila pelantikan berdasarkan parti politik atau berat sebelah dalam pelantikan Ahli Dewan Negara dan Ahli Dewan Rakyat bagi mengekalkan kekecualian Majlis seperti yang sepatutnya?

Yang ketiga, saya mohon Yang Berhormat Menteri mempertimbangkan untuk menubuhkan semula Jawatankuasa Pilihan Khas Perpustakaan Parlimen seperti yang diperuntukkan dalam Akta Perkhidmatan Parlimen 1963 sebelum ini. Ini adalah penting untuk memastikan Perpustakaan Parlimen adalah sentiasa lengkap dengan sumber-sumber dan

bahan rujukan yang mencukupi supaya penyelidik Parlimen boleh menganalisis rang undang- undang isu-isu berkenaan dengan tepat dan terperinci seterusnya penyampaian perbahasannya berkesan serta berkualiti.

Akhir kata, RUU Perkhidmatan Parlimen 2025 adalah detik bersejarah permulaan yang positif dalam memantapkan reformasi institusi Parlimen demi mempertahankan sistem demokrasi yang lebih matang dan berfungsi. Akhir kata, saya menyokong RUU Perkhidmatan Parlimen 2025. Sekian, terima kasih.

Terima kasih Datuk Yang di-Pertua kerana memberi peluang kepada saya untuk terlibat dalam Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025. Oleh itu, saya mengucapkan tahniah Datuk Yang di-Pertua. Duduk dekat atas hari ini.

Dapat maklumat hari ini hari terakhir. Semoga Datuk Yang di-Pertua disambung ataupun tak disambung, selamat maju jaya di luar. Salam sejahtera dan salam Malaysia MADANI.

Pembentangan Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025 ini menandakan langkah penting dalam usaha mengembalikan kebebasan Parlimen dan memastikan keberkesanan institusi ini untuk menjalankan fungsinya seperti yang termaktub di dalam Perlembagaan Persekutuan. Kita tengok di Dewan Rakyat telah diluluskan pada 6 Mac 2025 tempoh hari. Maka itu sekarang ini telah dibawa ke Dewan Negara iaitu satu rang udang- undang yang memberi kuasa ataupun pengasingan kuasa ini daripada badan eksekutif serta memberi autonomi kepada Parlimen untuk menentukan hala tuju legislatif secara bersendirian.

Datuk Yang di-Pertua, saya ada beberapa soalan berkenaan dengan fasal 3 ini iaitu Majlis Perkhidmatan Parlimen. Kalau kita tengok sekarang ini, Parlimen Ketua Majlis adalah Perdana Menteri dan selepas ini, siapa Ketua Majlis dia? Jadi itu persoalan sayalah. Saya nak tanya sama ada Pengerusi Bersama ataupun siapa? Kita tengok juga di sini dalam fasal 5(5) iaitu jika bilangan undi tidak sama, maka Pengerusi hendaklah mempunyai undi pemutus.

Jadi undi pemutus di sini Pengerusi yang mana satu sebagai pengundi pemutus dan sekiranya jumlah dia sama, sekiranya jumlah dia sama tapi jumlah di sini memang 13, memang tidak mungkin akan samalah.

Seterusnya Datuk Yang di-Pertua, saya merujuk kepada fasal 15 iaitu perlindungan terhadap guaman dan prosiding undang-undang. Di dalam sini, MPP boleh melantik jawatankuasa luar yang difikirkan perlu untuk memberi buah fikiran untuk memperkasakan institusi Parlimen ini, tetapi jawatankuasa yang akan ditubuhkan itu termaktub di dalam fasal 5 itu di mana tiada tindakan guaman pendakwaan atau prosiding lain yang boleh diambil ataupun dibawa terhadap semua Jawatankuasa Majlis Perkhidmatan Parlimen, Jawatankuasa Kenaikan Pangkat Perkhidmatan Parlimen, Jawatankuasa Tatatertib Parlimen dan juga Jawatankuasa Rayuan termasuk jawatankuasa yang ditubuhkan ini juga di situ.

Jadi, sekiranya kakitangan di dalam Parlimen yang dilantik ini ada salah guna kuasa sebagai contoh seperti rasuah dan sebagainya, adakah juga tidak boleh diambil tindakan?

Jadi itu soalan saya.

So, Datuk Yang di-Pertua, dengan mengembalikan semula kuasa Parlimen, Parlimen tidak lagi bergantung kepada cabang eksekutif dalam aspek pentadbiran dan kewangan. Ini sejajar dengan prinsip demokrasi yang menekankan pemisahan kuasa antara eksekutif, legislatif dan kehakiman. Rang udang-undang ini memberi banyak ruang untuk penambahbaikan pengurusan dan tadbir urus Parlimen dengan penubuhan Majlis

Perkhidmatan Parlimen (MPP). Majlis ini boleh membuat keputusan mengenai operasi dan pentadbiran Parlimen tanpa menunggu kelulusan cabang eksekutif.

Oleh itu, persoalannya, sejauh manakah tahap kuasa dan kebebasan Majlis ini jika Majlis ini dipengaruhi oleh kerajaan dan ia secara tidak langsung menjejaskan kebebasan sebenar yang ingin dicapai sebab ahli Majlis ini juga adalah di kalangan Ahli-ahli Parlimen baik di Dewan Rakyat dan juga di Dewan Negara yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong dan yang dipersetujui oleh Perdana Menteri.

Datuk Yang di-Pertua, sikit lagi, dari sudut lain juga, saya berpandangan bahawa rang udang-undang ini tidak menetapkan mekanisme khusus untuk memastikan ketelusan dalam pengurusan dana Parlimen yang mana boleh membuka ruang kepada kemungkinan penyalahgunaan kuasa atau ketidaktulusan dalam pengagihan dana. Oleh itu, apakah perancangan kerajaan seterusnya untuk memantapkan lagi keberkesanan pentadbiran Parlimen?

Saya lihat akan ada keperluan untuk pindaan tambahan bagi menjamin keberkesanan ini bagi memastikan autonomi sepenuhnya termasuk perlindungan terhadap campur tangan eksekutif. Jika diteliti, terdapat kebimbangan bahawa kawalan eksekutif masih wujud secara tidak langsung dan masih boleh dipengaruhi oleh kerajaan semasa terutama dalam aspek perjawatan dan juga peruntukan kewangan yang mana Parlimen masih menyediakan bajet dan akan diluluskan oleh Menteri Kewangan. Jika tidak, pelaksanaannya mungkin tidak mencapai objektif sebenar untuk reformasi institusi Parlimen ini.

Datuk Yang di-Pertua, saya mohon menyokong Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen 2025. Sekian, terima kasih.

Ya. Yang Berhormat Datuk Speaker.

Saya ingin memberi penghargaan kepada pihak kerajaan terutamanya pasukan Menteri Undang-undang yang telah membentangkan RUU ini yang jelas menunjukkan kesungguhan untuk mengubah wajah perkhidmatan Parlimen supaya lebih moden dan relevan dengan perkembangan zaman.

Antara beberapa elemen utama yang sangat perlu bagi memperkasakan sistem Parlimen kita ini antaranya adalah ketelusan dan akauntabiliti fungsi Parlimen yang mana RUU ini memberi autonomi kepada Majlis Perkhidmatan Parlimen dari segi institusi Parlimen, pentadbiran dan kewangan Parlimen. RUU ini juga adalah reflect kepada konsep pengasingan kuasa kerana ia memastikan institusi Parlimen tidak dikawal oleh badan eksekutif dan autonomi Parlimen terjaga. Dengan ini juga, anggota perkhidmatan Parlimen juga dapat membantu kerja-kerja oversight badan eksekutif dengan bebas tanpa sebarang tekanan.

[Timbalan Yang di-Pertua **mempengerusikan Mesyuarat****] Keduanya, peningkatan kualiti perkhidmatan kepada anggota perkhidmatan Parlimen. RUU ini memberi kuasa kepada Majlis Perkhidmatan Parlimen untuk membangunkan dan melaksana program dan latihan kepada anggota Parlimen sama ada dari segi latihan, pembangunan, profesional atau sokongan perundangan. Dengan adanya latihan berterusan mengenai prosedur perundangan, etika dan pengurusan, anggota perkhidmatan Parlimen akan lebih berkemampuan untuk menjalankan tugas mereka dengan lebih profesional dan efektif.

Sebenarnya kita tahu bahawa Malaysia juga pernah mempunyai Undang-undang Perkhidmatan Parlimen. Undang-undang Perkhidmatan Parlimen pertama kali digubal pada tahun 1963 dan diguna pakai sehingga 1992 sebelum ia dimansuhkan. Selepas itu, Undang- undang Parlimen bukan satu akta baharu dalam sistem demokrasi. Melihat pada usaha-usaha ini yang dijalankan untuk mengembalikan Akta Perkhidmatan Parlimen, ia adalah satu perjalanan yang cukup panjang sejak tahun 2000 sebagai usaha dilakukan sehingga 2011.

Kemudian pada tahun 2016, pelan transformasi kedua telah dibawa, ketika itu dijalankan. Antara perkara-perkara yang saya lihat ada dalam rang udang-undang ini yang dibentangkan, saya percaya bahawa terdapat beberapa perlu diberi perhatian dan dibincangkan dengan lebih lanjut agar RUU ini benar-benar dapat mencapai matlamat yang diinginkan.

Pertama, peningkatan sumber dan latihan untuk pegawai Parlimen. Selain daripada anggota Parlimen, pegawai-pegawai yang bertanggungjawab dalam menyokong urusan Parlimen juga memerlukan latihan dan sumber yang mencukupi untuk melaksanakan tugas mereka dengan efisien.

Kita tidak boleh lupa bahawa sistem yang kuat dan cekap memerlukan bukan sahaja anggota Parlimen yang berkualiti, tetapi juga pegawai-pegawai yang berkemampuan dan berdedikasi. Kedua, penyemakan semula struktur elaun dan faedah. Saya ingin mencadangkan agar semakan terhadap struktur elaun dan faedah kepada anggota perkhidmatan Parlimen perlu dijalankan secara telus dan adil, memastikan ia mencerminkan tanggungjawab yang digalas oleh mereka. Peningkatan elaun dan faedah perlu disertakan dengan peningkatan prestasi dan keberkesanan dalam menjalankan tugas.

Yang Berhormat Datuk Speaker, akhirnya saya ingin menekankan bahawa RUU Perkhidmatan Parlimen 2025 adalah satu langkah yang penting dan positif ke arah mewujudkan sebuah Parlimen yang lebih moden, telus dan cekap. Proses pembaharuan ini memerlukan sokongan daripada semua pihak untuk memastikan bahawa ia dapat dilaksanakan dengan jayanya.

Kita sebagai wakil rakyat ataupun Ahli Dewan Negara, bukan satu institusi endorsement body, tetapi sebagai satu institusi yang menentukan arah tuju dan keberkesanan dalam akta-akta yang harus kita laksanakan dengan kebertanggungjawaban terhadap masyarakat di dalam negara kita ini. Dengan itu, saya percaya bahawa dengan pembaharuan ini, kita akan dapat memperkukuhkan demokrasi di negara ini, menguatkan institusi Parlimen dan seterusnya, memberi mandat yang lebih besar kepada negara dan rakyat Malaysia.

Sebagai Senat dalam negara kita ini, saya menyokong RUU ini. Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Berkaitan dengan makanan. Nature lah itu.

Datuk Yang di-Pertua, terima kasih atas peluang untuk berbahas, untuk menyokong.

Daripada awal disebut untuk menyokong Rang Undang-undang Perkhidmatan Parlimen ini.

Sepatutnya, thrill nya ataupun keseronokan berbahas ini dalam rang undang-undang ini. Rang undang-undang sebelumnya, pindaan Perlembagaan hanya membolehkan untuk membolehkan kita berbincang rang undang-undang ini dan kita telah luluskan, tetapi hasrat untuk mendapat sokongan sepenuhnya di Dewan ini gagal kerana ada pihak yang tidak hadir dan ada yang bersikap berkecuali. Antara alasan yang diberikan atas pengambilan sikap ini ialah kerana mereka tidak dijemput untuk libat urus.

Itu Menteri menjawab, tetapi sebelum Menteri menjawab, biar bakal Menteri jawab.

Kita telah diundang untuk libat urus. Kita ini, seluruh Senator telah diundang. Rekod ada. Kita berada dalam kumpulan WhatsApp Group, Senator Parlimen telah dijemput untuk berjumpa pada 3 hari bulan. Kemudian, dipinda pada 5 hari bulan. Hendak menyesuaikan masa, to give time to us, dengan izin. Di situlah kita berbicara itu hari. Kita sudah tanya, kita sudah soal. Hendak libat urus macam mana lagi? Jadi, kalau itu menjadi alasan, saya rasa tidak betul. Hendak kata tipu itu, tidak cantik lah ya. Jadi, ruang sudah diberikan, tetapi berbahaslah. Lihat kerana order paper nya ada ataupun kertasnya ada, rang undang- undangnya ada. Kita boleh bincang. Jadi, pindaan yang awal tadi itu lebih straight forward.

Jadi, tidak sepatutnya kita tidak mengambil position terhadap rang undang-undang itu— Bersikap berkecuali, ertinya kita tidak di sana, tidak di sini. Not here, not there. Tidak kisah. Mana boleh begitu? Kita sebagai Upper House, either we like it or not, kita setuju atau tidak setuju. Hendak berkecuali. Bila sudah berkecuali, tidak payahlah hendak berbahas apa- apa lagi, tetapi bila datang berbahas, ertinya minat itu ada. Tunjuklah minat kita tanpa kita memikirkan perbezaan politik kita. Maruah Dewan Negara ini harus kita pertahankanlah sebagai above all the argument yang kita tengok di Dewan Rakyat.

Semua orang berharap pada Dewan Negara sebab kita pemutus sebelum Yang di- Pertuan Agong. Kita yang hendak memutuskan. Jadi, tentulah kedudukan kita itu sedang diperhatikan oleh rakyat. So, bila kata kita berkecuali, apa yang sebenarnya mesej yang hendak kita sampaikan? Seperti yang disebut oleh Datuk Mujahid tadi. Kalau sudah jadi— manalah tahu kan? Kalau ada orang lain jadi kerajaan, macam mana mereka hendak pandang tentang rang undang-undang ini?

Jadi, kebaikan rang undang-undang telah dibahaskan. Sebab itu kita tidak payah ulangi perbahasan tersebut. Ia memberikan suatu kedudukan yang sewajarnya Parlimen kita ini. Respek orang kepada Parlimen dan harapan mereka kepada urusan-urusan di Parlimen ini akan meningkat. Apabila kita ini diketahui tidak dikawal atau tidak dipengaruhi oleh lain- lain bahagian ataupun pihak di dalam kerajaan. Tiga bahagian, judiciary, kemudian eksekutif dan kita ini sebagai legislature ini. Kita adalah— mempunyai autonomi kita, kita mempunyai keyakinan diri kita dan kita tahu mentadbir diri kita. Inilah peluang kita mengembalikan balik cahaya kehebatan Parlimen pra-1992. Malah, kita boleh meluaskan lagi dan saya yakin tiada undang-undang yang cast in stone, yang kita tidak boleh pinda apabila perlu, Datuk Yang di- Pertua.